Kategorie

Czy pozwalać klientom na negocjowanie zawieranych umów

Kioskprawny.pl
Kancelaria prawnicza
Stosowanie wzorców umownych jest bardzo wygodne dla przedsiębiorców.
Stosowanie wzorców umownych jest bardzo wygodne dla przedsiębiorców.
W obrocie gospodarczym, zwłaszcza z udziałem konsumentów, do zawierania umów powszechnie wykorzystuje się tzw. wzorce umowne. Najprościej mówiąc, umowy te charakteryzują się tym, że ich postanowienia są opracowywane przez jedną ze stron i narzucane drugiej, która nie może wpłynąć na ich treść. Czy takie rozwiązania są korzystne dla przedsiębiorcy? Czy warto przychylać się do rozwiązań zgłaszanych przez klientów?
Reklama

Często umowy takie przedkładane są do podpisania podmiotom mniejszym, słabszym ekonomicznie, w tym również konsumentom. Stosowanie wzorców umownych jest bardzo wygodne dla przedsiębiorców, którzy nie muszą każdorazowa redagować na nowo powtarzających się powszechnie w umowach klauzul. Z punktu widzenia konsumentów zaletą takich formularzy jest to, że zazwyczaj precyzyjnie określają one prawa i obowiązki stron, dzięki czemu nie ma wątpliwości, co do treści stosunku prawnego. Ten sposób zawierania umów niesie jednak określone zagrożenia dla konsumentów, jako grupy nie tylko nie posiadającej wiedzy fachowej co do właściwości towarów i usług, ale także mniej zorientowanej co do obowiązujących przepisów, z którymi wiążą się nieraz dotkliwe konsekwencje.

Prawidłowość tę dostrzeżono już w przedwojennej Polsce, kiedy to umowy adhezyjne (wzorce opracowane przez jedną ze stron), jak również postanowienia regulaminów, obowiązywały tylko wtedy, jeżeli zostały wcześniej zatwierdzone przez władze państwowe lub samorządowe. Aktualnie ze stosowaniem wzorców umownych w obrocie konsumenckim wiąże się szereg ograniczeń wynikających z przepisów KC o niedozwolonych klauzulach umownych oraz innych przepisów dotyczących ochrony konsumentów. Z uwagi na te właśnie ograniczenia w wielu przypadkach bardziej korzystne jest umożliwienie konsumentom negocjowania zawieranych z nimi umów. Aby docenić korzyści w sferze prawnej, wynikające z takiego indywidualnego podejścia, warto poznać ograniczenia wiążące się ze stosowaniem wzorców.

Wzorcami umownymi są np. umowy z operatorem GSM, przedsiębiorstwem energetycznym, ubezpieczycielem itd. Gotowymi wzorcami umów posługują się także mali przedsiębiorcy, np. pośrednicy w obrocie nieruchomościami, firmy budowlane, producenci mebli kuchennych.

W obecnym stanie prawnym umowy, w tym wzorce umowne, będące ze swej istoty ofertą skierowaną do ogółu, podlegają kontroli sądowej, co do ich zgodności z obowiązującymi przepisami. Należy przy tym podkreślić, że ze względu na treść art. 3851 za klauzule niedozwolone uważane są postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtując jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Polecamy: Jak założyć własną firmę?

Badanie, dokonywane w ramach takiej kontroli, odbywa się na dwa sposoby, tzn. może mieć charakter konkretny lub abstrakcyjny.

  • Kontrola konkretna, dokonywana jest w sporze sądowym między przedsiębiorcą a konsumentem, przy czym przedmiotem takiego sporu są skutki prawne wynikające z badanej klauzuli. Tego rodzaju kontrola jest więc dokonywana już po zawarciu konkretnej umowy, przy okazji sprawy sądowej z udziałem przedsiębiorcy i konsumenta.

Przedstawiciele nauki prawa wskazują, że tego rodzaju kontrola dotyczy także postanowień uzgodnionych indywidualnie. Jednakże, zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, sąd poddaje kontroli uzgodnione indywidualnie postanowienie umowne z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, sprzeczności z innymi przepisami niż wspomniany przepis art. 3851, rozważa czy czynność nie ma na celu obejścia prawa, a także czy treść łączącego strony stosunku prawnego nie sprzeciwia się naturze tego stosunku. Zakres kontroli sądowej w przypadku umów negocjowanych indywidualnie jest więc węższy niż w przypadku wzorców umownych.

  • Drugim rodzajem kontroli jest kontrola abstrakcyjna, dokonywana przez sąd ochrony konkurencji i konsumentów. Obejmuje ona wzorzec, nie zaś konkretną umowę.

