Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Nieprzekazanie pracodawcy aktualnych danych osobowych pracownika

Magdalena Kasprzak
Radca prawny, doktor nauk prawnych. Pracowała w Departamencie Prawnym Głównego Inspektoratu Pracy, autorka licznych publikacji w wiodących polskich wydawnictwach prawniczych. Doradca prawny w kancelariach prawnych, wykładowca akademicki, prezes zarządu ANTERIS Fundacji Pomocy Prawnej
Nieprzekazanie pracodawcy aktualnych danych osobowych pracownika /fot. Fotolia
Nieprzekazanie pracodawcy aktualnych danych osobowych pracownika /fot. Fotolia
Przepisy kodeksu pracy przyznają pracodawcy uprawnienie do żądania od pracownika jego danych osobowych. Pracownik powinien za to aktualizować dane podczas okresu zatrudnienia. Brak aktualnych danych może pozbawić pracownika dodatkowych uprawnień pracowniczych. Jakie są jeszcze konsekwencje nieprzekazania danych?

Brak aktualnych informacji, np. na temat posiadania dzieci w wieku do lat 14, może pozbawić pracownika prawa do 2 dni zwolnienia od pracy. Również w przypadku niepodania nowego miejsca zamieszkania pracodawca będzie przesyłał pracownikowi pisma na poprzedni adres, jednak ze skutkiem prawidłowego doręczenia.

Nawiązanie stosunku pracy wiąże się z koniecznością podania pracodawcy wielu danych osobowych. Wynika to zarówno z przepisów ustawy – Kodeks pracy (dalej: k.p.), jak i regulacji innych aktów prawnych (np. w zakresie ubezpieczeń społecznych czy przepisów podatkowych). Dane osobowe nie tylko identyfikują pracownika, ale również umożliwiają przyznanie mu określonych świadczeń czy przekazanie istotnych informacji.

Polecamy: Nowe technologie w pracy księgowych

Obowiązkowe dane osobowe

Obowiązek podania przez pracownika pracodawcy danych osobowych wynika z art. 221 k.p. Wskazano w nim, jakich informacji powinien udzielić pracownik pracodawcy. Wyróżniamy 3 grupy danych osobowych, których może żądać pracodawca. Pierwszej z nich może domagać się od kandydata na pracownika, drugiej od pracownika, a trzeciej od kandydata i pracownika. Pracodawca nie może żądać podania innych danych osobowych.

Od kandydata do pracy pracodawca może żądać:

  • imienia (imion) i nazwiska,
  • imion rodziców,
  • daty urodzenia,
  • miejsca zamieszkania (adresu do korespondencji),
  • wykształcenia,
  • przebiegu dotychczasowego zatrudnienia.

Katalog ten może zostać rozszerzony na podstawie przepisów szczególnych (branżowych), np. o przedstawienie zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania określonej pracy. Natomiast pracodawca nie może domagać się danych dotyczących ewentualnej ciąży pracownicy, jednak zdaniem części ekspertów wyjątkowo jest to dopuszczalne – gdy chodzi o zatrudnienie przy pracy wzbronionej pracownicom ciężarnym.

Zobacz również: Jakich danych osobowych może żądać pracodawca

Od osoby już zatrudnionej pracodawca ma prawo wnioskować o podanie:

  • innych danych osobowych pracownika, a także imion i nazwisk oraz dat urodzenia dzieci pracownika, jeżeli podanie takich danych jest konieczne ze względu na korzystanie przez pracownika ze szczególnych uprawnień przewidzianych w prawie pracy,
  • numeru PESEL pracownika nadanego przez Rządowe Centrum Informatyczne Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (RCI PESEL).

Zakres wymaganych danych osobowych w tym przypadku zależy od indywidualnych okoliczności leżących po stronie pracownika (np. niepełnosprawność i jej stopień) oraz od rodzaju wykonywanej pracy, względnie okoliczności związanych z pracodawcą (np. funkcjonowania zfśs).

Pracodawca może żądać dodatkowych danych od pracownika, jeżeli jest to konieczne ze względu na korzystanie przez pracownika ze szczególnych uprawnień.

Odmowa udzielenia przez pracownika wskazanych informacji jest naruszeniem jego obowiązków pracowniczych i – w zależności od okoliczności – uzasadnia zastosowanie sankcji przewidzianych prawem pracy, np. nieprzyznaniem świadczenia z zfśs lub nawet może skutkować wypowiedzeniem umowy o pracę, gdy brak informacji dotyczy istotnych danych dla pracodawcy.

W uzasadnionych przypadkach pracodawca może żądać podania innych danych, zarówno od kandydata do pracy, jak i pracownika. Pracodawca może żądać ujawnienia innych danych osobowych, jeżeli obowiązek ich podania wynika z odrębnych przepisów (art. 221 § 4 k.p.).

Jest to zatem grupa otwarta, kiedy konieczność podania dodatkowych danych (np. potwierdzenia niekaralności) wynika z przepisów szczególnych regulujących prawa i obowiązki określonych grup zawodowych (np. nauczycieli, pracowników urzędów państwowych). Przy czym pracodawca ma prawo do uzyskania informacji o osobach, których dane osobowe zostały zgromadzone w rejestrze, w zakresie niezbędnym do zatrudnienia pracownika, co do którego z przepisów ustawy wynika wymóg niekaralności, korzystania z pełni praw publicznych, a także ustalenia uprawnienia do zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym).

Zobacz też: Ochrona danych osobowych

Aktualizacja danych osobowych

Przepisy Kodeksu pracy nie nakładają na pracownika obowiązku aktualizacji podanych danych osobowych. Obowiązek ten wynika jednak pośrednio z różnych przepisów. Pracodawca, który nie będzie dysponował aktualnymi danymi osobowymi pracownika, nie uwzględni go przy przyznawaniu świadczeń i uprawnień pracowniczych, nie złoży dokumentów do ZUS oraz nie dostarczy pracownikowi informacji o dochodach. Brak bieżących danych spowoduje, że pracownik nie otrzyma de facto należnych mu świadczeń oraz może narazić się na konsekwencje względem organów podatkowych i ubezpieczeniowych.

Zmiana nazwiska

W stosunkach pracy pracodawca zawiera umowę o pracę z konkretną osobą o określonym imieniu i nazwisku. Ewentualna zmiana takich danych wpłynie zatem na konieczność poinformowania pracodawcy o zmianie danych zawartych w umowie o pracę. Dodatkowo będzie wymagana również zmiana w aktach osobowych pracownika, z których korzysta dział kadr. Pracownik wymieniony jest m.in. na liście płac właśnie z imienia i nazwiska. Zmiana nazwiska wpłynie również na inne dokumenty związane z szeroko pojętym zatrudnieniem pracownika.

Pracownica wstąpiła w związek małżeński i przyjęła nazwisko męża. Powinna więc dostarczyć pracodawcy skrócony akt małżeństwa, który będzie podstawą do zmiany danych osobowych, zarówno u pracodawcy, jak i w ZUS. Pracodawca, jako płatnik składek, w ciągu 7 dni od dnia otrzymania dokumentu potwierdzającego zmianę nazwiska pracownicy, powinien zmienić dane identyfikacyjne osoby ubezpieczonej.


Zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych zawiera m.in.: nazwisko, imię pierwsze i drugie ubezpieczonego. Pracodawcy są zobowiązani do zawiadomienia ZUS o wszelkich zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniach do ubezpieczeń.

Pracownicy (czyli osoby ewidencjonowane w rejestrze PESEL, nieprowadzące działalności gospodarczej, niezarejestrowane jako czynni podatnicy VAT czy niebędące płatnikami podatków lub składek ZUS) zmieniający nazwisko nie muszą zgłaszać zmiany swoich danych w urzędach skarbowych. Aktualizacja danych osobowych, takich jak nazwisko, odbywa się bez udziału podatnika – urzędy skarbowe pobierają informacje z rejestru PESEL.

Zobacz: Jakich danych osobowych może żądać pracodawca od pracownika?

Zmiana miejsca zamieszkania czy zameldowania

Podanie miejsca zamieszkania pracownika nie zawsze utożsamiane jest z adresem jego zameldowania. Pracodawcę interesuje przede wszystkim to, pod jakim adresem ma przesyłać korespondencję kierowaną do swojego podwładnego, np. wypowiedzenie umowy o pracę, gdy nie składa go pracownikowi osobiście. Dodatkowo miejsce zamieszkania pracownika jest istotne ze względu na rozliczanie dodatkowych świadczeń związanych np. ze zwrotem kosztów dojazdów do pracy (jeżeli takie pracownikowi przysługują). Miejsce zamieszkania ma również znaczenie ze względu na właściwość urzędu skarbowego, w którym pracownik jest rozliczany.

Pracownik zmienił miejsce zamieszkania. Przekazał informację o tym pracodawcy. W tym przypadku pracodawca nie ma obowiązku poinformowania urzędu skarbowego o zmianie danych identyfikacyjnych pracownika. Taki obowiązek ciąży bowiem na pracowniku (podatniku). O zmianie miejsca zamieszkania może on poinformować urząd skarbowy na etapie składania zeznania rocznego lub wcześniej, składając formularz ZAP-3. Formularz ten powinien skierować do urzędu, który stał się właściwy po przeprowadzce.

