Fundacja rodzinna w organizacji: czy może sprzedać udziały i inwestować w akcje? Kluczowe zasady i skutki podatkowe

• Fundacja rodzinna a sprzedaż udziałów
• Fundacja rodzinna a inwestycje przez rachunek maklerski

Eksperci z Kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy odpowiadają na pytania dotyczące funkcjonowania fundacji rodzinnej w organizacji: sprzedaży udziałów oraz inwestycji przez rachunek maklerski.

Fundacja rodzinna a sprzedaż udziałów

Pytanie 1: Czy po wniesieniu darowizny udziałów spółki z o.o. do fundacji rodzinnej w organizacji (fundacja czeka na wpis w sądzie, wniosek został złożony) można te udziały sprzedać? Problem dotyczy, iż fundacja w organizacji nie ma osobowości prawnej, jeśli nie można to czy darowiznę można wycofać. Darowizna jest od tej samej osoby co fundator w fundacji.

Fundacja rodzinna w organizacji jest etapem przejściowym pomiędzy sporządzeniem aktu założycielskiego fundacji albo ogłoszeniem testamentu, w którym powołano fundację rodzinną, aż do momentu uzyskania wpisu do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. W związku z faktem, iż fundacja rodzinna w organizacji nie posiada osobowości prawnej, nasuwa się pytanie, czy w takiej sytuacji, niniejszy podmiot może prowadzić działalność gospodarczą, o której mowa w art. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. poz. 326 z późn. zm.) (dalej „ustawa o fundacji rodzinnej”), w tym między innymi zbyć udziały otrzymane od fundatora w drodze darowizny jeszcze przed uzyskaniem wpisu.

Na postawione powyżej pytanie należy odpowiedzieć pozytywnie. Zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy o fundacji rodzinnej: „Fundacja rodzinna w organizacji zarządza we własnym imieniu posiadanym majątkiem i zapewnia jego ochronę”. W konsekwencji, pomimo braku posiadania osobowości prawnej, fundacja rodzinna w organizacji może zarządzać swoim majątkiem, a więc zbyć posiadane przez siebie udziały.

Niniejszy fakt potwierdza między innymi, interpretacja indywidualna z dnia 10.12.2024 r., 0114-KDIP2-1.4010.629.2024.1.KW, w której to podatniczka zadała Dyrektorowi Krajowej Informacji Skarbowej pytanie, czy przychód fundacji rodzinnej w organizacji z tytułu zbycia udziałów będzie podlegał zwolnieniu z opodatkowania zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 278 z późn. zm.) (dalej „updop”). W omawianej interpretacji, organ wskazał:

„Wobec powyższego, zdaniem organu, sprzedaż udziałów w Spółce 1 otrzymanych przez Fundację od Fundatora, która nastąpi przed wpisem Fundacji do właściwego rejestru, tj. w momencie, gdy Fundacja będzie fundacją rodzinną w organizacji lub już po wpisie bez względu na upływ czasu pomiędzy wniesieniem a sprzedażą inwestorowi, mieści się w zakresie określonym w art. 5 ufr. A zatem, w przedmiotowej sprawie nie będzie miał zastosowania art. 6 ust. 7 oraz art. 24 r. ust. 1 updop.

Zatem, gdyby do zbycia udziałów w Spółce 1 doszło jeszcze w fazie przedrejestracyjnej, nie powoduje to dla fundacji rodzinnej w organizacji innych skutków prawnych niż dla fundacji rodzinnej nie posiadającej już tego statusu.

W konsekwencji przysporzenie Fundacji, otrzymane w związku ze sprzedażą opisanych udziałów, nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem dochodowym, ponieważ dochód ten będzie zwolniony z podatku dochodowego od osób prawnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 25 updop.”

Konkludując, mimo braku posiadania osobowości prawnej, fundacja rodzinna w organizacji może zarządzać posiadanym majątkiem, a więc i zbyć posiadane przez siebie udziały, mimo braku wpisu do rejestru.

Jednakże należy zwrócić uwagę, iż dozwolona działalność fundacji rodzinnej, o której mowa w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, w tym zbycie udziałów, będzie podlegała zwolnieniu z opodatkowania jedynie w sytuacji, jeżeli w ciągu 6 miesięcy od dnia jej powołania (sporządzenie aktu założycielskiego albo ustanowienie fundacji rodzinnej w testamencie) zostanie zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych.