Powództwo w sprawie o uznanie wzorca umowy za niedozwolony może wytoczyć każdy, kto według oferty pozwanego, czyli przedsiębiorcy oferującego konsumentom towary lub usługi, mógłby zawrzeć z nim umowę zawierającą postanowienie, którego uznania za niedozwolone żąda się pozwem. Powództwo może wytoczyć także organizacja społeczna, do której zadań statutowych należy ochrona interesów konsumentów, powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów oraz Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z żądaniem uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone można wystąpić również wtedy, gdy pozwany zaniechał jego stosowania, jeżeli od tego zaniechania nie minęło sześć miesięcy.


Reklama

Oczywiście z kontrolą dokonywaną przy okazji konkretnego sporu sądowego łączą się inne konsekwencje niż w przypadku kontroli abstrakcyjnej. Sankcję przy kontroli dokonanej w toku sprawy stanowi częściowa bezskuteczność, która polega na tym, że postanowienie uznane za niedozwolone nie wiąże stron, ale umowa jest wiążąca w pozostałym zakresie. Innymi słowy, przedsiębiorca przegra spór sądowy, jeżeli sąd uzna, że jego roszczenie opiera się na postanowieniach umowy będących klauzulą niedozwoloną.

Nie mniej dotkliwe może okazać się uznanie wzorca za niedozwolony w toku kontroli abstrakcyjnej. Wiąże się to m.in. z obowiązkiem wpisania postanowienia wzorca, uznanego za niedozwolony, do jawnego rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Od chwili wpisu klauzuli do rejestru jej stosowanie przez przedsiębiorców jest zakazane. Przedsiębiorcy stosujący w swoich wzorcach takie klauzule popełniają wykroczenie podlegające karze grzywny. Można im ponadto zarzucić naruszanie zbiorowych interesów konsumentów.

Rejestr klauzul niedozwolonych prowadzony przez Prezesa UOKIK dostępny jest na stronie internetowej http://www.uokik.gov.pl/niedozwolone_klauzule.php. Zawiera obecnie 2117 klauzul z najróżniejszych dziedzin, takich jak budownictwo, edukacja czy obrót nieruchomościami. Co należy podkreślić, liczba klauzul niedozwolonych zawartych w tymże rejestrze ciągle rośnie.

Polecamy: Jak założyć spółkę z o.o.

Ma to bardzo istotne znaczenia dla przedsiębiorców działających w niemal wszystkich branżach. Banki i towarzystwa ubezpieczeniowe mają swoje działy prawne czy działy compliance, w których zatrudnieni są prawnicy dbający m.in. o zgodność umów z przepisami. Osoby prowadzące mniejsze firmy także mają w tym interes, nie chcąc przegrywać spraw sądowych.

Korzystanie ze wzorów umów zaczerpniętych z wydawnictw sprzed kilku lat obecnie może wiązać się ze zbyt dużym ryzykiem, ponieważ postanowienia takich wzorcowych umów mogły być od czasu ich publikacji uznane przez sąd konkurencji i konsumentów za niedozwolone klauzule umowne.

Żeby zilustrować, jak istotne znaczenie może mieć orzecznictwo sądu konkurencji i konsumentów na funkcjonowanie małych firm, warto posłużyć się przykładem zaczerpniętym z pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. Prawdziwą burzę w tej branży wywołało orzeczenie z 9 kwietnia 2008 r., w którym sąd uznał za klauzulę niedozwoloną postanowienie następującej treści: "Niniejsza umowa jest umową zawartą na wyłączność, co oznacza, że Zamawiający oddaje sprawę do prowadzenia tylko jednemu pośrednikowi i zobowiązuje się uiścić wyłącznie temu Pośrednikowi wynagrodzenie określone w punkcie 4, bez względu na to, w jaki sposób doszło do skojarzenia stron."

Należy wskazać, że ten kształt umowy na wyłączność był typowym sposobem zabezpieczania przez pośredników swoich interesów przed oszustami, którzy po wykonanej usłudze, jaką jest skojarzenie stron, nie chcą zapłacić wynagrodzenia w postaci prowizji, tłumacząc, że o możliwości nabycia nieruchomości dowiedzieli się nie ze strony internetowej lub baneru wywieszonego przez pośrednika, ale np. od sąsiada. Zakwestionowana przez sąd klauzula znajduje ponadto solidne podstawy w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami. 

