Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Zadatek a zaliczka - konsekwencje dla przedsiębiorcy

Paulina Kosior
Prawnik, absolwentka Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania.
Zadatek a zaliczka - konsekwencje dla przedsiębiorcy
Zadatek a zaliczka - konsekwencje dla przedsiębiorcy
Bloomberg
Zadatek i zaliczka to dwie formy płatności, służące zabezpieczeniu przyszłej transakcji zarówno sprzedaży jak i usług. Która z tych form jest bardziej korzystna dla przedsiębiorcy?

W pierwszej kolejności, dokonując porównania zadatku i zaliczki należy je scharakteryzować.

Zadatek

Mianowicie zadatek, został przez ustawodawcę zdefiniowany w treści art. 394 k.c., którego treść brzmi następująco:

„§ 1. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

§ 2. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi.

§ 3. W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony”.

Odnosząc się do wyżej zacytowanego artykułu kodeksu cywilnego należy wskazać, iż zadatek służy zabezpieczeniu wykonania zawartej umowy pomiędzy stronami. W przypadku niewykonania umowy przez jedną ze stron, jeżeli ponosi ona odpowiedzialność za niemożność jej wykonania, druga strona ma prawo odstąpić od umowy i w zależności której ze stron ta sytuacja dotyczy - zachować zadatek bądź żądać zwrotu w podwójnej wysokości.

Niemniej jednak nie sposób pominąć okoliczności jaką jest zaliczenie zadatku, w przypadku wykonania umowy, na poczet świadczenia strony zobowiązanej do uiszczenia zapłaty. Nie może również umknąć uwadze przedsiębiorcy, iż w sytuacji rozwiązania umowy bądź sytuacji, kiedy wykonanie umowy stało się niemożliwe i żadna ze stron nie ponosi za tę okoliczność odpowiedzialności albo ponoszą obydwie strony - zadatek winien być zwrócony a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej nie występuje.

Dołącz do nas na Facebooku!

Na marginesie należy również wskazać, iż przez zadatek rozumie się sumę pieniężną lub rzecz daną przy zawarciu umowy. Powszechnie zadatek kojarzy się tylko i wyłącznie z pieniędzmi. Jednak zgodnie z regulacjami prawnymi zadatkiem może stać się również rzecz stanowiąca część przyszłego świadczenia bądź inna. Strony umowy mogą w sposób dowolny określić wysokość zadatku, jednak zastrzeżenie zadatku w nadmiernej wysokości, która przewyższa wysokość świadczenia, może zostać uznana za sprzeczną z naturą zobowiązania.

W orzecznictwie spotykamy się z sytuacjami, kiedy to zadatek przekracza wartość połowy oznaczonego umową świadczenia, jednak w większości transakcji zadatek stanowi niewielką część umówionego zobowiązania. Przy określaniu kwoty zadatku należy mieć na względzie możliwość żądania od drugiej strony zwrotu w podwójnej wysokości bez względu na fakt poniesienia szkody i jej wysokości. Zgodnie z dominującym poglądem zadatek pełni funkcję surogatu odszkodowania i nie istnieje możliwość miarkowania należnej kwoty.

Pragnę zwrócić również uwagę na stanowisko Sądu Najwyższego, który przyjął iż do wystąpienia z żądaniem zwrotu zadatku wystarczy nie wywiązanie się strony przeciwnej ze zobowiązania, bez konieczności wypowiadania zawartej umowy (por. wyrok SN z 28.10.2010 roku, sygn. akt II CSK 219/10).

Uprawnienie wierzyciela do odstąpienia od zawartej pomiędzy stronami umowy, co w konsekwencji wiąże się z żądaniem kwoty dwukrotnie wyższej, zgodnie ze stanowiskiem szeroko prezentowanym w opracowaniach, zachodzi w sytuacji kiedy niewykonanie umowy jest następstwem okoliczności, za które przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność (tak m.in. Z.Radwański w: System, t. III, cz. 1, s. 460; Sąd Najwyższy w wyroku z 30.5.2006 r., IV CSK 66/06).

W przypadku częściowego wykonania zobowiązania, które zostało zabezpieczone zadatkiem, a świadczenie jest podzielne, zadatek również należy proporcjonalnie do wykonanej części zaliczyć na poczet należnej zapłaty świadczenia głównego bądź zwrotowi. W sytuacji częściowego odstąpienia od umowy, zgodnie z regulacją art. 394 k.c., pozostałą część zadatku lub jej dwukrotność uiścić na rzecz drugiej strony. Takie stanowisko zostało potwierdzone w Glosie do wyroku Sądu Najwyższego z 15 września 2005 roku o sygn akt II CK 72/05.

