REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.
Klauzula o odpowiedzialności odszkodowawczej w umowie / Fot. Fotolia
Klauzula o odpowiedzialności odszkodowawczej w umowie / Fot. Fotolia
Fotolia

REKLAMA

REKLAMA

Dla pewności prawidłowego wykonania umowy, powinna ona w swej treści zawierać klauzulę dotyczącą odpowiedzialności odszkodowawczej w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania umownego. Możliwe jest również, że to samo zdarzenie spowoduje powstanie roszczenia o naprawienie szkody, a tym samym tzw. odpowiedzialność deliktową.

Sformułowanie korzystnych dla Klienta postanowień dotyczących odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest kluczowe w perspektywie ewentualnych sporów, jakie mogą pojawić się na etapie realizacji umowy. Zależnie od oczekiwań Klienta zakres odpowiedzialności odszkodowawczej może zostać zawężony lub rozszerzony.

REKLAMA

REKLAMA

Art. 361 § 2 KC – zawężenie zakresu obowiązku odszkodowawczego

Art. 361 § 1. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

§ 2. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Porozmawiaj o tym na naszym FORUM!

REKLAMA

Art. 361 § 2 KC stanowiący o składnikach szkody szkody majątkowej (straty oraz utracone korzyści) dopuszcza modyfikację umowną, ponieważ jest przepisem iuris dispositivi. Jeżeli strony nie zawrą w umowie postanowienia regulującego zakres odszkodowania, wówczas zgodnie z art. 361 § 2 KC naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł (damnum emergens), oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (lucrum cessans).

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Przedmiotem modyfikacji umownej może być:

- zakres uszczerbku podlegającego naprawieniu,

- metoda obliczania wartości uszczerbku.

Strony mogą zatem w umowie ograniczyć odpowiedzialność do poniesionych strat, wyłączając utracone korzyści. Strony mogą także umownie ograniczyć kwotę, do której odpowiada dłużnik.

Wiedza bazowa do art. 361 KC:

- Art. 361 – 363 zawierają podstawowe reguły obowiązku odszkodowawczego zarówno w reżimie odpowiedzialności deliktowej (art. 415 KC) jak i w reżimie odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 KC).

- W art. 361 zostały sformułowane trzy przesłanki obowiązku odszkodowawczego:

  1. zdarzenie, z którym przepisy wiążą odpowiedzialność danej osoby (działanie lub zaniechanie),
  2. szkoda: majątkowa (straty oraz utracone korzyści) i niemajątkowa (krzywda, co do zasady wyłączona przy odpowiedzialności kontraktowej),
  3. adekwatny związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem a szkodą.

- Szkoda majątkowa obejmuje straty (damnum emergens) i utracone korzyści (lucrum cessans) – zasada pełnego odszkodowania.

- Utracone korzyści muszą być wysoce prawdopodobne; nie podlega naprawieniu szkoda ewentualna (utracona szansa na uzyskanie korzyści).

- Adekwatny związek przyczynowy: przyczyny, które normalnie wywołują określone skutki.

- Metoda obliczania szkody majątkowej: porównanie dwóch wartości, stanu majątku poszkodowanego po zdarzeniu, z którego szkoda wynikła, z hipotetycznym stanem majątku poszkodowanego, który istniałby, gdyby zdarzenie nie nastąpiło.

Zobacz również: Odpowiedzialność deliktowa a odpowiedzialność kontraktowa

Autor: Radca prawny Sylwia Gładysz


Art. 472 w zw. z art. 355 KC i art. 473 KC – zaostrzenie (art. 472 i art. 473 § 1 KC) albo złagodzenie obowiązku odszkodowawczego (art. 472 i art. 473 § 2 KC).

Art. 472 Jeżeli ze szczególnego przepisu ustawy albo z czynności prawnej nie wynika nic innego, dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności.

Art. 355 § 1. Dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należyta staranność).

§ 2. Należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności.

Art. 473 § 1. Dłużnik może przez umowę przyjąć odpowiedzialność za niewykonanie lub za nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu oznaczonych okoliczności, za które na mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi.

§ 2. Nieważne jest zastrzeżenie, iż dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę, którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie.

Zgodnie z art. 472 KC strony mogą w umowie złagodzić jak i zaostrzyć odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, ponieważ dopiero gdy brak przepisu ustawy lub postanowienia umownego dłużnik odpowiada za niedochowanie należytej staranności, co oznacza odpowiedzialność za każdą postać i stopień winy zarówno umyślną jak i nieumyślną (art. 355 KC). Art. 472 KC dopuszcza zatem modyfikację umowną i strony mogą wprowadzić do umowy odpowiedzialność opartą na zasadzie winy umyślnej albo tylko za rażące niedbalstwo i winę umyślną, co stanowi złagodzenie odpowiedzialności odszkodowawczej. Odpowiedzialność wyłącznie za szkodę wyrządzoną umyślnie wyłącza odpowiedzialność dłużnika za rażące niedbalstwo. Granicą zmniejszania odpowiedzialności dłużnika jest art. 473 § 2 KC, który stanowi, że nieważne jest zastrzeżenie wyłączające odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną umyślnie. Zakres odpowiedzialności dłużnika może zostać również rozszerzony zgodnie z art. 473 § 1 KC.

Art. 473 § 1 KC pozwala na zaostrzenie odpowiedzialności odszkodowawczej, ponieważ w drodze umowy dłużnik może przyjąć odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu okoliczności, za które na mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi. Odpowiedzialność dłużnika może zostać ukształtowana jako odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Dla skuteczności takiego postanowienia ustanawiającego surowszą odpowiedzialności, kwestią podstawową jest oznaczenie tych okoliczności.

„Z art. 471 KC wynika, że dłużnik zobowiązany jest do naprawienia szkody spowodowanej nie tylko jego zawinionym zachowaniem ale także innymi okolicznościami, Przepis art. 473 KC zaś jednoznacznie pozwala na to aby krąg okoliczności, o których mowa w art. 471 KC został przez ustawę lub umowę stron rozszerzony. Za jak najbardziej dopuszczalną, na tle wspomnianych przepisów uznać więc należy możliwość, iż odszkodowanie za nienależyte wykonanie umowy może przysługiwać wierzycielowi jeżeli niewykonanie lub nienależyte wykonanie będzie następstwem innych okoliczności, niż tylko zawinione zachowanie dłużnika. Nie ma też żadnych przeszkód, aby strony umówiły się, że odszkodowanie to przybierze, również i wtedy postać kary umownej” – wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 27 czerwca 2003 r. IV CKN 300/01.

„Przepis art. 473 § 1 KC wymaga oznaczenia w umowie okoliczności zaostrzających odpowiedzialność dłużnika (wskazania szerszego lub węższego zamkniętego kręgu tych okoliczności). W umowie można wprawdzie wskazać, że dłużnik ma odpowiadać za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu ściśle określonych okoliczności przypadkowych, a nawet za siłę wyższą niemniej ogólne stwierdzenie o pełnej odpowiedzialności bez ich oznaczenia jest niewystarczające – wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 29 listopada 2002 r. IV CKN 1553/00.

Zobacz też: Odpowiedzialność odszkodowawcza osoby prawnej

Autor: Radca prawny Sylwia Gładysz


Wiedza bazowa do art. 471 – 473 KC:

- Art. 471 KC przesłanki odpowiedzialności kontraktowej:

  1. niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, na skutek okoliczności, za które dłużnik z mocy ustawy lub umowy ponosi odpowiedzialność,
  2. szkoda,
  3. związek przyczynowy między niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania a szkodą.

- Z art. 471 KC wynika korzystne dla wierzyciela domniemanie, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność (dowód przeciwny spoczywa na dłużniku).

- Odpowiedzialność kontraktowa jest odpowiedzialnością opartą na zasadzie winy – umyślnej i nieumyślnej (art. 472 KC).

