Oznaczenie przedsiębiorstwa i ochrona oznaczenia przedsiębiorstwa – cz. II

Oznaczenie przedsiębiorstwa

Od firmy należy odróżnić oznaczenie przedsiębiorstwa. O ile firma identyfikuje przedsiębiorcę (a więc osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną), to omawiane oznaczenie identyfikuje prowadzone przez przedsiębiorcę przedsiębiorstwo. To ostatnie pojęcie zostało zdefiniowane w art. 55(1) Kodeksu cywilnego. W myśl tego przepisu przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. W tym rozumieniu w skład przedsiębiorstwa wchodzi m.in. oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa).

Zobacz: Zakaz konkurencji w umowie między przedsiębiorcami

W przeważającej części przypadków oznaczenie przedsiębiorstwa będzie tożsame z firmą przedsiębiorcy.

Przedsiębiorca działający pod firmą „Jan Kowalski Usługi Budowlane XYZ” w ten sam sposób oznacza swoje przedsiębiorstwo. Z kolei gdy przedsiębiorca XYZ sp. z o.o. prowadzi np. sklep pod nazwą „ABC”, to mamy do czynienia z sytuacją gdy firma przedsiębiorcy i oznaczenie jego przedsiębiorstwa to dwa różne oznaczenia.

Rozróżnienie pomiędzy firmą a oznaczeniem przedsiębiorstwa jest szczególnie widoczne w przypadku, gdy jeden przedsiębiorca prowadzi np. kilka sklepów i każdy ze sklepów oznacza inną nazwą. O ile przedsiębiorca może posługiwać się tylko jedną firmą, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby oznaczył on poszczególne zakłady (np. sklepy) różnymi nazwami (oznaczeniami).

Zobacz: Termin zapłaty w transakcjach handlowych dłuższy niż 60 dni

Odmiennie niż w przypadku firmy przepisy prawa nie precyzują, z jakich elementów powinno składać się oznaczenie przedsiębiorstwa. Z niektórych przepisów można co najwyżej wywodzić, jak takie oznaczenie nie może być konstruowane. W szczególności z art. 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji wynika, że oznaczenie przedsiębiorstwa nie może wprowadzić klientów w błąd co do jego tożsamości.

Ponadto oznaczenie przedsiębiorstwa musi posiadać zdolność do wyróżniania przedsiębiorstwa na rynku. Takiej zdolności nie będą posiadać np. oznaczenia opisowe, czy oznaczenia wykorzystujące znaki i symbole powszechnie występujące w obrocie, aczkolwiek może zdarzyć się, że na skutek długotrwałego używania oznaczenia takie nabierze zdolności odróżniającej. I tak, przedsiębiorstwo oznaczone „Sklep z zabawkami” niewątpliwie takiej zdolności odróżniającej nie posiada i przedsiębiorca posługujący się takim oznaczeniem nie będzie mógł zakazać innemu przedsiębiorcy nawet identycznego oznaczenia jego przedsiębiorstwa.

Zobacz: Najczęstsze przyczyny utraty klientów przez firmy

Ochrona oznaczenia przedsiębiorstwa

Jak zatem chronić używane przez siebie oznaczenie przedsiębiorstwa, szczególnie w sytuacji, gdy nie jest ono tożsame z firmą przedsiębiorcy?

Podstawowym środkiem ochrony będzie w takiej sytuacji sięgnięcie do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, w której w art. 5 wskazano, że czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie przedsiębiorstwa, które może wprowadzić klientów w błąd co do jego tożsamości, przez używanie firmy, nazwy, godła, skrótu literowego lub innego charakterystycznego symbolu wcześniej używanego, zgodnie z prawem, do oznaczenia innego przedsiębiorstwa.

Zobacz też: Firma na drodze do zmian. Jak wyjść zza zakrętu na prostą?

Przewidziana w powyższym przepisie ochrona jest niezależna od dokonania przez przedsiębiorcę rejestracji czy zgłoszenia oznaczenia w jakimkolwiek rejestrze. Ochrona powstaje na skutek faktycznego używania tego oznaczenia w obrocie.

Użyte w tym przepisie pojęcie „oznaczenie przedsiębiorstwa” jest terminem szerszym niż nazwa przedsiębiorstwa. Oznaczenie może bowiem zawierać nie tylko słowną nazwę, ale też elementy graficzne wyróżniające przedsiębiorstwo na rynku.