Niepoinformowanie pracodawcy o zmianie miejsca zamieszkania (adresu do korespondencji) nie uchroni pracownika przed skutecznością wypowiedzenia umowy o pracę. Wypowiedzenie rozpoczyna swój bieg z chwilą dojścia do wiadomości drugiej strony w taki sposób, że mogła się z nim zapoznać i to niezależnie od formy, w jakiej zostało sporządzone (np. ustnie lub e-mailem). Oświadczenie o wypowiedzeniu lub o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno zostać jednak potwierdzone na piśmie (art. 30 § 3 k.p.). Pracownik, który nie poinformował pracodawcy o zmianie swojego miejsca zamieszkania, nie obroni się przed pisemnym wypowiedzeniem. Przyjmuje się, że najpóźniej z upływem 7. dnia od chwili powtórnego awizowania przesyłki zawierającej wypowiedzenie przesłane pod adresem, jakim pracodawca dysponuje, wypowiedzenie uznaje się za doręczone.

Informacje o dzieciach

Podanie pracodawcy danych dzieci pracownika (ich wieku oraz liczby) wpływa na uprawnienia pracownika związane z rodzicielstwem (np. urlopy macierzyńskie, rodzicielskie, wychowawcze, ojcowskie). Informacje takie są również podstawą udzielenia pracownikowi zwolnienia od pracy na dziecko. Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Aby udzielić pracownikowi takiego zwolnienia od pracy, pracodawca musi mieć informację o tym, że pracownik ma dziecko oraz w jakim jest ono wieku. Ponadto pracownik powinien wskazać, który z rodziców (gdy drugi z nich również pracuje) będzie korzystał z tego uprawnienia.

Z dwóch dni zwolnienia na dziecko w wieku do 14 lat może skorzystać tylko jeden z rodziców.

Pracownik, który nie przekaże informacji o posiadaniu dzieci (oraz ich wieku), nie będzie miał podstaw prawnych do skorzystania z przysługujących mu uprawnień.

Pracownik nie udzielił pracodawcy informacji o tym, że ma dwoje dzieci w wieku 13 i 9 lat. Obecnie chce wykorzystać 2 dni zwolnienia na dziecko. Pracodawca odmawia mu przyznania tych dni. Będzie to możliwe dopiero, gdy pracownik uzupełni swoje dane osobowe dotyczące wieku dzieci. Bez tych informacji pracodawca nie musi udzielić pracownikowi dni wolnych od pracy. Prawo do takiego zwolnienia jest bowiem uzależnione od wieku dziecka. Postępowanie pracodawcy jest prawidłowe.

Informacja o dzieciach, jako członkach rodziny pracownika, ma również znaczenie przy ubieganiu się o świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

Zobacz: Dwa dni na opiekę nad dzieckiem

Wskazówki dla pracodawcy w zakresie aktualizacji danych osobowych pracownika:

  • ustal procedurę/opracuj instrukcję – kiedy konieczna jest aktualizacja danych osobowych przez pracowników,
  • przekaż informację pracownikom lub udostępnij w widocznym miejscu w zakładzie pracy,
  • dokonuj okresowych przeglądów aktualności danych osobowych pracowników.

PODSTAWA PRAWNA:

  • art. 221, art. 30 § 3, art. 188, art. 1891 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94; ost. zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 208),
  • art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 654; ost. zm. Dz.U. z 2012 r. poz. 1514),
  • art. 36 ust. 10 i 13 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442; ost. zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 1161),
  • art. 9 ust. 1 i 1d ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 1314; ost. zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 1161).
Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!
Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!

Poradnik prezentuje praktyczne wskazówki, w jaki sposób dostosować się do zmian w podatkach i wynagrodzeniach wprowadzanych nowelizacją Polskiego Ładu.