Polecamy: serwis Umowy

Orzeczenie sądu konkurencji i konsumentów w tym przypadku prowadziłoby do faktycznego wyeliminowania z obrotu umów na wyłączność i w efekcie do likwidacji pośrednictwa w małych miejscowościach. Powstaje więc pytanie, w jaki sposób przedsiębiorcy mogą zapewnić sobie bezpieczeństwo prowadzenia interesów w realiach mało sprzyjającego otoczenia prawnego. 

Odpowiedź daje cytowany już art. 3851 § 1. Z przepisu tego wynika, że niedozwolonymi klauzulami umownymi nie są te postanowienia, które zostały uzgodnione indywidualnie. Kolejne paragrafy dostarczają nam innych użytecznych informacji. I tak za postanowienia uzgodnione indywidualnie uznaje się te, na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ.


Ponadto ciężar udowodnienia, że treść umowy została uzgodniona indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na tenże fakt powołuje. Zaleca się więc, aby w umowie zawartej z konsumentem zawarta była klauzula, w której strony oświadczają, że jej treść została indywidualnie uzgodniona. Przedsiębiorca nie może jednak ograniczyć się do podsunięcia konsumentowi do podpisu umowy z taką klauzulą, nie dając możliwości ingerencji w jej treść, ponieważ, jak pisałem wyżej, aby uznać umowę za uzgodnioną indywidualnie, konsument musi mieć rzeczywisty, a nie jedynie iluzoryczny wpływ na jej treść.

Z punktu widzenia prowadzącego firmę istotne jest rzetelne protokołowanie negocjacji, ponieważ ciężar dowiedzenia okoliczności, że konsument miał rzeczywisty wpływ na treść umowy w praktyce obciąża przedsiębiorcę.

Polecamy: Jak założyć firmę transportową

W niektórych sytuacjach dobrym pomysłem jest poproszenie konsumenta o podpis lub parafkę przy klauzuli, która została na jego życzenie poddana modyfikacji, wraz ze wskazaniem, że do takiej modyfikacji doszło z jego woli. Taka parafka nie może jednak zastąpić zapisu o indywidualnym uzgodnieniu warunków całej umowy, ponieważ sąd może uznać pozostałe postanowienia za narzucone przez przedsiębiorcę.

Wpływ konsumenta na treść umowy może polegać np. na doprecyzowaniu niejasnych dla niego postanowień, dzięki czemu strony mogą uniknąć sporów powstałych na tle różnej interpretacji tych samych zapisów.

Taki sposób ustalenia treści umowy ma także inne zalety. W niektórych przypadkach dłużnik czuje się bardziej zmobilizowany do spłaty długu ze zobowiązania wynikającego z umowy, na której treść miał wpływ. Ponadto elastyczne, indywidualne podejście do klientów może się przyczynić do lepszego postrzegania przedsiębiorcy na tle konkurencji. Na koniec należy podkreślić, że indywidualne uzgodnienie treści umowy nie może być w żadnym wypadku traktowane jako furtka do oszukiwania konsumentów. Kodeks cywilny, jak również inne ustawy, sankcjonują naruszanie przez uczestników obrotu prawnego przepisów obowiązującego prawa, zasad współżycia społecznego, dokonywanie czynności mających na celu obejścia prawa. Treść łączącego strony stosunku prawnego nie może sprzeciwiać się jego naturze.

Polecamy: Czy firma w domu się opłaca

Dowiedz się więcej z naszej publikacji
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych
Tylko teraz
89,00 zł
99,00
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Moja firma
    1 sty 2000
    28 lip 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Wyższe grzywny za wykroczenia drogowe

    Podwyższenie maksymalnej wysokości grzywny za wykroczenia drogowe do 30 tys. zł zakłada projekt nowelizacji Prawa o ruchu drogowym, przyjęty przez rząd.

    Ceny mieszkań w Europie rosną szybciej niż w Polsce

    Ceny mieszkań w Europie. Ceny mieszkań oderwały się od fundamentów? Szybciej w Europie niż w Polsce – sugerują dane Eurostatu. W Polsce przez ostatnie lata ceny rosły tylko trochę szybciej niż dochody ludności. W państwach Europy Zachodniej dynamika była nawet kilkukrotnie wyższa.

    Wynajem domów w Polsce

    Wynajem domów. Wynajem domów w Polsce stanowi około 3% - 5% rynku najmu, ale jest ciekawym rozwiązaniem. Osoby zastanawiające się nad wynajmem większego mieszkania, powinny wziąć pod uwagę również dom, bo stawki czynszów za 1 mkw. są konkurencyjne. Na popularność wynajmu domów w innych krajach wpływa m.in. udział budynków jednorodzinnych w zasobie mieszkaniowym i wskaźnik urbanizacji.

