Odpowiedzialność osób niewymienionych w pierwotnym tytule wykonawczym

Z powyższą sytuacją najczęściej mamy do czynienia w następujących sytuacjach:

• Odpowiedzialności majątkowej małżonka dłużnika za zaciągnięte przez tegoż dłużnika zobowiązania;
• Egzekucji przeciwko osobom, na które przeszły obowiązki określone w tytule wykonawczym (art. 788 Kodeksu postępowania cywilnego).

W przypadku, gdy wierzyciel posiada tytuł wykonawczy tylko przeciwko samemu dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim to egzekucję może kierować wyłącznie do jego majątku osobistego (art. 33 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Natomiast w przypadku, gdy wierzyciel chce rozszerzyć zakres egzekucji i skierować egzekucję do majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka to powinien uzyskać klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi.

Zobacz: Jakie świadczenia może zająć komornik?

Przepisami, które regulują te zagadnienia są art. 41 § 1 krio i art. 787 kpc. Art. 41 § 1 krio daje wierzycielowi możliwość żądania zaspokojenia się z majątku wspólnego wówczas, gdy dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków. Przepis ten wprowadza odpowiedzialność drugiego małżonka za cudzy dług i nakłada na niego obowiązek znoszenia egzekucji z majątku wspólnego.

Aby jednak mogło dojść do egzekucji konieczne jest nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi niebędącemu dłużnikiem w trybie art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd nada klauzulę przeciwko małżonkowi, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika (np. wierzyciel posiada dokument, z którego wynika, że małżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie kredytu). Małżonek dłużnika może też ponosić odpowiedzialność majątkową z przedmiotów wchodzących w skład przedsiębiorstwa, które jest objęte małżeńską wspólnością ustawową (art. 787(1) kpc). Sąd nada klauzulę przeciwko małżonkowi, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Reasumując należy stwierdzić, że zakres przyszłej odpowiedzialności dłużnika pozostającego w małżeńskiej wspólności majątkowej zależy od wierzyciela i od małżonka dłużnika. Przy dokonaniu czynności prawnej (np. udzieleniu pożyczki, dostarczeniu towaru) wierzyciel powinien żądać zgody małżonka swojego kontrahenta, jeżeli w przyszłości chce mieć szersze możliwości prowadzenia egzekucji (tj. możliwość prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego).

Przykład
Jan B. pożyczył Pawłowi K. kwotę 20.000zł. Małżonka Pawła K. - Maria K. wyraziła pisemną zgodę na zaciągnięcie pożyczki przez małżonka. W wyznaczonym terminie Paweł K. nie zwrócił pożyczki. W związku z tym Jan B. po uzyskaniu wyroku wystąpił do komornika o egzekucję ww. należności. W toku postępowania okazało się, że Paweł K. nigdzie nie jest zatrudniony, żadnych wierzytelności ani wartościowych ruchomości nie posiada. Jedynym majątkiem Pawła K. jest mieszkanie własnościowe, które jednak wchodzi w skład małżeńskiego majątku wspólnego małżeństwa K. Komornik dokonał zajęcia przedmiotowego mieszkania, jednakże w celu kontynuacji egzekucji z tej nieruchomości Jan B. powinien przedłożyć wyrok z klauzulą wykonalności nadaną przeciwko małżonce dłużnika Marii K. W związku z tym Jan B. wystąpił do sądu z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko Marii K. Do wniosku Jan B. dołączył pisemną zgodę Marii K. na zaciągnięcie pożyczki przez Pawła K. Sąd nadał wyrokowi klauzulę wykonalności przeciwko Marii K. Jan B. złożył ten wyrok do komornika, który mógł kontynuować egzekucję z mieszkania.