Tyko teraz książka + ebook w PREZENCIE
Źródło: Serwis Prawno-Pracowniczy
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Narzędzia do warsztatu na... Oscara. Oscara designu!
    Narzędzia do warsztatu samochodowego nie muszą być nudne czy brzydkie. Ten zestaw otrzymał właśnie nagrodę Red Dot za wzornictwo.
    Elektrownie atomowe korzystne dla polskiej gospodarki według ekspertów
    Polski program jądrowy będzie miał korzystny wpływ na gospodarkę, do 2043 r. może podnieść polskie PKB o ponad 1 proc. - ocenił Polski Instytut Ekonomiczny. Według PIE w 2043 r. atom może zaspokajać prawie 40 proc. polskiego popytu na energię elektryczną.
    Czy mieszkaniówka hamuje z produkcją – opinie ekspertów
    Czy nowe uwarunkowania rynkowe zmuszają deweloperów do zmiany planów? Czy kolejne projekty będą realizować zgodnie z wcześniejszymi założeniami? Czy firmy poszukują atrakcyjniejszych sposobów na finansowanie inwestycji niż kredyty? O ile wzrósł koszt budowy mieszkań w ciągu ostatniego roku?
    Opony z butelki. Butelki wyłowionej z Bałtyku. Pomysł Continentala
    Opony z butelki? Continental już takie produkuje. Teraz będzie jednak używać butelek wyłowionych z Bałtyku. Musisz jednak pomóc. Wystarczy aplikacja.
    Jaki scenariusz polskiej gospodarki w obliczu wojny na Ukrainie? Znamy zdanie Polaków
    Około 57% Polaków przewiduje wzrost cen paliw, a niemal 51% uważa, że sankcje nałożone na Rosję przełożą się na energetykę w Polsce. Jaki scenariusz dla polskiej gospodarki w obliczu wojny na Ukrainie widzą Polacy?
    Blackout i ładowanie samochodu elektrycznego. Realny problem?
    Blackout i ładowanie samochodu elektrycznego, czyli dziś porozmawiamy o realnych obawach potencjalnych nabywców aut zasilanych prądem.
    Wspólne przejazdy samochodem. Carpooling w modzie w Polsce
    Wspólne przejazdy samochodem? Od lat już trwa nowa moda na podróżowanie w Polsce. A modą tą jest właśnie carpooling.
    Mercedes EQS SUV. Cena w Polsce od 590 800 zł
    Mercedes EQS SUV i cena? To zdecydowanie drażliwy temat. Cennik elektrycznego SUV-a na polskim rynku steruje bowiem od prawie 600 tys. zł.
    Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna – nowe inwestycje
    Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna udzieliła wsparcia kolejnym przedsiębiorcom. Od początku roku Zarząd PSSE wydał 35 decyzji o wsparciu o łącznej wartości ponad 1,14 mld zł, z równoczesną deklaracją utworzenia 168 nowych miejsc pracy.
    Nieruchomości luksusowe wciąż w cenie
    Nieruchomości luksusowe to segment nieruchomości, który ma się dobrze w trudnych czasach. Piętna nie odznaczyła na nim ani pandemia, ani bieżące zawirowania gospodarcze, które tak bardzo dotknęły nieruchomości z tzw. segmentu popularnego. W momentach kryzysowych rynek luksusowy zyskuje, ponieważ, zamożni nabywcy szukają nieprzeciętnych aktywów, które dają perspektywę na wzrost wartości w czasie.
    Jak urządzić 50-metrowe mieszkanie? Pomysły na aranżacje
    Popularne mieszkania o średniej wielkości można łatwo zaaranżować na wiele ciekawych sposobów. Jak dobrze urządzić swoje 50-metrowe mieszkanie?
    Trudna sytuacja nadodrzańskich przedsiębiorców
    Północna Izba Gospodarcza informuje o dramatycznej sytuacji przedsiębiorców prowadzących biznes nad Odrą. Ilość klientów wypożyczalni sprzętu sportowego czy agroturystyki z dnia na dzień spadła niemal do zera.
    Negatywne nastroje konsumenckie - 60% oszczędza na bieżących zakupach
    Według badania pt. „Bieżące nastroje konsumenckie. Na czym Polacy oszczędzają?”, 6 na 10 rodaków obniża wydatki na codzienne zakupy. W III kw. ub.r. postępowało tak prawie 41% respondentów. Ankietowani szukają oszczędności przede wszystkim ze względu na wciąż rosnące ceny. W co czwartym przypadku szacunkowe obniżenie miesięcznych wydatków wynosi 10-15%. Z deklaracji rodaków wynika również, że najbardziej oszczędzają na art. odzieżowych, słodyczach i przekąskach oraz napojach alkoholowych.
    Zielony Ład w Europie. Pożegnanie z ulubionymi kosmetykami?
