Składanie ofert drogą elektroniczną

Oświadczenie woli w postaci elektronicznej

Art. 60 kodeksu cywilnego (kc) wprowadza „elektroniczna oświadczenia woli” zgodnie z jego treścią  „z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej”.  Oferta jest oświadczeniem woli oferenta, a zatem do ofert w postaci elektronicznej znajduje zastosowanie art. 60 kc. Natomiast art. 66 ¹  § 1 kc wprost stanowi o składaniu ofert w postaci elektronicznej. Należy wyjaśnić, że pojęcie „oświadczenie woli w postaci elektronicznej” jest pojęciem szerszym aniżeli oświadczenie woli opatrzone podpisem elektronicznym w szczególności nie dotyczy jedynie oświadczeń woli opatrzonych bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Ponadto określenie „elektroniczny” odnosi się do nośnika, na którym oświadczenie woli zostało złożone i wymaga wymiany danych pomiędzy komputerami użytkowników.

W tym miejscu należy dodać, że tylko komunikat elektroniczny, który został opatrzony bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu (art. 78 § 2 kc) stanowi ekwiwalent zachowania zwykłej formy pisemnej określonej, czyli oświadczenia woli z własnoręcznym podpisem (art. 78 § 1 kc).

Zobacz: Czy pozwalać klientom na negocjowanie zawieranych umów?

Chwila złożenia oświadczenia woli w postaci elektronicznej

Zgodnie z ogólną regułą wyrażoną w art. 61 § 1 kc oświadczenie woli zostało skutecznie złożone innej osobie z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła ona zapoznać się z jego treścią. Art. 61 § 2 kc reguluje natomiast moment doręczenia elektronicznego oświadczenia woli, który zostały określony następująco „oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią”. SN przyjął, że w przypadku składania oświadczeń woli metodą on line, czyli kiedy strony mogą się komunikować, mimo że nie są obecne w tym samym miejscu, czyli gdy nie zachodzi kontakt fizyczny „wprowadzenie oświadczenia woli do środka komunikacji elektronicznej” wiąże się z przejściem tego oświadczenia przez modem odbiorcy, natomiast doręczenie następuje z chwilą pojawienia się wiadomości na serwerze dostępnym dla odbiorcy. W ten sposób zawieranych jest większość transakcji z wykorzystaniem witryn sklepów internetowych. Przyjmuje się, że warunkiem skutecznego dojścia oświadczenia woli do adresata nie jest utrwalenie go w pamięci komputera, a jedynie faktyczny dostęp odbiorcy do wiadomości. Przeciwieństwem tej metody jest zawieranie umów w trybie offline, czyli kiedy oferent i oblat nie mają możliwości wymiany danych w tym samym czasie, do tej grupy należałoby zaliczyć umowy zawierane przy pomocy np. poczty elektronicznej.

„Oświadczenie woli w postaci elektronicznej dokonywane on line zostaje złożone z chwilą jego przejścia do systemu informatycznego prowadzonego i kontrolowanego przez odbiorcę, to jest w momencie przyjęcia oświadczenia przez serwer odbiorcy i zarejestrowania na nim odpowiednich danych.” (Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 2003-12-10, V CZ 127/030).

Zobacz: Czy przedsiębiorca może swobodnie ustalać ceny za usługi transportowe?

Stan związania ofertą w postaci elektronicznej a potwierdzenie otrzymania oferty:

W odróżnieniu od „nieelektronicznego” ofertowego trybu zawierania umów określonego w art. 66 kc w przypadku umów elektronicznych samo wprowadzenie oświadczenia woli do środka komunikacji elektronicznej nie jest wystarczające, aby powstał stan związania ofertą. Zgodnie z art. 66 ¹ § 1 KC stan związania ofertą w postaci elektronicznej powstaje z chwilą otrzymania potwierdzenia jej otrzymania. Dla umów zawieranych przy pomocy urządzeń elektronicznych konieczne jest zatem spełnienie dodatkowego elementu, a mianowicie potwierdzenie zawarcia umowy przez oblata. Skutkiem takiego rozstrzygnięcia jest istniejąca dla oferenta mozliwość wycofania oferty, aż do chwili otrzymania potwierdzenia jej otrzymania.