Jeżeli strony umowy za przedmiot zadatku powzięły rzecz, w przypadku rozwiązania umowy, bez jakiejkolwiek wątpliwości podlega ona zwrotowi. Jednak w sytuacji, kiedy dłużnik zobowiązany jest do zwrotu kwoty dwukrotnie wyższej, winien jest wydać wierzycielowi liczbę rzeczy tego samego rodzaju, a w przypadku braku możliwości, wypłacić kwotę stanowiącą wartość rynkową rzeczy stanowiącej zadatek.

Przedsiębiorca winien mieć na uwadze, podczas zawierania umowy wraz z zadatkiem, iż w przypadku jej niewykonania wierzycielowi prócz uprawnienia uregulowanego w treści wyżej zacytowanego artykuły przysługuje również roszczenie o wykonanie umowy. Jeżeli pomimo takiego żądania nie dojdzie do spełnienia zobowiązania, którego umowa dotyczyła, Wierzycielowi przysługują dotychczas wskazywane uprawnienia. Jak słusznie wskazuje się w doktrynie, wierzycielowi nie przysługuje uprawnienie do dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych. Jednak należy mieć na względzie odmienny pogląd prezentowany przez judykaturę, o którym szerzej konstatowano w wyroku SN w uchw. z 25.6.2009 roku, sygn. akt III CZP 39/09, M. Wagner w glosie do uchw. SN z 25.6.2009 roku, sygn. akt III CZP 39/09.

Oczywistym jest, iż w przypadku wykonania umowy, zadatek zostaje zaliczony na poczet świadczenia a w sytuacji kiedy zadatek został pobrany w kwocie wyższej aniżeli należne świadczenie główne, nadwyżka podlega zwrotowi.

W sytuacji rozwiązania umowy na podstawie zgodnego oświadczenia stron, zadatek podlega zwrotowi. Wymagalność roszczenia o zwrot zadatku powstaje z chwilą rozwiązania umowy. W zakresie przedawnienia roszczeń z tytułu zapłaty kwoty dwukrotnie wyższej należy wskazać, iż kwestię tę reguluje art. 118 kodeksu cywilnego - 10 lat.

Zaliczka

Następnie przechodząc do zagadnienia zaliczki należy podkreślić, iż ta forma płatności została uregulowana w art. 743 w następujący sposób:

„Jeżeli wykonanie zlecenia wymaga wydatków, dający zlecenie powinien na żądanie przyjmującego udzielić mu odpowiedniej zaliczki”.

Obowiązek udzielenia zaliczki związany jest bezpośrednio z pokrywaniem ponoszonych przez przyjmującego zlecenie wydatków. Obowiązek powyższy istnieje również przy zleceniach nieodpłatnych. Uzależnione jest to od powstania kumulatywnie dwóch przesłanek:

  1. wykonanie zlecenia związane jest z ponoszeniem wydatków,
  2. przyjmujący zlecenie przy zawieraniu umowy zażądał uiszczenia zaliczki.

Przedsiębiorca, który nie otrzymał żądanej zaliczki ma prawo wypowiedzieć zawartą umowę ze zlecającym bądź wstrzymać się z wykonaniem czynności. Podczas wstrzymania się od prac przedsiębiorca nie popadnie w zwłokę, ponieważ udzielenie zaliczki jest niezbędne do wykonania zlecenia.

Jednocześnie nie sposób pominąć, iż przyjmującemu zlecenie nie przysługuje roszczenie o zaliczkę, z którym mógłby wystąpić do sądu. Zaliczka również, w przypadku wykonania zlecenia zostaje zaliczona na poczet ustalonej ceny pomiędzy stronami umowy. W sytuacji, jeżeli nie dojdzie do wykonania umowy lub nienależytego wykonania zaliczka winna być zwrócona wpłacającemu.

W zakresie przedawnienia roszczeń z tytułu zaliczek udzielonych osobom, które w zakresie działalności przedsiębiorstwa trudnią się czynnościami danego rodzaju, przepisy kodeksu cywilnego wskazują na okres 2 lat.

Podsumowanie

Konkludując należy wskazać, iż obie formy płatności służące zabezpieczeniu zawartej pomiędzy stronami umowy posiadają cechy wspólne. Jednak po dokonaniu powyższego porównania należy również podkreślić, iż zadatek z pewnością jest środkiem bardziej dyscyplinującym aniżeli zaliczka. Stanowi on zryczałtowaną postać odszkodowania w sytuacji niezrealizowania postanowień zawartej umowy. Rozpatrując z perspektywy przedsiębiorcy, która z form zabezpieczenia umowy jest bardziej korzystna, pokusiłabym się o stwierdzenie, iż zaliczka. Moje stanowisko podyktowane jest tym, iż pomimo możliwości „wzbogacenia” się przedsiębiorcy w przypadku rezygnacji zlecającego, a który dokonał wpłaty zadatku, korzyść ta nie jest aż tak znacząca po rozpatrzeniu zagrożeń jakie ze sobą niesie.

Zadaj pytanie na FORUM

Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!
Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!

Poradnik prezentuje praktyczne wskazówki, w jaki sposób dostosować się do zmian w podatkach i wynagrodzeniach wprowadzanych nowelizacją Polskiego Ładu.

Tyko teraz książka + ebook w PREZENCIE
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Moja firma
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Problemy firm widoczne na długo przed niewypłacalnością
    Z danych Krajowego Rejestru Długów wynika, iż 1/3 bankrutów i 1/4 restrukturyzowanych przedsiębiorstw nie płaciła swoim kontrahentom już na 2 lata przed ogłoszeniem niewypłacalności.
    Ceny mieszkań w Polsce osiągnęły maksimum w połowie 2022 roku? Niewykluczone
    Czekaliście ze sprzedażą mieszkania, aż ceny osiągną apogeum? No więc, chyba pora udać się do pośrednika obrotu nieruchomościami. Ceny sprzedaży mieszkań, w niektórych miastach zaczęły spadać, a ponadto serwisy nieruchomościowe puchną od ofert z rynku wtórnego.
    Nowoczesna komunikacja PR elementem inwestycji biznesu
    Cyfryzacja, zmiana pokoleniowa i coraz bardziej wymagający rynek. Nawet w niedalekiej przyszłości prowadzenie biznesu będzie całkowicie innym wyzwaniem, aniżeli kilka lat temu. Dynamiczna transformacja społeczno-gospodarcza wymaga od przedsiębiorców jeszcze szerszego spojrzenia zarówno na swoich klientów, jak i inwestorów, kontrahentów, czy sam zespół.
    Elektrownie atomowe. Czy powstaną w Polsce?
    Pięć ośrodków będzie uczestniczyć w procesie licencjonowania i kontroli elektrowni jądrowej. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki zdecydował o przyznaniu autoryzacji dla ośrodków naukowo-badawczych.
    Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce
    Mimo zawirowań geopolitycznych i gospodarczych ostatnich miesięcy, polski rynek nieruchomości komercyjnych zakończył pierwsze półrocze niezłym wynikiem. Należy jednak pamiętać, że echa tych zawirowań nie widać jeszcze w wynikach drugiego kwartału 2022 roku.
    Spółdzielnie mieszkaniowe podwyższają czynsze. Winne ceny energii
    Czy po wakacjach kredytowych pojawi się postulat wakacji czynszowych? Opłaty rosną a zarządcy tłumaczą, że nie oni są winni. Znaczną część czynszu stanowi energia – ogrzanie wody i mieszkań oraz prąd w częściach wspólnych. Dodatkowo inflacja wpływa na ceny usług niezwiązanych bezpośrednio z energią. Niestety nic nie wskazuje, żeby najnowsze podwyżki miały być ostatnimi.
    Dopłaty do innych niż węgiel źródeł ciepła - projekt
    W wykazie prac legislacyjnych rządu opublikowano projekt ustawy regulujący m.in. jednorazowe dodatki dla ogrzewających swoje domy paliwem innym niż węgiel.
    Zaostrzanie nadzoru rejestrowania sprzedaży
    Resort finansów pracuje nad zmianami prawa, które zabezpieczą źródła wpływów podatkowych państwa. Proponowane zmiany dotyczą głównie fiskalizacji sprzedaży przy użyciu kas w urządzeniach do automatycznego świadczenia usług i sprzedaży towarów. Do nowych przepisów będą musiały dostosować się kolejne grupy przedsiębiorców.
    Niskie ceny przyciągają Czechów na zakupy do Polski
    Czesi wciąż chętnie przyjeżdżają do Polski na zakupy. Szczególnie atrakcyjne są ceny benzyny oraz artykułów spożywczych. Każda wizyta to oszczędność
    Co może od 2023 r. zastąpić opakowania plastikowe? [KOMENTARZ]
    Przepisy systematycznie będą ograniczać produkcję plastikowych opakowań. Czy jest alternatywa dla tworzyw sztucznych?
    Kryzys w związku z wojną w Ukrainie - wsparcie dla przedsiębiorców
    Pomoc będzie mogła być udzielana w formie pożyczek, zarówno mikro, małym, średnim, jak i dużym przedsiębiorcom. Do kiedy będzie można otrzymać wsparcie?
