REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.
Porada Infor.pl

Czy pozwalać klientom na negocjowanie zawieranych umów

Kioskprawny.pl
Kancelaria prawnicza
Stosowanie wzorców umownych jest bardzo wygodne dla przedsiębiorców.
Stosowanie wzorców umownych jest bardzo wygodne dla przedsiębiorców.

REKLAMA

REKLAMA

W obrocie gospodarczym, zwłaszcza z udziałem konsumentów, do zawierania umów powszechnie wykorzystuje się tzw. wzorce umowne. Najprościej mówiąc, umowy te charakteryzują się tym, że ich postanowienia są opracowywane przez jedną ze stron i narzucane drugiej, która nie może wpłynąć na ich treść. Czy takie rozwiązania są korzystne dla przedsiębiorcy? Czy warto przychylać się do rozwiązań zgłaszanych przez klientów?

REKLAMA

Często umowy takie przedkładane są do podpisania podmiotom mniejszym, słabszym ekonomicznie, w tym również konsumentom. Stosowanie wzorców umownych jest bardzo wygodne dla przedsiębiorców, którzy nie muszą każdorazowa redagować na nowo powtarzających się powszechnie w umowach klauzul. Z punktu widzenia konsumentów zaletą takich formularzy jest to, że zazwyczaj precyzyjnie określają one prawa i obowiązki stron, dzięki czemu nie ma wątpliwości, co do treści stosunku prawnego. Ten sposób zawierania umów niesie jednak określone zagrożenia dla konsumentów, jako grupy nie tylko nie posiadającej wiedzy fachowej co do właściwości towarów i usług, ale także mniej zorientowanej co do obowiązujących przepisów, z którymi wiążą się nieraz dotkliwe konsekwencje.

REKLAMA

Prawidłowość tę dostrzeżono już w przedwojennej Polsce, kiedy to umowy adhezyjne (wzorce opracowane przez jedną ze stron), jak również postanowienia regulaminów, obowiązywały tylko wtedy, jeżeli zostały wcześniej zatwierdzone przez władze państwowe lub samorządowe. Aktualnie ze stosowaniem wzorców umownych w obrocie konsumenckim wiąże się szereg ograniczeń wynikających z przepisów KC o niedozwolonych klauzulach umownych oraz innych przepisów dotyczących ochrony konsumentów. Z uwagi na te właśnie ograniczenia w wielu przypadkach bardziej korzystne jest umożliwienie konsumentom negocjowania zawieranych z nimi umów. Aby docenić korzyści w sferze prawnej, wynikające z takiego indywidualnego podejścia, warto poznać ograniczenia wiążące się ze stosowaniem wzorców.

Wzorcami umownymi są np. umowy z operatorem GSM, przedsiębiorstwem energetycznym, ubezpieczycielem itd. Gotowymi wzorcami umów posługują się także mali przedsiębiorcy, np. pośrednicy w obrocie nieruchomościami, firmy budowlane, producenci mebli kuchennych.

W obecnym stanie prawnym umowy, w tym wzorce umowne, będące ze swej istoty ofertą skierowaną do ogółu, podlegają kontroli sądowej, co do ich zgodności z obowiązującymi przepisami. Należy przy tym podkreślić, że ze względu na treść art. 3851 za klauzule niedozwolone uważane są postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtując jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Polecamy: Jak założyć własną firmę?

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Badanie, dokonywane w ramach takiej kontroli, odbywa się na dwa sposoby, tzn. może mieć charakter konkretny lub abstrakcyjny.

  • Kontrola konkretna, dokonywana jest w sporze sądowym między przedsiębiorcą a konsumentem, przy czym przedmiotem takiego sporu są skutki prawne wynikające z badanej klauzuli. Tego rodzaju kontrola jest więc dokonywana już po zawarciu konkretnej umowy, przy okazji sprawy sądowej z udziałem przedsiębiorcy i konsumenta.

Przedstawiciele nauki prawa wskazują, że tego rodzaju kontrola dotyczy także postanowień uzgodnionych indywidualnie. Jednakże, zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, sąd poddaje kontroli uzgodnione indywidualnie postanowienie umowne z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, sprzeczności z innymi przepisami niż wspomniany przepis art. 3851, rozważa czy czynność nie ma na celu obejścia prawa, a także czy treść łączącego strony stosunku prawnego nie sprzeciwia się naturze tego stosunku. Zakres kontroli sądowej w przypadku umów negocjowanych indywidualnie jest więc węższy niż w przypadku wzorców umownych.

  • Drugim rodzajem kontroli jest kontrola abstrakcyjna, dokonywana przez sąd ochrony konkurencji i konsumentów. Obejmuje ona wzorzec, nie zaś konkretną umowę.

Powództwo w sprawie o uznanie wzorca umowy za niedozwolony może wytoczyć każdy, kto według oferty pozwanego, czyli przedsiębiorcy oferującego konsumentom towary lub usługi, mógłby zawrzeć z nim umowę zawierającą postanowienie, którego uznania za niedozwolone żąda się pozwem. Powództwo może wytoczyć także organizacja społeczna, do której zadań statutowych należy ochrona interesów konsumentów, powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów oraz Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z żądaniem uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone można wystąpić również wtedy, gdy pozwany zaniechał jego stosowania, jeżeli od tego zaniechania nie minęło sześć miesięcy.


REKLAMA

Oczywiście z kontrolą dokonywaną przy okazji konkretnego sporu sądowego łączą się inne konsekwencje niż w przypadku kontroli abstrakcyjnej. Sankcję przy kontroli dokonanej w toku sprawy stanowi częściowa bezskuteczność, która polega na tym, że postanowienie uznane za niedozwolone nie wiąże stron, ale umowa jest wiążąca w pozostałym zakresie. Innymi słowy, przedsiębiorca przegra spór sądowy, jeżeli sąd uzna, że jego roszczenie opiera się na postanowieniach umowy będących klauzulą niedozwoloną.

Nie mniej dotkliwe może okazać się uznanie wzorca za niedozwolony w toku kontroli abstrakcyjnej. Wiąże się to m.in. z obowiązkiem wpisania postanowienia wzorca, uznanego za niedozwolony, do jawnego rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Od chwili wpisu klauzuli do rejestru jej stosowanie przez przedsiębiorców jest zakazane. Przedsiębiorcy stosujący w swoich wzorcach takie klauzule popełniają wykroczenie podlegające karze grzywny. Można im ponadto zarzucić naruszanie zbiorowych interesów konsumentów.

Rejestr klauzul niedozwolonych prowadzony przez Prezesa UOKIK dostępny jest na stronie internetowej http://www.uokik.gov.pl/niedozwolone_klauzule.php. Zawiera obecnie 2117 klauzul z najróżniejszych dziedzin, takich jak budownictwo, edukacja czy obrót nieruchomościami. Co należy podkreślić, liczba klauzul niedozwolonych zawartych w tymże rejestrze ciągle rośnie.

Polecamy: Jak założyć spółkę z o.o.

Ma to bardzo istotne znaczenia dla przedsiębiorców działających w niemal wszystkich branżach. Banki i towarzystwa ubezpieczeniowe mają swoje działy prawne czy działy compliance, w których zatrudnieni są prawnicy dbający m.in. o zgodność umów z przepisami. Osoby prowadzące mniejsze firmy także mają w tym interes, nie chcąc przegrywać spraw sądowych.

Korzystanie ze wzorów umów zaczerpniętych z wydawnictw sprzed kilku lat obecnie może wiązać się ze zbyt dużym ryzykiem, ponieważ postanowienia takich wzorcowych umów mogły być od czasu ich publikacji uznane przez sąd konkurencji i konsumentów za niedozwolone klauzule umowne.

Żeby zilustrować, jak istotne znaczenie może mieć orzecznictwo sądu konkurencji i konsumentów na funkcjonowanie małych firm, warto posłużyć się przykładem zaczerpniętym z pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. Prawdziwą burzę w tej branży wywołało orzeczenie z 9 kwietnia 2008 r., w którym sąd uznał za klauzulę niedozwoloną postanowienie następującej treści: "Niniejsza umowa jest umową zawartą na wyłączność, co oznacza, że Zamawiający oddaje sprawę do prowadzenia tylko jednemu pośrednikowi i zobowiązuje się uiścić wyłącznie temu Pośrednikowi wynagrodzenie określone w punkcie 4, bez względu na to, w jaki sposób doszło do skojarzenia stron."

Należy wskazać, że ten kształt umowy na wyłączność był typowym sposobem zabezpieczania przez pośredników swoich interesów przed oszustami, którzy po wykonanej usłudze, jaką jest skojarzenie stron, nie chcą zapłacić wynagrodzenia w postaci prowizji, tłumacząc, że o możliwości nabycia nieruchomości dowiedzieli się nie ze strony internetowej lub baneru wywieszonego przez pośrednika, ale np. od sąsiada. Zakwestionowana przez sąd klauzula znajduje ponadto solidne podstawy w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami. 

Polecamy: serwis Umowy

Orzeczenie sądu konkurencji i konsumentów w tym przypadku prowadziłoby do faktycznego wyeliminowania z obrotu umów na wyłączność i w efekcie do likwidacji pośrednictwa w małych miejscowościach. Powstaje więc pytanie, w jaki sposób przedsiębiorcy mogą zapewnić sobie bezpieczeństwo prowadzenia interesów w realiach mało sprzyjającego otoczenia prawnego. 

Odpowiedź daje cytowany już art. 3851 § 1. Z przepisu tego wynika, że niedozwolonymi klauzulami umownymi nie są te postanowienia, które zostały uzgodnione indywidualnie. Kolejne paragrafy dostarczają nam innych użytecznych informacji. I tak za postanowienia uzgodnione indywidualnie uznaje się te, na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ.


Ponadto ciężar udowodnienia, że treść umowy została uzgodniona indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na tenże fakt powołuje. Zaleca się więc, aby w umowie zawartej z konsumentem zawarta była klauzula, w której strony oświadczają, że jej treść została indywidualnie uzgodniona. Przedsiębiorca nie może jednak ograniczyć się do podsunięcia konsumentowi do podpisu umowy z taką klauzulą, nie dając możliwości ingerencji w jej treść, ponieważ, jak pisałem wyżej, aby uznać umowę za uzgodnioną indywidualnie, konsument musi mieć rzeczywisty, a nie jedynie iluzoryczny wpływ na jej treść.

Z punktu widzenia prowadzącego firmę istotne jest rzetelne protokołowanie negocjacji, ponieważ ciężar dowiedzenia okoliczności, że konsument miał rzeczywisty wpływ na treść umowy w praktyce obciąża przedsiębiorcę.

Polecamy: Jak założyć firmę transportową

W niektórych sytuacjach dobrym pomysłem jest poproszenie konsumenta o podpis lub parafkę przy klauzuli, która została na jego życzenie poddana modyfikacji, wraz ze wskazaniem, że do takiej modyfikacji doszło z jego woli. Taka parafka nie może jednak zastąpić zapisu o indywidualnym uzgodnieniu warunków całej umowy, ponieważ sąd może uznać pozostałe postanowienia za narzucone przez przedsiębiorcę.

Wpływ konsumenta na treść umowy może polegać np. na doprecyzowaniu niejasnych dla niego postanowień, dzięki czemu strony mogą uniknąć sporów powstałych na tle różnej interpretacji tych samych zapisów.

Taki sposób ustalenia treści umowy ma także inne zalety. W niektórych przypadkach dłużnik czuje się bardziej zmobilizowany do spłaty długu ze zobowiązania wynikającego z umowy, na której treść miał wpływ. Ponadto elastyczne, indywidualne podejście do klientów może się przyczynić do lepszego postrzegania przedsiębiorcy na tle konkurencji. Na koniec należy podkreślić, że indywidualne uzgodnienie treści umowy nie może być w żadnym wypadku traktowane jako furtka do oszukiwania konsumentów. Kodeks cywilny, jak również inne ustawy, sankcjonują naruszanie przez uczestników obrotu prawnego przepisów obowiązującego prawa, zasad współżycia społecznego, dokonywanie czynności mających na celu obejścia prawa. Treść łączącego strony stosunku prawnego nie może sprzeciwiać się jego naturze.

Polecamy: Czy firma w domu się opłaca

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

Moja firma
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Wniosek o zwrot nadpłaty składki zdrowotnej warto złożyć do 3 czerwca 2024 r.

Przedsiębiorcy do 3 czerwca 2024 r. mają czas na złożenie wniosku o zwrot nadpłaty składki zdrowotnej. Co, jeśli przedsiębiorca nie złoży wniosku o zwrot nadpłaty?

Walka o przetrwanie. W ciągu dekady zniknie większość sklepów internetowych

Na rynku e-commerce, który jest niezwykle konkurencyjny, już w pierwszym roku działalności zanika 5% firm. Po upływie dziesięciu lat nadal funkcjonuje jedynie 37% z nich - informuje wtorkowe wydanie "Rzeczpospolitej".

Handel w dwie niedziele w każdym miesiącu - jest wniosek o odrzucenia projektu nowelizacji

Polska Izba Handlu wnioskuje o odrzucenie w całości poselskiego projektu przywracającego handel w 2 niedziele w miesiącu - wynika z opinii PIH złożonego w trakcie procesu legislacyjnego.

Dzień Matki. Jak wygląda rynek pracy kobiet?

W ciągu ostatnich kilku lat sytuacja kobiet na rynku pracy mocno ewoluowała. Pomimo podejmowania przez firmy działań na rzecz równouprawnienia płci panie bywają niejednokrotnie w nieco gorszej sytuacji zawodowej niż panowie. Jak wygląda rynek pracy kobiet? Czy pracodawcy oferują dodatkowe benefity dla rodziców? Co jest dla nich ważne u pracodawcy?

REKLAMA

Pablo Escobar jako znak towarowy? Sąd odmawia

Sąd UE odmówił rejestracji oznaczenia słownego „Pablo Escobar” pod unijnym znakiem towarowym. Sąd uznał je za sprzeczne z porządkiem publicznym i dobrymi obyczajami. Za bardzo kojarzy się z handlem narkotykami i zbrodnią.

Ogromne grzywny za niewdrożenie dyrektywy NIS2. Do kiedy trzeba to zrobić?

Dyrektywa Unii Europejskiej w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii (NIS2) ma duże znaczenie dla poprawy cyberbezpieczeństwa UE. Jej wejście w życie nastąpiło w styczniu 2023 r. - z terminem na dostosowanie niezbędnych do wykonania niniejszej dyrektywy przepisów krajowych do 18 października 2024 r. Kto powinien przygotować się do działania w zgodzie z NIS2-  analizuje Michał Borowiecki, dyrektor Netskope na Polskę i Europę Wschodnią.

Nowa usługa dla indywidualnych przedsiębiorców w aplikacji mObywatel 2.0

W aplikacji mObywatel 2.0 pojawiła się usługa "Firma" skierowana do osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Jak z niej skorzystać?

Onboarding w hybrydowym modelu pracy

Czym jest onboarding? Jak wygląda w pracy hybrydowej? 

REKLAMA

Efekt Marywilskiej i fali pożarów: przedsiębiorcy pytają o ubezpieczenia i podatki pod względem strat

Tragedia tysięcy kupców, którzy prowadzili swoje biznesy często poniżej poziomu ryzyka skłania wielu przedsiębiorców do refleksji nad warunkami w jakich oni sami prowadzą swoją działalność. Efekt Marywilskiej i fali pożarów w ogóle: dwie ważne kwestie, w których doradzają eksperci to rozliczanie strat i inne aspekty podatkowe nieszczęścia oraz skuteczność polis jako zabezpieczenia przed skutkami nieszczęść.

Jak zbudować dobre „candidate experience”

Czym jest candidate experience? Na co wpływa? Jak zmierzyć candidate experience i jak zbudować dobre?

REKLAMA