Jak korzystać z prawa cytatu?

Artykuł 29 ustawy prawo autorskie zezwala na przytaczanie fragmentów utworów lub drobnych utworów w całości w utworach stanowiących samoistną całość. By wykorzystanie cudzego dzieła było zgodne z prawem, cytat musi spełnić pewne wymagania. Po pierwsze utwory, które chcemy zacytować we własnym dziele, muszą być już rozpowszechnione, to znaczy legalnie i publicznie udostępnione. Nie jest konieczne, by utwór przez nas cytowany był opublikowany – wystarczy, że publiczność ma do niego dostęp, na przykład w Internecie[1].  Ważne, by zamieścić cytat w dziele samoistnym, czyli w utworze stanowiącym odrębną całość, przejawiającym indywidualny i oryginalny charakter. Nie wolno nam więc użyć cytatu w pracy, która nie jest utworem[2].

Opublikowanie kilku cudzych wierszy z kilkoma zdaniami własnego podsumowania. Wiersze nie mogą zostać uznane za cytat, ponieważ nie będą zawarte w samoistnym utworze.

Jak obliczyć czas trwania ochrony prawnoautorskiej?

Przeznaczenie cytatu

Po drugie, istotny jest cel, dla którego chcemy zawrzeć fragment cudzego dzieła w naszym.

Zgodnie z ustawą użycie cudzego utworu musi być uzasadnione wyjaśnieniem, analizą krytyczną, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości (na przykład w kabarecie albo wariacji muzycznej). Chodzi o to, aby wykorzystanie cytatu prowadziło do pełniejszego zobrazowania prezentowanych teorii i lepszego zrozumienia naszego dzieła przez odbiorców.

Zamieszczenie w pracy magisterskiej cytatu z książki.

Z nauczaniem jako celem cytatu będziemy mieli natomiast do czynienia w podręcznikach i materiałach dydaktycznych.

Prawa autorskie w grach komputerowych

Oznaczenie twórcy i źródła cytatu

Konieczne jest także wymienienie imienia i nazwiska twórcy oraz źródła cytatu, z uwzględnieniem istniejących możliwości. Oznacza to na przykład, że utwory, których autor nie jest znany, mogą być, wyjątkowo, oznaczone jako anonimowe.

Bogurodzica

Co więcej, nie wystarczy umieszczenie źródła cytatu i nazwiska autora w bibliografii. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego, musimy wyraźnie wskazać w jakim stopniu wykorzystaliśmy cudzy utwór, w szczególności, jeśli przenosimy dosłowne brzmienie jego treści (orzeczenie SN z dnia 29 grudnia 1971 r., I CR 191/71, OSNC 1972, nr 7–8, poz. 133, z glosą A. Wiśniewskiego, NP 1973, nr 5, s. 781.). Za bycie cytowanym twórcy nie przysługuje wynagrodzenie.

Porozmawiaj o tym na naszym forum!

Naruszenie prawa cytatu

Zakres uprawnionego wykorzystania cytatu wyznacza jego cel. W każdym przypadku dopuszczalność  cytatu będzie oceniana indywidualnie. Jeżeli zamieszczony przez nas cytat okaże się zbyt długi w odniesieniu do funkcji, którą ma spełnić, albo użyliśmy go w celu innym niż ustawowo wymieniony, dopuścimy się naruszenia autorskiego prawa majątkowego, zwykle prawa do reprodukcji albo nadania[3].

Domniemania w prawie autorskim

Z kolei nieprawidłowe oznaczenie autora cytowanego utworu, może stanowić naruszenie autorskich praw osobistych, między innymi prawa do autorstwa utworu czy prawa do oznaczenia utworu swoim imieniem i nazwiskiem lub pseudonimem. Przeinaczenie myśli autora albo wypaczenie jego intencji poprzez, na przykład, umieszczenie fragmentu utworu w innym kontekście, może naruszyć dobra osobiste z art. 23 kodeksu cywilnego [4].