Oznaczenie przedsiębiorstwa nie może wprowadzać w błąd co do tożsamości przedsiębiorstwa. Nie może w szczególności prowadzić do kolizji z oznaczeniem innego przedsiębiorstwa.

Zobacz: Właściciel firmy a nie kierujący autem zapłaci karę

Ustawa wprowadza jedno podstawowe kryterium oceny tego, kto może posługiwać się danym oznaczeniem – jest to kryterium czasowe. Oznacza to, że prawo do posługiwania się danym oznaczeniem ma ten przedsiębiorca, który wcześniej używał tego oznaczenia zgodnie z prawem. Podmiot, który wcześniej używał oznaczenia, nie naruszając praw innych osób („zgodnie z prawem”), może sprzeciwić się używaniu takiego oznaczenia przez innego przedsiębiorcę.

Trzeba pamiętać, że aby dochodzić roszczeń na podstawie art. 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, konkurencyjne oznaczenie musi wprowadzać w błąd co do tożsamości przedsiębiorstwa. W konkretnej sytuacji może bowiem okazać się, że nawet bardzo podobne oznaczenie, które jednakże nie powoduje wprowadzenia w błąd, może być przez konkurenta używane do oznaczenia jego przedsiębiorstwa.

Na koniec należy również zaznaczyć, że w orzecznictwie pojawiają się również poglądy, że omawiany przepis chroni nie tylko oznaczenie przedsiębiorstwa, ale również oznaczenie przedsiębiorcy, czyli firmę. W takiej sytuacji omawiany przepis pozwalałby na ochronę również omówionego wcześniej prawa do firmy.

Zobacz również: Rejestracja spółki cywilnej w CEIDG

Podobnie jak w przypadku prawa do firmy w konkretnej sytuacji oznaczenie przedsiębiorstwa może być chronione innymi przepisami ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji dotyczącymi choćby wprowadzenia w błąd co do pochodzenia towarów albo usług, rozpowszechniania nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o swoim lub innym przedsiębiorcy albo przedsiębiorstwie, w celu przysporzenia korzyści lub wyrządzenia szkody, bądź dotyczącymi nieuczciwej reklamy. W konkretnym przypadku można również spróbować powołać się na wskazaną już powyżej klauzulę generalną zawartą w art. 3 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Zobacz: Ochrona dóbr osobistych przedsiębiorców

Katalog roszczeń, z którymi może wystąpić poszkodowany został już omówiony przy okazji omawiania ochrony prawa do firmy na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Zobacz: Czym jest firma? Ochrona firmy – cz. I

Dla porządku należy dodać, że ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przewiduje kilka reguł pozwalających na rozstrzygnięcie konfliktu pomiędzy oznaczeniami przedsiębiorstw.

I tak zgodnie z art. 6 jeżeli oznaczenie przedsiębiorstwa nazwiskiem przedsiębiorcy może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości z innym przedsiębiorstwem, które wcześniej używało podobnego oznaczenia, przedsiębiorca ten powinien podjąć środki mające na celu usunięcie niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd osób trzecich. Na żądanie zainteresowanego sąd wyda orzeczenie nakazujące przedsiębiorcy, który później zaczął używać tego oznaczenia, podjęcie stosownych środków zapobiegających, polegających w szczególności na wprowadzeniu zmian w oznaczeniu przedsiębiorstwa, ograniczeniu zakresu terytorialnego używania oznaczenia lub jego używaniu w określony sposób.

Zobacz: Jak uzyskać zwrot akcyzy samochodowej w 2015 r.

Z kolei zgodnie z art. 7 jeżeli wskutek likwidacji, podziału lub przekształcenia przedsiębiorstwa powstanie wątpliwość, który z przedsiębiorców ma prawo używać oznaczenia przedsiębiorstwa zlikwidowanego, podzielonego lub przekształconego, należy ustalić takie oznaczenia, które zapobiegną wprowadzeniu w błąd osób trzecich. W razie sporu sąd, na żądanie zainteresowanego przedsiębiorcy, ustali oznaczenia przedsiębiorstw, uwzględniając interesy stron oraz inne okoliczności sprawy.