Służebność przesyłu a przedsiębiorca

Służebność przesyłu została wprowadzona do kodeksu cywilnego w sierpniu 2008 roku w celu uregulowania stosunków prawnych dotyczących urządzeń przesyłowych (tzn. urządzeń służących do odprowadzania lub doprowadzania pary, gazu, energii elektrycznej i innych urządzeń o podobnym przeznaczeniu, art. 49 § 1 k.c.) pomiędzy przedsiębiorcami i właścicielami nieruchomości, na których takie urządzenia zostały wybudowane oraz ułatwienia dalszych inwestycji. Jest ograniczonym prawem rzeczowym, które określa zakres w jakim przedsiębiorca przesyłowy może korzystać z cudzej nieruchomości.

Polecamy: Służebność przesyłu - czym jest i jak ją ustanowić?

Źródłem służebności przesyłu może być umowa zawarta pomiędzy przedsiębiorcą a właścicielem nieruchomości lub użytkownikiem wieczystym. W tym drugim wypadku przedmiotem służebności nie jest nieruchomość, lecz prawo użytkowania wieczystego. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 245 § 2 k.c. tylko oświadczenie właściciela nieruchomości wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Gdy przedsiębiorca przesyłowy lub właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy, np. jeśli strony nie mogą dojść do porozumienia w kwestii jej warunków, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z tych urządzeń, można ustanowić służebność przesyłu w drodze orzeczenia sądowego w postępowaniu nieprocesowym. Wniosek należy złożyć do sądu rejonowego właściwego ze względu na  miejsce położenia nieruchomości, na której są lub mają być posadowione urządzenia przesyłowe (art. 626 § 3 kodeksu postępowania cywilnego). W takim przypadku sąd ustali również wysokość wynagrodzenia dla właściciela nieruchomości.

Zgodnie z art. 305 (1) k.c. przedsiębiorca, na rzecz którego ustanowiona została służebność przesyłu, może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem urządzeń przesyłowych. Chodzi o takie użytkowanie nieruchomości, z wyłączeniem wszystkich innych podmiotów (w tym często samego właściciela), które pozwala na właściwą eksploatację urządzeń. Nie można jednak uznać, że prawo przedsiębiorcy przesyłowego nie jest niczym skrępowane, wręcz przeciwnie.

Polecamy: Nabywanie mieszkań wybudowanych przez TBS-y

Podstawowym ograniczeniem jest obowiązek korzystania z nieruchomości obciążonej zgodnie z postanowieniami umownymi, czyli wszelkimi klauzulami, które zostały zawarte w kontrakcie pomiędzy przedsiębiorcą przesyłowym a właścicielem nieruchomości albo orzeczeniem sądu ustanawiającym służebność przesyłu. Ponadto, przedsiębiorca jest zobowiązany do wykonywania służebności według zasad współżycia społecznego przy uwzględnieniu zwyczajów miejscowych oraz w sposób jak najmniej utrudniający korzystanie z nieruchomości obciążonej (art. 287 k.c. i art. 288 k.c. w związku z art. 305 (4) k.c., który nakazuje odpowiednie stosowanie do służebności przesyłu przepisów o służebnościach gruntowych). Zgodnie z art. 289 § 1 k.c. w związku z art. 305 (4) k.c. w braku odmiennej umowy, obowiązek utrzymywania urządzeń przesyłowych zawsze obciąża przedsiębiorcę przesyłowego. Natomiast art. 305 (3) k.c. expressis verbis nakłada na przedsiębiorcę obowiązek usunięcia urządzeń przesyłowych utrudniających korzystanie z nieruchomości po wygaśnięciu służebności. Jeżeli powodowałoby to nadmierne trudności lub koszty, przedsiębiorca jest obowiązany do naprawienia wynikłej stąd szkody. Obowiązek zapłaty wynagrodzenia wydaje się ściśle związany z istnieniem służebności przesyłu. Trzeba jednak stwierdzić, iż nie jest on elementem koniecznym tej służebności.

Z pewnością wprowadzone przez polskiego ustawodawcę przepisy umożliwią przedsiębiorstwom przesyłowym legalny dostęp do nieruchomości, na których umieszczono urządzenia przesyłowe. Zyskają również właściciele nieruchomości, gdyż będą mogli domagać się odpowiedniego wynagrodzenia w przypadku, kiedy przedsiębiorca przesyłowy odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu