Egzekucja obowiązku wydania ruchomości

Ruchomość podlegająca wydaniu powinna być tak opisana w tytule wykonawczym (w wyroku, postanowieniu sądu itp.), aby nie było żadnych wątpliwości, co ma być odebrane dłużnikowi i wydane wierzycielowi. W razie wątpliwości należy zwrócić się do sądu, który wydał wyrok, aby rozstrzygnął wątpliwości, co do jego treści.

Egzekucja polega na przymusowym odebraniu rzeczy dłużnikowi i wydaniu jej wierzycielowi.

Organem egzekucyjnym, który prowadzi egzekucję wydania ruchomości jest komornik. Właściwy miejscowo z zasady jest ten komornik w rewirze, którego znajduje się rzecz podlegająca wydaniu.

Zobacz: Kiedy komornik zobowiązany jest zawiesić postępowanie egzekucyjne?

Komornik

Przed przystąpieniem do odebrania ruchomości komornik obowiązany jest doręczyć dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, a także na żądanie dłużnika okazać mu tytuł wykonawczy. Komornik nie musi wzywać dłużnika do dobrowolnego wydania ruchomości i może od razu po doręczeniu mu zawiadomienia, o którym mowa wcześniej przystąpić do odebrania rzeczy.

Z odebrania rzeczy komornik ma obowiązek sporządzić dokładny protokół, w którym musi znaleźć się m.in. dokładne oznaczenie rzeczy, wzmianka o jej wydaniu wierzycielowi i jego pokwitowanie odbioru rzeczy. Gdy komornik nie znajdzie rzeczy ruchomej podlegającej wydaniu u dłużnika sporządza protokół dotyczący tego faktu.

Jeżeli cel egzekucji tego wymaga (czyli odnalezienie rzeczy i wydanie jej wierzycielowi) komornik może zarządzić otwarcie mieszkania i innych pomieszczeń dłużnika, jak i zarządzić przeszukanie jego rzeczy, mieszkania i innych pomieszczeń. Ponadto komornik może przeszukać odzież, którą dłużnik ma na sobie.

Zobacz: Czy przy najmie okazjonalnym można eksmitować?

Jeżeli komornik zauważy, że dłużnik oddał poszukiwany przedmiot innej osobie także odzież, która ma ta osoba na sobie może być przeszukana przez komornika. Przeszukania odzieży na danej osobie dokonuje osoba tej samej płci. W przypadku sporu pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem, co do tego czy podlegająca odebraniu rzecz jest tożsama z tą, którą dłużnik zgodnie z tytułem wykonawczym ma wydać wierzycielowi spór ten od razu rozstrzyga komornik. Rozstrzygniecie komornika może być zaskarżone przez każdą ze stron (w drodze skargi na czynności komornika).

Problemy z wydaniem

W trakcie prowadzenia egzekucji może okazać się, że nie jest możliwe niezwłoczne (tj. bez zbędnej zwłoki) fizyczne przejęcie ruchomości bezpośrednio przez wierzyciela. Tak sytuacja może mieć miejsce, np. gdy wydaniu podlega maszyna znacznych rozmiarów lub samochód.

W takich sytuacjach komornik wprowadzi wierzyciela w posiadanie danej rzeczy zgodnie z przepisami prawa cywilnego. Oznacza to, że komornik podejmie stosowne działania zmierzające do przeniesienia posiadania. Działania te mogą polegać na odebraniu od dłużnika i wydaniu wierzycielowi dokumentów potrzebnych do władania ruchomością (w przypadku pojazdu jest to dowód rejestracyjny) lub środków dających faktyczne władztwo nad ruchomością (w przypadku pojazdu są to kluczyki).

Może zdarzyć się również, że nie można niezwłocznie wydać wierzycielowi danej rzeczy. Źródłem niemożliwości takiego natychmiastowego wydania mogą być przyczyny natury faktycznej i prawnej.

Do przyczyn natury faktycznej zaliczamy m.in.:

• nieobecność wierzyciela i tym samym brak jego poleceń, co do sposobu przekazania mu rzeczy

• nieprzygotowanie wierzyciela do odebrania rzeczy
• odmowa odebrania rzeczy przez wierzyciela z uwagi:
  • na fakt, iż nie jest ona z tożsama z rzeczą wskazana w tytule wykonawczym lub
  • na zakwestionowane przez wierzyciela gatunku lub ilości rzeczy
• nie wystawienie przez wierzyciela pokwitowania odbioru rzeczy.

Do przyczyn natury prawnej zaliczamy m.in.:

• niemożność wydania rzeczy wierzycielowi z uwagi na fakt, że jego uprawnienie (polegające na wydaniu mu ruchomości) zostało zajęte w ramach innego postępowania egzekucyjnego.

W sytuacji, gdy nie jest możliwe wydanie wierzycielowi danej rzeczy to komornik odda ją na przechowanie (na koszt i ryzyko wierzyciela) lub złoży ją do depozytu sądowego. Przed oddaniem rzeczy do depozytu lub na przechowanie wskazane jest by komornik dokonał jej dokładnego opisu (jest to istotne dla ewentualnych celów dowodowych i zapobiega ewentualnym komplikacjom związanym z rozbieżnością opisu komornika z opisem dłużnika lub wierzyciela).

Odpowiedzialność

Odpowiedzialność dłużnika za zniszczenie lub uszkodzenie rzeczy kończy się z chwilą jej odebrania przez komornika. Od tego momentu zaczyna się odpowiedzialność wierzyciela (a nie komornika!). Dlatego też w interesie wierzyciela jest jak najszybsze odebranie rzeczy od komornika. Stąd złożenie do depozytu lub oddanie na przechowanie powinno mieć charakter wyjątkowy.

Nie zmienia to jednak faktu, że komorniku ciąży obowiązek sumiennego wykonywania swych obowiązków. Oznacza to, że komornik powinien podjąć wszelkie działania by zachować rzecz w stanie nienaruszonym po odebraniu jej od dłużnika, gdyż za nieprawidłowe i niestaranne działanie ponosi on odpowiedzialność cywilną.

Osoba trzecia w egzekucji

Egzekucja wydania ruchomości może naruszać prawa osoby trzeciej, niezaangażowanej w jakikolwiek sposób w egzekucję (np. egzekucja dotyczy ruchomości będącej we władaniu osoby trzeciej, a która to ruchomość nie jest tożsama z ruchomością wskazaną w tytule wykonawczym).

Osobie takiej przysługuje wówczas powództwo ekscydencyjne (interwencyjne) z art. 841 kpc. W przypadku, gdy egzekucję skierowano przeciwko osobie, która wg klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem i która sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji komornik na jej wniosek obowiązany jest umorzyć postępowanie egzekucyjne.

Możliwe jest odebranie rzeczy nie tylko od samego dłużnika, ale też od innej osoby (osoba trzecia). Warunkiem odebrania jest jednak zgoda na to takiej osoby. Jeżeli osoba ta odmawia wydania rzeczy komornik z urzędu obowiązany jest zająć roszczenie dłużnika o wydanie rzeczy.

W tym celu komornik postąpi jak w przypadku egzekucji z wierzytelności, tj. zawiadomi dłużnika, że nie wolno mu odbierać danej rzeczy od osoby trzeciej oraz wezwie osobę trzecią by rzeczy nie wydawała dłużnikowi tylko złożyła ją do depozytu lub oddała komornikowi. Z mocy takiego zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie prawa i roszczenia dłużnika. Wierzyciel może, zatem wytoczyć powództwo przeciwko osobie trzeciej i w konsekwencji przeprowadzić przeciwko niej egzekucję.

Wierzyciel nie ma obowiązku uczestniczyć w odebraniu ruchomości, jednakże względy praktyczne sprawiają, że powinien być obecny. W przypadku, gdy wierzyciel zgłosi chęć uczestnictwa w czynnościach komornik jest zobowiązany poinformować go o terminie i miejscu czynności. W przypadku, gdy wierzyciel nie stawi się w wyznaczonym czasie i miejscu komornikowi nie wolno odebrać ruchomości.