W sytuacji, gdy dojdzie do: egzekucji prowadzonej przeciwko osobom, na które przeszły obowiązki określone w tytule wykonawczym lub egzekucji prowadzonej na rzecz osób, na które przeszło uprawnienie określone w tytule (zgodnie z art. 788 kpc), mamy do czynienia z tzw. zmianą stron postępowania egzekucyjnego. Zmiana ta może nastąpić pomiędzy osobami żyjącymi (lub innymi istniejącymi podmiotami) jak również w przypadku śmierci jednej ze stron (lub likwidacji innego podmiotu).

Zobacz: Spłata długu z pominięciem komornika, a opłata egzekucyjna

Przejście praw lub obowiązków na inne osoby/podmioty może nastąpić na drodze umowy albo być uregulowane przepisem prawa {w Polsce coraz częściej dochodzi do przejścia praw w drodze sprzedaży wierzytelności }. Art. 788 kpc stwarza możliwość prowadzenia egzekucji, jeżeli zaszła zmiana strony (wierzyciel przestał być wierzycielem i/lub dłużnik przestał być dłużnikiem), ale tylko po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy o wydanie tego tytułu.

Do przejścia uprawnień wierzyciela lub obowiązków dłużnika dochodzi m.in. w następujących sytuacjach:
- przeniesieniu przez wierzyciela wierzytelności na osobę trzecią;
- przejęcia długu (tj. wstąpienie na miejsce dłużnika innej osoby);
- likwidacji osoby prawnej i przejęciu jej majątku przez inna osobę;
- śmierci wierzyciela lub dłużnika.

W celu prowadzenia egzekucji przeciwko lub na rzecz osoby, która na skutek zmiany stron stała się wierzycielem lub dłużnikiem należy zwrócić się do sądu o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności na rzecz lub przeciwko osobie, która jest następcą prawnym danej strony. Przy nadawaniu klauzuli sąd bada tylko czy na podstawie złożonych dokumentów nabywca jest następcą prawnym i czy nabycie nastąpiło już po powstaniu tytułu egzekucyjnego. Przejście uprawnień/obowiązków musi być wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym (ale urzędowo poświadczonym).

Przepisu art. 788 kpc nie stosujemy, jeżeli następstwo prawne miało miejsce przed wszczęciem sprawy o wydanie tytułu egzekucyjnego (wówczas po prostu wytaczamy sprawę przeciwko następcy prawnemu).

W przypadku zmiany oznaczenia dłużnika (np. zmiany nazwiska czy zmiany nazwy firmy) nie ma zastosowania przepis art. 788 kpc. Powinno się jeszcze przed nadaniem klauzuli uzyskać od sądu wyjaśnienie powstałej wątpliwości, co do identyczności dłużnika (należy złożyć wniosek z art. 352 kpc).

Zmiana stron powstała już po wszczęciu egzekucji nie wymaga ich uwidocznienia w klauzuli wykonalności, gdyż egzekucja jest już prowadzona. W takiej sytuacji wystarczy wykazać wobec organu egzekucyjnego, że już nastąpiło przejście praw lub obowiązków (np. okazując stosowne dokumenty.

1. Brak jest możliwości zajęcia wynagrodzenia małżonka dłużnika nawet, gdy wierzyciel uzyskał klauzulę wykonalności przeciwko niemu. Jeżeli komornik dokonał takiego zajęcia małżonkowi przysługuje powództwo interwencyjne z art. 841 kpc.
2. Do zajęcia ruchomości wchodzących w skład majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka wystarcza tytuł wykonawczy wystawiony tylko przeciwko dłużnikowi. W celu kontynuacji egzekucji z tych ruchomości potrzebny jest tytuł z klauzulą nadaną przeciwko małżonkowi dłużnika.
3. W przypadku bezskutecznej egzekucji przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest dopuszczalne nadanie klauzuli wykonalności przeciwko członkom zarządu tej spółki na podstawie art. 788 kpc.
4. Zdarzeniem uzasadniającym zastosowanie art. 788 kpc jest połączenie się spółek handlowych zarówno przez przejecie jak i zawiązanie nowej spółki.