    Mandat za parkowanie na drodze wewnętrznej
    Mandat za parkowanie na drodze wewnętrznej? Dziś zastanowimy się nad tym czy jest możliwy, a jak tak to ile wynosi. Co mówią przepisy?
    Procenty z lokat przegrywają z inflacją w Polsce i UE
    Inflacja dwucyfrowa jednak odsetki w bankach niewiele wyższe niż przed wojną. To realia nie tylko polskie
    Ile jest fotoradarów w Polsce? A ile w Europie?
    Ile jest fotoradarów w Polsce? Dokładnie 587. Jak jednak ta liczba wypada na tle innych krajów Europy? W Wielkiej Brytanii jest ich 10-krotnie więcej.
    Polacy przenoszą się z mieszkań do domów
    Domy szybko zyskują na wartości oraz popularności wśród Polaków. Podobnie jak mieszkania są one dobrą inwestycją w dobie galopującej inflacji i potrafią ochronić oszczędności, a nawet je pomnożyć. Nic więc dziwnego, że przeznaczone pod nie grunty, sprzedają się dziś jak ciepłe bułeczki.
    PIE: w sierpniu indeks koniunktury spadł do 98,6 pkt
    Miesięczny Indeks Koniunktury Polskiego Instytutu Ekonomicznego i Banku Gospodarstwa Krajowego spadł w sierpniu o 3,8 pkt, do poziomu 98,6 pkt - przekazał PIE. Po raz pierwszy od lutego odczyt MIK jest poniżej poziomu neutralnego, co oznacza przewagę nastrojów negatywnych - dodano.
    50 mln zł rocznie na wykup byłych mieszkań pracowniczych
    50 mln rocznie przekaże polski rząd samorządom, które zdecydują się wykupić od podmiotów prywatnych dawne mieszkania pracownicze, aby ich lokatorom nie groziły podwyżki czynszu - powiedział PAP minister rozwoju i technologii Waldemar Buda w Zgierzu (woj. łódzkie), gdzie jest ok. 40 takich mieszkań.
    Przyczyny zużycia opon? Oto główni zabójcy ogumienia
    Przyczyny zużycia opon? Lista jest dość długa. Warto ją jednak poznać. W ten sposób kierujący może przedłużyć czas życia ogumienia w swoim aucie.
    Strefy czystego transportu w Polsce. Kto będzie pionierem?
    Strefy czystego transportu w Polsce. Co oznaczają? Czemu kierowcy ich nie chcą? I które miasto utworzy pierwszą? Sprawdźmy.
    E-commerce: zmiana zawartości maila po wysyłce? To możliwe!
    Zawartość wysłanego już maila można zmienić dzięki technologii real time content management (RTCM). Korzystanie z tego rozwiązania staje się coraz powszechniejszym trendem na polskim rynku e-commerce.
    Internet Rzeczy. Rewolucja, która w Polsce jest nowością
    Przedmioty połączone cyfrowo. Internet Rzeczy to technologia, od której w biznesie nie ma już odwrotu. Skoro tak, to dlaczego zaledwie 29 proc. firm w UE wykorzystuje IoT? Polska nie zaskakuje — znajdujemy się w ogonie wspólnoty. Nowe dane Eurostatu pokazują, jak wygląda wykorzystanie tej technologii w UE.
    Ceny luksusowych nieruchomości na świecie rosną wolniej, ale spadków nie widać.
    Na koniec drugiego kwartału 2022 roku firma Knight Frank opublikowała Prime Global Cities Index, czyli indeks śledzący ceny luksusowych nieruchomości na świecie w 45 miastach. Po dwóch latach, w trakcie których obserwowaliśmy historycznie najwyższą dynamikę wzrostu cen nieruchomości luksusowych widoczny jest spadek.
    Zakup mieszkania na osiedlu. Gdzie można kupić?
    W jakich inwestycjach deweloperzy mają ukończone mieszkania lub z bliskim terminem oddania? Jakie lokale są jeszcze w sprzedaży? W jakich cenach?
    Ile zostało już złożonych wniosków o wakacje kredytowe?
    Około 850 tys. wniosków o wakacje kredytowe złożono we wszystkich bankach - poinformował w środę prezes Związku Banków Polskich Krzysztof Pietraszkiewicz.
    Mandaty w wakacje 2022. Mamy rekordzistę. To OPP z Lublina
    Mandaty w wakacje 2022 nie będą niskie? Tylko w lipcu przekonało się o tym prawie 114 tys. kierowców. Tyle złapały rejestratory systemu CANARD ITD.