    Studencie - nie daj się oszukać. Jak bezpiecznie wynająć mieszkanie, gdy sezon w pełni

    Wynajem mieszkania - studenci. Okres wakacji aż do września to typowy sezon najmu. Wiele osób stara się zaplanować na ten czas zmianę miejsca zamieszkania. Jest zazwyczaj trochę więcej wolnego, łatwiej o urlop w pracy, jest też korzystniej ze względu na zmianę szkoły dla dzieci. Równocześnie w tym samym czasie na rynku pojawiają się osoby studiujące. Młodzież rozpoczynająca studia w nowym mieście, studenci wyższych lat zmieniają lokum. Kwestie towarzyskie, uczuciowe czy chęć uzyskania większego komfortu - to najczęstsze przyczyny zmiany kwatery przez studentów.

    Kiedy warto prowadzić działalność w formie prostej spółki akcyjnej

    Od 1 lipca 2021 r. przedsiębiorcy mogą zacząć korzystać z nowej formy prowadzenia działalności, jaką jest prosta spółka akcyjna (PSA). W opracowaniu przedstawiamy, dla jakich przedsiębiorców taka forma prowadzenia działalności może być korzystna.

    Najpopularniejsze rodzaje napędów [NOWE DANE]

    Stowarzyszenie ACEA opublikowało najświeższe dane na temat najpopularniejszych rodzajów napędów. Jakie samochody wybierają kierowcy w Polsce?

    Ekspres kapsułkowy czy ciśnieniowy – który i dla kogo sprawdzi się lepiej?

    Ostatnimi czasy picie kawy przeniosło się z kawiarni pod strzechy. Nic dziwnego więc, że wiele osób stoi przed niezwykle trudnym wyborem – jaki ekspres do domu wybrać? Wśród wielu firm i modeli łatwo się zagubić. Jednak nie obawiajcie się! Odpowiadając na kilka prostych pytań, możemy łatwo stwierdzić, jaki ekspres będzie dla nas odpowiedni.

    Firmy szukają nowych pracowników

    Firmy szukają coraz więcej nowych pracowników. Liczba ofert pracy w urzędach pracy rośnie. Jakie są przyczyny?

    Dostępność infrastruktury miejskiej dla niepełnosprawnych - raport NIK

    Dostępność infrastruktury miejskiej dla niepełnosprawnych. Z przeprowadzonej przez Delegaturę Najwyższej Izby Kontroli w Gdańsku kontroli wynika, że miasta Gdynia, Kartuzy i Tczew inwestowały w infrastrukturę miejską, jednak nie w pełni zapewniły dostęp do niej osobom z utrudnionym poruszaniem się. Analizowały potrzeby i konsultowały je z mieszkańcami, jednak nie potrafiły egzekwować właściwych rekomendacji. Każda ze zbadanych przez NIK inwestycji miała jakąś przeszkodę, utrudniającą samodzielne przemieszczanie się po mieście.

    Ilu Polaków mieszka w domach jednorodzinnych a ilu w blokach?

    Dom jednorodzinny a mieszkanie w bloku. Marzenia o wyprowadzce z bloku do domu nie są w Polsce nowością. Już dziś w domach jednorodzinnych mieszka 55% rodaków – wynika z danych Eurostatu. Problem w tym, aby decyzję o wyprowadzce podjąć świadomie.

    Nie tylko negatywne skutki pandemii? [BADANIE]

    Według co czwartego Polaka pandemia przyniosła tyle samo następstw pozytywnych, co negatywnych. Tak wynika z badania zrealizowanego dla Rejestru Dłużników BIG InforMonitor.

    Kooperatywy mieszkaniowe - projekt ustawy w konsultacjach

    Kooperatywy mieszkaniowe. Projekt ustawy regulujący tworzenie kooperatyw mieszkaniowych zamieszczono 22 lipca 2021 r. na stronach Rządowego Centrum Legislacji i skierowano do konsultacji publicznych. Jego celem jest upowszechnienie kooperatyw mieszkaniowych, a przez to zwiększenie dostępności mieszkań. W projekcie zrezygnowano niestety z propozycji ulgi podatkowej dla członków kooperatywy mieszkaniowej.

    Mieszkanie Plus znów w ogniu politycznego sporu. Co to oznacza dla najemców?