W sytuacji braku dopełnienia omawianego obowiązku, fundacja rodzinna w organizacji nie tylko zostanie z mocy prawa rozwiązana, o czym stanowi art. 85 ustawy o fundacji rodzinnej, ale także utraci prawo do zwolnienia z opodatkowania zgodnie z art. 6 ust. 9 ustawy o CIT.

Podsumowując, w sytuacji braku zgłoszenia fundacji rodzinnej do rejestru w terminie 6 miesięcy od dnia jej powołania albo w przypadku uprawomocnienia się orzeczenia sądu rejestrowego odmawiającego zarejestrowania fundacji rodzinnej, fundacja rodzinna z tytułu zbycia udziałów będzie zobowiązana do zapłaty 19% podatku dochodowego CIT.

Należy jednak zwrócić uwagę, iż Ministerstwo Finansów planuje zmiany w ustawie o CIT, dotyczące właśnie opodatkowania fundacji rodzinnej. Założenia Ministerstwa wskazują, iż fundacja rodzinna nie skorzysta ze zwolnienia z opodatkowania w sytuacji zbycia udziałów przed upływem 36. miesięcy, z tym, że wskazany termin będzie liczony od końca roku kalendarzowego, w którym to nastąpi nabycie udziałów. A więc w przypadku nabycia udziałów, załóżmy w styczniu 2026 roku, 3-letni liczony będzie od 1 stycznia 2027 roku.

Dlatego też, pomimo, iż w obecnym stanie prawnym fundacja rodzinna w organizacji może sprzedać udziały jeszcze przed wpisem do rejestru i skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT, należy mieć na względzie, iż planowana nowelizacja, o ile nie wpłynie na samą możliwość zbycia, to jednak spowoduje, iż na skutek czynności zbycia powstanie obowiązek podatkowy na gruncie podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) w wysokości 19% podstawy opodatkowania.

Obecnie projekt nowelizacji ustawy, po przejściu pierwszego czytania w Sejmie 14 października br., został skierowany do dalszych prac w Komisji Finansów Publicznych. Oznacza to, że proces legislacyjny wciąż trwa, a tym samym nie ma jeszcze pewności czy projekt ustawy oraz przewidziane w nim zmiany zostaną ostatecznie uchwalone.

Fundacja rodzinna a inwestycje przez rachunek maklerski

Pytanie 2: Czy Fundator w fundacji rodzinnej który nabywa obligacje/akcje przez rachunek maklerski na rzecz tej fundacji, musi założyć osobne konto maklerskie dla tej fundacji rodzinnej?

Mając na uwadze, że fundacja rodzinna, jako osoba prawna w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. poz. 326 z późn. zm.) stanowi odrębny od fundatora podmiot prawa który zarządza własnym majątkiem, należy wskazać, iż w celu dokonywania inwestycji w papiery wartościowe, w tym w szczególności w obligacje oraz akcje, fundacja rodzinna zobowiązana będzie do otwarcia odrębnego rachunku maklerskiego. Odnosząc się do zadanego pytania, należy uszczegółowić, iż w sytuacji, gdy obligacje oraz akcje nabywane są przez inne osoby niż fundacja rodzinna, w tym wypadku przez fundatora, celem ich wniesienia do fundacji rodzinnej należy dokonać stosowną czynność rozporządzającą tzn. przenoszącą prawo własności nabytych papierów wartościowych np. w postaci darowizny.

Paweł Żujewski, aplikant radcowski, pełniący funkcję Senior Associate w Kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy, specjalizujący się w prawie gospodarczym i handlowym, ze szczególnym uwzględnieniem projektów reorganizacji przedsiębiorstw oraz kompleksowej obsługi prawno-podatkowej fundacji rodzinnych.

Mateusz Surżykiewicz, student V roku prawa, pełniący funkcję Junior Associate w Kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy, specjalizujący się w prawie podatkowym, ze szczególnym naciskiem na podatki dochodowe oraz kwestie związane z fundacją rodzinną.