Co to znaczy być niewypłacalnym i kiedy należy "ogłosić upadłość"?

Słowo „kryzys” to często jedynie wygodny slogan. Na „kryzys” można zwalić winę za wiele niepowodzeń i błędnych decyzji.

Niemniej nie można nie zauważyć, że wiele firm przechodzi obecnie przez trudności, które w skrajnych przypadkach mogą doprowadzić do niewypłacalności.

Dlatego właśnie warto poruszyć kwestię związaną z kryzysem, a mianowicie kwestię ogłoszenia upadłości, a dokładnie: kiedy przedsiębiorca jest zobowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości?

W Polsce sprawy związane z upadłością – jej przesłankami, zainteresowanymi podmiotami oraz konsekwencjami – określa ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity: Dz. U. 2012 r. poz. 1112) i to właśnie w niej należy szukać odpowiedzi na zadane powyżej pytanie. Jak to jednak bywa – nie tylko w polskim prawie – samo zapoznanie się z ustawą nie wystarcza. Co zatem należy wiedzieć o przesłankach złożenia wniosku o upadłość?

Porozmawiaj o tym na naszym FORUM!

Czy spółka „ogłasza upadłość”?

Przepisy ustawy stosuje się do dłużników – przedsiębiorców, a także do:

1. spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej;
2. wspólników osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;
3. wspólników spółki partnerskiej.

Kiedy ogłasza się upadłość

Upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, czyli nie wykonuje swoich wymagalnych (czyli nie przyszłych, lecz takich, w których termin zapłaty już minął) zobowiązań pieniężnych. Ponadto za niewypłacalną uważa się też osobę prawną (np. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością) także wtedy, gdy jej zobowiązania przekroczą wartość jej majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

 Choć definicja ustawowa wydaje się być dość zrozumiała to w istocie może budzić wiele wątpliwości. Kwestią tą szczególnie często zajmują się sądy administracyjne na potrzeby ustalenia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe. Warto zatem zajrzeć do tego orzecznictwa – oto jakie można z nich wyciągnąć wnioski 

• Pierwsza z przesłanek ogłoszenia upadłości, tj. niewykonywanie zobowiązań pieniężnych zachodzi wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje swych zobowiązań.
• Niewykonywanie nie musi się odnosić do wszystkich zobowiązań dłużnika.
• Nie ma też znaczenia ich charakter, tzn. czy są to zobowiązania prywatnoprawne, czy publicznoprawne.
• Niewykonywanie może dotyczyć tylko niektórych zobowiązań, nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości.

Kiedy sąd może oddalić wniosek o upadłość?

Wybrane orzecznictwo

[Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 września 2009 r. (I SA/Bd 203/2009)]

Zła sytuacja finansowa podmiotu sama w sobie nie stanowi przesłanki do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. [Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2011 r. (I SA/Łd 827/2011)].

Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. [Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 września 2010 r. (I SA/Łd 533/2010)]. A zatem przyczyną ogłoszenia upadłości nie musi być brak pieniędzy, może to być też zła wola.

W sprawie tej wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku Izby Cywilnej z dnia 19 stycznia 2011 r. (sygn. akt: V CSK 211/2010), w którym stwierdził, że krótkotrwałe wstrzymanie płacenia długów wskutek przejściowych trudności nie jest podstawą ogłoszenia upadłości, gdyż o niewypłacalności w rozumieniu art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego można mówić dopiero wtedy, gdy dłużnik z braku środków przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań.

I to ostatnie powołane orzeczenia należy uznać za głos rozsądku. Teoretycznie bowiem podstawą ogłoszenia upadłości może być nawet to, że zapomnieliśmy zapłacić za np. prenumeratę gazety i czynsz najmu sprzed dwóch miesięcy (bo np. zagubiły się nam faktury). Jednak – paradoksalnie - takie skrupulatne działanie może nie przynieść korzyści ani dłużnikowi ani wierzycielowi. (na szczęście ustawa daje w takiej sytuacji sądowi odpowiednie narzędzia.)

Niemniej rozpoznanie momentu powstania niewypłacalności (w oparciu o przepisy oraz powyższe orzecznictwo) ma istotne znaczenie, gdyż – zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy – dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie odpowiedni wniosek. Wobec dłużników, którzy się do tego nakazu nie zastosowali polskie prawo przewiduje surowe konsekwencje.

Kiedy i jak wnieść wniosek o ogłoszenie upadłości?

Autor: Adwokat Agata Klima - Nowak