Dłużnik w egzekucji

Ograniczenia egzekucji polegają na ustawowym wyłączeniu od egzekucji określonych składników majątku dłużnika. Przepisy o ograniczeniach egzekucji mają charakter bezwzględnie obowiązujący, tj. dłużnik nie może zrzec się uprawnień wynikających z tych ograniczeń ani ugodowo poddać pod egzekucję przedmiot ustawowo z niej wyłączony.

Ograniczenia egzekucji (uregulowane w art. 829-839 kpc i przepisach szczególnych) przewidziane są ze względów:

• humanitarno-społecznych (zapewnienie dłużnikowi i jego rodzinie minimum egzystencji),
• gospodarczych (zapewnienie dłużnikowi możliwości prowadzenia działalności gospodarczej)
• innych.

Ograniczenia ze względów humanitarno-społecznych odnoszą się przede wszystkim do świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania (wynagrodzenie, renta, emerytura, zasiłek dla bezrobotnych, alimenty, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne itp.) oraz ruchomości takich jak: przedmioty urządzenia domowego, ubrania, pościel, zapasy żywności i opału – wszystko niezbędne dla dłużnika i jego rodziny.

Zobacz: Zabezpieczenie kilku wierzytelności hipoteką

Z wynagrodzenia za pracę maksymalnie można dokonać potrącenia w wysokości 50% wynagrodzenia (przy egzekucji z alimentów 60%). Jeżeli dłużnik pobiera najniższe ustawowe wynagrodzenie (obecnie to 1126zł brutto), to nie można dokonać żadnych potrąceń (zasada ta nie ma zastosowania przy egzekucji alimentów). Z renty/emerytury maksymalnie można dokonać potrącenia w wysokości 25% renty/emerytury (przy egzekucji alimentów 60%). Kwota wolna od potrąceń z renty/emerytury wynosi 50% ustawowej najniższej renty/emerytury.

Ze względów gospodarczych nie podlegają egzekucji przede wszystkim przedmioty rolnika, takie jak określone maszyny rolnicze (np. jeden ciągnik rolniczy), określony inwentarz żywy i plony oraz osoby prowadzącej działalność gospodarczą, (jeżeli zostały wyłączone z egzekucji przez sąd).

Środki ochrony

Do istotnych instrumentów obrony praw dłużnika zaliczamy:

• możliwość złożenia skargi na czynności komornika (m.in. na obciążenie go kosztami niecelowej i zbędnej egzekucji) i skargi na komornika.
• możliwość uzyskania odszkodowania od komornika.
• możliwość złożenia doniesienia o przestępstwie popełnionym przez komornika.
• możliwość złożenia powództwa przeciwegzekucyjnego.

Zobacz: Jak skutecznie odzyskać swoje pieniądze?

Komornik ma obowiązek zawiadomić dłużnika o wszczęciu egzekucji oraz na jego żądanie okazać mu oryginalny tytuł wykonawczy i umożliwić swobodne przeglądanie akt sprawy egzekucyjnej. Wierzyciel ma natomiast obowiązek spośród kilku sposobów egzekucji wskazać jak najmniej uciążliwy dla dłużnika.

Wszczęcie egzekucji nie pozbawia dłużnika prawa dobrowolnego spełnienia świadczenia. Dłużnik wpłat może dokonać bezpośrednio wierzycielowi lub komornikowi. Jeżeli dłużnik spłaci całą należność bezpośrednio wierzycielowi, a ten złoży wniosek o umorzenie egzekucji to dłużnika będzie obciążała opłata egzekucyjna w wysokości tylko 5% kwoty pozostałej do egzekwowania.

Środki przymusu

Do środków przymusu, jakie komornik może zastosować w stosunku do dłużnika należą:

• nałożenie grzywny za:
  • nie poinformowanie o aktualnym miejscu zamieszkania i o zmianie pracodawcy,
  • nieuzasadnioną odmowę składania wyjaśnień i informacji,
  • niezastosowanie się do nakazu komornika opuszczenia miejsca czynności,
• upomnienie o właściwe zachowanie w miejscu czynności,
• wydalenie z miejsca czynności,
• przymusowe otwarcie oraz przeszukanie pomieszczeń dłużnika, a także przeszukanie odzieży, którą dłużnik ma na sobie,
• zastosowanie środków przymusu bezpośredniego w celu przełamania biernego lub czynnego oporu dłużnika.

Zobacz: Windykacja

Czynności u dłużnika komornik generalnie może podejmować tylko w dni robocze i soboty, w godzinach od 7.00 do 21.00 (można kontynuować czynności po 21.00 jeżeli ich przerwanie znacznie utrudni egzekucję). Komornik może podjąć czynności w porze nocnej (od 21.00 do 7.00) tylko w wyjątkowych przypadkach i za pisemnym zezwoleniem prezesa sądu rejonowego, (które należy okazać dłużnikowi).

Komornik w asyście funkcjonariuszy Policji przybył o godz. 19.00 do miejsca zamieszkania dłużnika, celem zajęcia ruchomości. Dłużnik odmówił komornikowi wejścia do mieszkania. W związku z tym po bezskutecznych wezwaniach do otwarcia drzwi komornik zarządził przymusowe otwarcie mieszkania. Po otwarciu drzwi dłużnik nadal uniemożliwiał komornikowi wejście do mieszkania (zastawił swoją osobą wejście) i stał się bardzo agresywny (był wulgarny, groził pobiciem komornikowi i innym osobom uczestniczącym w czynnościach). Pomimo upomnień komornika dłużnik nie zmienił swojego zachowania. W związku z tym komornik zarządził usuniecie biernego oporu dłużnika przez funkcjonariuszy Policji i kolejny raz upomniał go o właściwe zachowanie. Dłużnik nadal nie zmienił swego zachowania i dlatego też komornik nakazał mu opuszczenie mieszkania, a gdy ten nie zastosował się do zarządzenia komornika został ukarany grzywną 100zł. Dalsze agresywne zachowanie dłużnika spowodowało, że komornik zarządził przymusowe usunięcie go z mieszkania. Z uwagi na znaczny upływ czasu przy usuwaniu oporu dłużnika dopiero o godz. 20.30 komornik przystąpił do zajęcia ruchomości. Komornik czynności (zajęcie i oddanie ruchomości pod dozór osoby trzeciej) kontynuował do godz. 21.30. Spowodowane to był tym, iż istniało realne zagrożenie, że przerwanie czynności o godz. 21.00 spowoduje znaczne utrudnienie egzekucji. Świadczyło o tym agresywne zachowanie dłużnika, który m.in. oświadczył, że zniszczy całe wyposażenie mieszkania, gdy komornik ponownie wróci do jego mieszkania.

1. Przepisy o ograniczeniach egzekucji komornik z urzędu ma obowiązek stosować i przestrzegać