    Mieszkanie Plus - Koalicja Obywatelska domaga się zwiększenia ochrony najemców programu. Jednak objęci nią byliby także najemcy mieszkań oferowanych przez prywatne firmy i fundusze. Istnieje ryzyko, że więcej by na tym stracili niż zyskali.

    Jakie są długi spółek giełdowych w 2021 r.?

    Z danych Krajowego Rejestru Długów wynika, iż zmniejszyło się zadłużenie spółek notowanych na giełdzie. Ile wynosi obecnie?

    Branża opakowań rośnie dzięki e-commerce [BADANIE]

    Pomimo wzrostu cen surowców branża opakowań rośnie w rekordowym tempie. Ważnym impulsem rozwoju pozostaje e-commerce.

    Społeczne agencje najmu od 23 lipca. Kto i jak może skorzystać z SAN?

    Społeczne agencje najmu. 23 lipca 2021 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego. Dzięki nowym przepisom mogą już powstawać społeczne agencje najmu (SAN) – podmioty pośredniczące między właścicielami mieszkań na wynajem i osobami, którym dochody lub sytuacja życiowa utrudniają najem mieszkania w warunkach rynkowych. Kto i jak może skorzystać na działalności SAN?

    Ważny termin dla najemców centrów handlowych

    Covidowe prolongaty umów najmu można anulować tylko do 6 sierpnia 2021 r. Co z najemcami, którzy płacili czynsze?

    Fotowoltaika - skąd wziąć pieniądze?

    Fotowoltaika - skąd wziąć pieniądze na inwestycję? Z jakich programów korzystają Polacy? Czy fotowoltaika to oszczedności?

    Jak firmy MŚP oceniają wpływ pandemii na ich branże? [BADANIE]

    Co czwarta firma MŚP uważa, że pandemia pomoże rozwinąć ich branżę, a w produkcji – co druga. Tak wynika z 8. edycji Barometru COVID-19, realizowanego przez EFL.

    Budownictwo mieszkaniowe w 2021 roku – rekordowe 6 miesięcy

    Budownictwo mieszkaniowe w 2021 roku. Pierwsze półrocze 2021 roku było dla deweloperów najlepszym półroczem w historii. Notują oni rekordową sprzedaż i budują najwięcej mieszkań. Potężny popyt na mieszkania powoduje, że chociaż deweloperzy budują najwięcej w historii, to i tak ceny mieszkań idą w górę. Bardzo prawdopodobne, że deweloperów czeka najlepszy rok w historii.

    Lokalizacja mieszkania - co warto sprawdzić przed zakupem?

    Lokalizacja mieszkania. Tak naprawdę nie ma jednej definicji dobrej lokalizacji. W zależności od naszych potrzeb, miejsca pracy, etapu życia, na którym się znajdujemy czy jego stylu, sami możemy zdefiniować, czym jest tak naprawdę dobra lokalizacja. Nie ma jednego rozwiązania. Zupełnie inne potrzeby będą miały rodziny z małymi dziećmi, inne – ludzie już dojrzali, a jeszcze inne młodzi single. Jest jednak kilka czynników, które warto wziąć pod uwagę. Czym się kierować, szukając idealnego miejsca do zamieszkania?

    Domy do 70 m2 bez pozwolenia na budowę - założenia projektu

    Domy do 70 m2 bez pozwolenia na budowę. W Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, którego celem ma być umożliwienie budowy budynków mieszkalnych jednorodzinnych o powierzchni zabudowy do 70 m2 (do 90 m2 powierzchni użytkowej) bez konieczności uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę (ale w procedurze zgłoszenia), bez konieczności ustanawiania kierownika budowy oraz prowadzenia dziennika budowy. Nowe przepisy mają wejść w życie w IV kwartale 2021 roku.

    Zmiana pozwolenia na budowę po 19 września 2020 r. - skutki

    Zmiana pozwolenia na budowę. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego udzielił wyjaśnień odnośnie stosowania dotychczasowych przepisów Prawa budowlanego (obowiązujących przed nowelizacją, która weszła w życie 19 września 2020 r.) w zakresie zmiany pozwolenia na budowę.

    Kompleksowa informacja o wyrobach budowlanych

    Główny Urząd Nadzoru Budowlanego zaprasza do odwiedzenia nowej strony internetowej Punktu kontaktowego do spraw wyrobów budowlanych pod adresem punkt-kontaktowy.gunb.gov.pl. Jak zadać pytanie?

    E-commerce wpływa na rozwój transakcji bezgotówkowych

    Co sprawia, że rynek płatności bezgotówkowych stale rośnie? Odpowiedź jest prosta: e-commerce.