Art. 443 KC – umowne wyłączenie odpowiedzialności deliktowej

To samo zdarzenie może rodzić roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, jak i roszczenie o naprawienie szkody powstałej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Wybór roszczenia jest po stronie poszkodowanego. Jako przykład zbiegu roszczeń można wskazać na uszkodzenie ciała w związku z wadliwie wykonanym zabiegiem medycznym przez lekarza, z którym zawarta była umowa o usługę medyczną. Zgodnie z art. 443 KC strony mogą w umowie wyłączyć roszczenia z tytułu odpowiedzialności deliktowej i przewidzieć wyłączność reżimu kontraktowego jako podstawy przyszłych roszczeń wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Takie zastrzeżenie umowne nie jest dopuszczalne w każdym przypadku z uwagi na ograniczenia ustawowe, wynikające m.in. z art. 437 KC. Zważywszy na to, że zgodnie z dominującym poglądem dochodzenie zadośćuczynienia pieniężnego jest możliwe w odniesieniu do deliktów a wyłączone na gruncie kontraktów, określona modyfikacja umowna mogłaby okazać się bardzo korzystna, jednak postanowienie umowne stanowiące o wyłączeniu odpowiedzialności deliktowej nie unicestwia wszystkich ewentualnych roszczeń wierzyciela. „Wyłączenie lub ograniczenie możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych ex delicto ze względu na umowę stron nie będzie mogło mieć miejsca co do szkód wyrządzonych z winy umyślnej, w związku z dyspozycją art. 473 § 2 KC. Należy przyjąć, iż umowne wyłączenie czy nawet tylko ograniczenie odpowiedzialności deliktowej, nie może nastąpić także w odniesieniu do szkód na osobie i klauzule takie należy uznać za nieważne jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Poszkodowany, związany ze sprawcą szkody stosunkiem umownym, może więc korzystać z podstawy kontraktowej lub deliktowej” - E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz.

Wiedza bazowa do art. 443 KC.

- Reżimy odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej są równorzędne i w razie zbiegu roszczeń mają charakter alternatywny.

- Wybór roszczenia opartego na odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 KC) wyklucza dochodzenie zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w ramach tego reżimu (szkodę niemajątkową) – istnieją odmienne poglądy.

Granice umownej modyfikacji odpowiedzialności odszkodowawczej wyznacza art. 353 (1) KC, czyli zasada wolności kontraktowej. Zgodnie z art. 353 (1) KC kompetencję stron do swobodnego kształtowania treści wyznaczają natura (właściwość) zobowiązania, przepisy ustawy oraz zasady współżycia społecznego. Podobne lub takie same rezultaty osiągnięte dzięki modyfikacji przepisów o odpowiedzialności odszkodowawczej można osiągnąć również, wprowadzając odpowiednie postanowienia dotyczące kary umownej (art. 483 i art. 484 KC).

Zobacz: Odpowiedzialność właścicieli nieruchomości komercyjnych za szkodę poniesioną przez klienta

Autor: Radca prawny Sylwia Gładysz

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

REKLAMA

Moja firma
Co dzieje się z jednoosobową firmą po śmierci właściciela? Zarząd sukcesyjny w praktyce

Śmierć właściciela jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG) rodzi pytania o dalszy los firmy. Kto będzie nią zarządzał? Czy przedsiębiorstwo może nadal funkcjonować? Kto ostatecznie przejmie biznes? Jednym z rozwiązań, które pozwalają ograniczyć ryzyko paraliżu działalności w tym okresie, jest zarząd sukcesyjny.

Wniosek tylko do 30 listopada, potem ulga za ten rok przepada. Można zaoszczędzić nawet 1926 zł

Przedsiębiorcy, którzy jeszcze w tym roku chcieliby skorzystać z wakacji składkowych, powinni najpóźniej do końca listopada 2026 r. złożyć wniosek w ZUS. Wniosek o udzielenie tej ulgi należy bowiem złożyć w miesiącu poprzedzającym miesiąc, którego dotyczy zwolnienie z opłacania składek.

Forum Win-Win: ukraiński rynek kusi polskie firmy. Co wciąż utrudnia współpracę?