    – Zielony Ład dotknie branżę kosmetyczną w szerokim aspekcie, mówimy tu o zmianach od molekuły aż po opakowanie – mówi Blanka Chmurzyńska-Brown z Polskiego Związku Przemysłu Kosmetycznego. Przejawem tej zmiany jest planowana przez Komisję Europejską rewizja rozporządzenia kosmetycznego, która spowoduje radykalne zaostrzenie zasad oceniania substancji stosowanych w kosmetykach. W efekcie – jak prognozuje branża – z rynku będzie musiało zniknąć ok. 49 proc. stosowanych obecnie filtrów UV i 70 proc. substancji konserwujących, które są w kosmetykach niezbędne. – Jeśli te regulacje wejdą w życie takim kształcie, stracimy naszą konkurencyjność. Naszą rolę przejmie Azja i Korea, bo jestem pewna, że oni za tego typu regulacją nie pójdą – ocenia ekspertka.
    Problemy firm widoczne na długo przed niewypłacalnością
    Z danych Krajowego Rejestru Długów wynika, iż 1/3 bankrutów i 1/4 restrukturyzowanych przedsiębiorstw nie płaciła swoim kontrahentom już na 2 lata przed ogłoszeniem niewypłacalności.
    Ceny mieszkań w Polsce osiągnęły maksimum w połowie 2022 roku? Niewykluczone
    Czekaliście ze sprzedażą mieszkania, aż ceny osiągną apogeum? No więc, chyba pora udać się do pośrednika obrotu nieruchomościami. Ceny sprzedaży mieszkań, w niektórych miastach zaczęły spadać, a ponadto serwisy nieruchomościowe puchną od ofert z rynku wtórnego.
    Nowoczesna komunikacja PR elementem inwestycji biznesu
    Cyfryzacja, zmiana pokoleniowa i coraz bardziej wymagający rynek. Nawet w niedalekiej przyszłości prowadzenie biznesu będzie całkowicie innym wyzwaniem, aniżeli kilka lat temu. Dynamiczna transformacja społeczno-gospodarcza wymaga od przedsiębiorców jeszcze szerszego spojrzenia zarówno na swoich klientów, jak i inwestorów, kontrahentów, czy sam zespół.
    Elektrownie atomowe. Czy powstaną w Polsce?
    Pięć ośrodków będzie uczestniczyć w procesie licencjonowania i kontroli elektrowni jądrowej. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki zdecydował o przyznaniu autoryzacji dla ośrodków naukowo-badawczych.
    Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce
    Mimo zawirowań geopolitycznych i gospodarczych ostatnich miesięcy, polski rynek nieruchomości komercyjnych zakończył pierwsze półrocze niezłym wynikiem. Należy jednak pamiętać, że echa tych zawirowań nie widać jeszcze w wynikach drugiego kwartału 2022 roku.
    Spółdzielnie mieszkaniowe podwyższają czynsze. Winne ceny energii
    Czy po wakacjach kredytowych pojawi się postulat wakacji czynszowych? Opłaty rosną a zarządcy tłumaczą, że nie oni są winni. Znaczną część czynszu stanowi energia – ogrzanie wody i mieszkań oraz prąd w częściach wspólnych. Dodatkowo inflacja wpływa na ceny usług niezwiązanych bezpośrednio z energią. Niestety nic nie wskazuje, żeby najnowsze podwyżki miały być ostatnimi.
    Dopłaty do innych niż węgiel źródeł ciepła - projekt
    W wykazie prac legislacyjnych rządu opublikowano projekt ustawy regulujący m.in. jednorazowe dodatki dla ogrzewających swoje domy paliwem innym niż węgiel.
    Zaostrzanie nadzoru rejestrowania sprzedaży
    Resort finansów pracuje nad zmianami prawa, które zabezpieczą źródła wpływów podatkowych państwa. Proponowane zmiany dotyczą głównie fiskalizacji sprzedaży przy użyciu kas w urządzeniach do automatycznego świadczenia usług i sprzedaży towarów. Do nowych przepisów będą musiały dostosować się kolejne grupy przedsiębiorców.
    Niskie ceny przyciągają Czechów na zakupy do Polski
    Czesi wciąż chętnie przyjeżdżają do Polski na zakupy. Szczególnie atrakcyjne są ceny benzyny oraz artykułów spożywczych. Każda wizyta to oszczędność
    Co może od 2023 r. zastąpić opakowania plastikowe? [KOMENTARZ]
    Przepisy systematycznie będą ograniczać produkcję plastikowych opakowań. Czy jest alternatywa dla tworzyw sztucznych?
    Kryzys w związku z wojną w Ukrainie - wsparcie dla przedsiębiorców
    Pomoc będzie mogła być udzielana w formie pożyczek, zarówno mikro, małym, średnim, jak i dużym przedsiębiorcom. Do kiedy będzie można otrzymać wsparcie?