Art. 66 ¹ § 1 kc stanowi, że „oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego, jeżeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie”. Potwierdzenie otrzymania oferty stanowi oświadczenie wiedzy, a zatem nie jest tym samym czym oświadczenie woli o przyjęciu oferty. Reasumując do zawarcia umowy w obrocie elektronicznym konieczne są dwie czynności, najpierw potwierdzenia otrzymania oferty, a następnie jej przyjęcie, oby dwa oświadczenia składa oblat. Możliwa jest jednak sytuacja, w której potwierdzenie otrzymania oferty oraz oświadczenie woli o jej przyjęciu zostaną złożone w tym samym czasie. Należy dodać, że cześć doktryny prezentuje stanowisko, zgodnie z którym potwierdzenie otrzymania oferty stanowi oświadczenie woli. Potwierdzenie otrzymania oferty nie wymaga formy elektronicznej może zostać dokonane np. faksem, jednakże musi ono zostać dokonane „niezwłocznie”, czyli bez nieuzasadnionej zwłoki, co w zależności od konkretnego przypadku może trwać kilka sekund, godzin, czy dni. Brak niezwłocznego potwierdzenia powoduje, że nie powstanie stan związania ofertą, a zatem nie dochodzi do zawarcia umowy.

Procedura zawierania umów elektronicznych

Na stronie internetowego sklepu www.xxx.sklep24.pl przedsiębiorca X zamieścił katalog produktów: herbat wraz z podaniem ceny oraz informacjami dodatkowymi, odwiedzający stronę Y może złożyć zamówienie na dany produkt poprzez dodanie go do koszyka a następnie wypełnienie odpowiednich formularzy przesyłanych do X, który dokonuje weryfikacji zgłoszonych danych. W drodze wypełnienia formularzy przez Y, podania danych konkretyzujących użytkownika i ich przyjęcia przez X ostatecznie dochodzi do zawarcia umowy.

W podanym przykładzie informacje prezentowane na stronach internetowych WWW stanowią nie ofertę, a zaproszenie do składania ofert (art. 71 kc), a zatem nie przedsiębiorca prowadzący sklep internetowy X a odwiedzający stronę internetową Y składa ofertę poprzez wypełnienie odpowiednich formularzy. Warunkiem powstania stanu związania ofertą jest niezwłoczne potwierdzenie jej przyjęcia przez oblata, czyli przedsiębiorcę Y. Następnie, aby doszło do zawarcia umowy oblat Y musi złożyć oświadczenie o przyjęciu oferty. Zwykle przedsiębiorca jednocześnie potwierdza przyjęcie oferty oraz składa oświadczenie o jej przyjęciu.

Zawarcie umowy za pomocą internetowej witryny prezentuje poniższy schemat:

Może się zdarzyć, że zamiast złożenia  oświadczenia woli o przyjęciu oferty, przedsiębiorca prowadzący e – sklep przystąpi do wykonania świadczenia i tym samym dojdzie do skutecznego zawarcia umowy na podstawie art. 69 kc.

Obowiązki informacyjne spoczywające na przedsiębiorcy składającego ofertę w postaci elektronicznej lub zapraszającego do składania ofert:

Na podstawie art. 66¹ §2 kc przed zawarciem umowy przedsiębiorca dysponujący stroną internetową ma obowiązek udostępnić w sposób jednoznaczny i zrozumiały informacje o:

1. czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy; przedsiębiorca może określić, czy ogłoszenie zawarte na stronie internetowej stanowi wiążącą ofertę, czy tez zaproszenie do składania ofert przez użytkowników sieci
2. skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty;
3. zasadach i sposobach utrwalania, zabezpieczania i udostępniania przez przedsiębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy;
4. metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych, które jest obowiązany udostępnić drugiej stronie;
5. językach, w których umowa może być zawarta;
6. kodeksach etycznych, które stosuje, oraz o ich dostępności w postaci elektronicznej.

Zobacz serwis: Umowa-współpraca

Skutki niedopełniania obowiązków informacyjnych przez dysponenta strony internetowej

Jeżeli oferta czy tez zaproszenie do składnia ofert nie zawierało ww. informacji, a na skutek przyjęcia oferty doszło do zawarcia umowy, to taka umowa jest ważna, natomiast na przedsiębiorcy prowadzącym stronę internetową spoczywa odpowiedzialność za szkodę jako powstała dla korzystającego z tej witryny internetowej na skutek niezamieszczenia koniecznych informacji (art. 415 kc).