Jeżeli komornik to zrobi czynność odebrania uważa się za niebyła, a ponadto komornik naraża się na odpowiedzialność cywilną. Termin zamierzonej czynności komornik powinien tak wyznaczyć by informacja o niej dotarła do wierzyciela w stosownym terminie (tzn. odpowiednio wcześniej by wierzyciel mógł się do czynności stosownie przygotować).

W przypadku, gdy wierzyciel nie stawi się w prawidłowo wyznaczonym terminie ma rok na to by zgłosić do komornika wniosek o ponowne wyznaczenie terminu czynności odebrania. W przypadku, gdy tego nie zrobi postępowanie egzekucyjne odebrania ruchomości ulegnie umorzeniu z mocy prawa.

W dniu 02.03.2008r. wierzyciel złożył do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji odebrania od dłużnika ruchomości – zbiornika do gazu. We wniosku wierzyciel wniósł o to by czynność odebrania rzeczy od dłużnika odbyła się w jego obecności. W związku z tym komornik poinformował wierzyciela, iż czynność odebrania rzeczy odbędzie się w dniu 02.04.2008r.W wyznaczonym dniu na miejscu czynności obecni byli jedynie komornik i dłużnik. Z uwagi na to, że zawiadomiony wierzyciel nie stawił się na miejsce czynność odebrania rzeczy nie odbyła się. Komornik poinformował wierzyciela, że czynność nie doszła do skutku i pouczył go, że brak wniosku, co do dalszych czynności (zgłasza wniosku o kontynuowanie egzekucji i wyznaczenie nowego terminu odebrania rzeczy) w ciągu roku może spowodować umorzenie postępowania egzekucyjnego na mocy prawa. W dniu 10.09.2008r. wierzyciel złożył wniosek o ponowne wyznaczenie czynności i poinformowanie go o tym terminie. W związku z tym komornik poinformował wierzyciela, iż ponowna czynność odebrania rzeczy odbędzie się w dniu 10.10.2008r. W wyznaczonym terminie wierzyciel stawił się na miejscu czynności. Z uwagi na fakt, iż dłużnik odmówił wydania ruchomości i zamknął bramę prowadzącą na posesję, na której znajdowała się rzecz podlegająca wydaniu komornik zarządził jej przymusowe otwarcie. Po otwarciu bramy dłużnik zaniechał dalszego oporu. Komornik odebrał rzecz od dłużnika i wydał ją wierzycielowi za pokwitowaniem.

W przypadku, gdy komornik nie znalazł u dłużnika ruchomości oznaczonych, co do tożsamości (tj. konkretnej, indywidualnie oznaczonej rzeczy) wierzyciel może wystąpić do sądu z wnioskiem by ten nakazał dłużnikowi wyjawić gdzie i w czyim władaniu znajduje się ta ruchomość. Stosuje się wtedy odpowiednio przepisy o wyjawieniu majątku dłużnika (art. 913 kpc i następne).

Wniosek składa wierzyciel, który powinien dołączyć do niego protokół komornika stwierdzający nieodnalezienie danej rzeczy u dłużnika. Dłużnik obowiązany jest wskazać miejsca znajdowania się rzeczy, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W przypadku, gdy dłużnik faktycznie nie jest w stanie wskazać miejsca znajdowania się rzeczy powinien podać osobę, która ma wiedzę na temat miejsca znajdowania się tej rzeczy. Odmowa dłużnika wskazania miejsca znajdowania się rzeczy może skutkować tym, że sąd skaże go na karę grzywny bądź zastosuje wobec niego areszt.

1. Jeżeli nastąpi zbieg egzekucji z ruchomości i egzekucji wydania ruchomości, co do tej samej rzeczy ruchomej, to o ile w egzekucji z ruchomości nastąpi sprzedaż rzeczy egzekucja wydania ruchomości staje się bezprzedmiotowa. Jeżeli zaś komornik wydał wierzycielowi ruchomość, egzekucja z tej ruchomości jest niedopuszczalna.
2. Wierzyciel nie musi być osobiście obecny przy odebraniu rzeczy. Dopuszczalna jest obecność jego procesowego pełnomocnika