Handel, przemysł obronny i rynek pracy – na tych polach polscy i ukraińscy przedsiębiorcy szukali w piątek w Warszawie wspólnych interesów. Na Forum Win-Win mówiono o szansach, ale też o barierach, które spowalniają współpracę.

Studia dziecka kosztem firmy. Kiedy skarbówka powie „tak”

Matka prowadzi biuro rachunkowe i płaci czesne za studia syna na kierunku finanse i rachunkowość, a syn na podstawie umowy zlecenia księguje w jej firmie faktury. Dyrektor KIS uznał, że takie czesne może być kosztem. Pokrewieństwo nie przekreśla kosztu, ale też go nie uzasadnia.

REKLAMA

Drony, odbudowa i wspólny rynek. Ukraina szuka w Warszawie polskich partnerów

Ukraiński minister gospodarki, dyplomaci i szefowie polskich organizacji biznesowych mają się spotkać w piątek w Warszawie na Forum Win-Win. Na stole: odbudowa, drony, przemysł obronny i inwestycje. Sprawdź, co to może oznaczać dla twojej firmy.

Firmy walczą o pracowników. Takie stawki oferuje dziś branża logistyczna

W logistyce i magazynowaniu o wysokości wynagrodzenia decydują nie tylko doświadczenie i kwalifikacje, ale także lokalizacja. Z najnowszego raportu Gi Group wynika, że różnice płacowe między miastami są bardzo wyraźne.

Co dzieje się z polskimi salonami fryzjerskimi i kosmetycznymi? Najnowsze dane nie napawają optymizmem

Polskie salony fryzjerskie i kosmetyczne coraz częściej mają trudności z terminowym opłacaniem rachunków. Dane Krajowego Rejestru Długów pokazują, że mimo spadku liczby dłużników przybywa zaległych płatności.

Jak obniżyć koszt energii w firmie bez inwestycji? 5 decyzji zakupowych, które wpływają na koszty

Wysoki rachunek za energię nie zawsze oznacza wysokie zużycie energii. Dwie firmy o podobnym profilu działalności i porównywalnym zużyciu mogą płacić różne stawki za jej zakup. O kosztach coraz częściej decyduje nie tylko ilość pobieranej energii, ale również sposób jej zakupu. Obniżanie kosztów energii nie zawsze musi więc zaczynać się od wymiany maszyn, montażu fotowoltaiki czy modernizacji budynku. Znaczenie mają również decyzje podejmowane podczas samego zakupu energii: wybór modelu cenowego, moment zawarcia kontraktu, sposób zabezpieczania ceny czy dopasowanie oferty do rzeczywistego profilu zużycia.

REKLAMA

RPP nie ruszyła stóp, ale projekcja NBP zmienia wszystko. Jedna liczba w 2027 r. zaskoczy firmy bardziej niż koszt kredytu

Rada Polityki Pieniężnej znów utrzymała stopy procentowe na poziomie 3,75%, ale prawdziwa bomba kryje się w nowej projekcji inflacyjnej NBP. Choć właściciele firm nerwowo wyczekują tańszego finansowania, twarde wyliczenia pokazują, że zmiana stóp o ćwierć punktu to dla budżetu drobiazg w porównaniu z tym, co dzieje się obecnie w cennikach dostawców. Sprawdzamy, co naprawdę zdecyduje o płynności małych i średnich przedsiębiorstw w 2027 roku.

Mam innowacyjny projekt. Jak uzyskać dofinansowanie z PARP? Nowy nabór Ścieżka SMART B+R

Mam innowacyjny projekt, ale potrzebuję wsparcia finansowego. Jak uzyskać dofinansowanie z PARP? Do 29 grudnia 2026 r. można składać wnioski w ramach naboru "Ścieżka SMART B+R". Pula środków do wykorzystania w nowym naborze to aż 500 mln zł.

Zapisz się na newsletter
Zakładasz firmę? A może ją rozwijasz? Chcesz jak najbardziej efektywnie prowadzić swój biznes? Z naszym newsletterem będziesz zawsze na bieżąco.
Zaznacz wymagane zgody
loading
Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich
Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.
success

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

failure

Coś poszło nie tak

REKLAMA