Jak kształtuje się kontrola działalności w dziedzinie transportu drogowego?

W przypadku transportu drogowego uprawnionym do kontroli podmiotem jest Inspekcja Transportu Drogowego. Do zadań Inspekcji należy kontrola:
• dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego lub przewozów na potrzeby własne oraz przestrzegania warunków w nich określonych;
• przestrzegania przepisów ruchu drogowego;
• przestrzegania przepisów dotyczących okresów prowadzenia pojazdu i obowiązkowych przerw oraz czasu odpoczynku kierowcy;
• przestrzegania szczegółowych zasad i warunków transportu zwierząt;
• przestrzegania zasad i warunków dotyczących przewozu drogowego towarów niebezpiecznych;
• wprowadzonych do obrotu ciśnieniowych urządzeń transportowych;
• rodzaju używanego paliwa;
• dokumentów związanych z wykonywaniem publicznego transportu zbiorowego.

Inspektor wykonując powyżej wskazane zadania ma prawo wykonywać określone czynności, w tym:
1. wstęp do pojazdu;
2. kontrolę dokumentów;
3. kontrolę karty kierowcy i karty przedsiębiorstwa;
4. kontrolę zainstalowanych w pojeździe urządzeń pomiarowo-kontrolnych lub tachografu cyfrowego;
5. kontrolę masy, nacisków osi i wymiarów pojazdu przy użyciu przyrządu pomiarowego;
6. żądanie od przedsiębiorcy i jego pracowników pisemnych lub ustnych wyjaśnień, okazania dokumentów i innych nośników informacji oraz udostępnienia wszelkich danych mających związek z przedmiotem kontroli;
7. wstępowanie na teren przedsiębiorcy, w tym do pomieszczeń, gdzie prowadzi on działalność gospodarczą, w dniach i godzinach, w których jest lub powinna być wykonywana ta działalność.

Inspektor przeprowadza czynności kontrolne, o których mowa powyżej, w obecności przedsiębiorcy albo osoby przez niego upoważnionej, zaś kontroli dokumentów inspektor dokonuje w obecności kierującego przemieszczającym się środkiem transportu. 

Kontroli takiej podlegają kierowcy wykonujący transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne oraz przedsiębiorcy wykonujący transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne. Natomiast kontroli nie podlegają pojazdy przewożące wartości pieniężne w rozumieniu przepisów o ochronie osób i mienia.

Inspektor wykonuje czynności kontrolne co do zasady w umundurowaniu oraz posługuje się legitymacją służbową i znakiem identyfikacyjnym. To bardzo ważne. Inspektor może wykonywać bez umundurowania czynności kontrolne podczas kontroli w przedsiębiorstwie, przewozów regularnych, o ile nie wymaga to zatrzymywania pojazdów na drodze poza przystankami transportu drogowego taksówką, o ile nie wymaga to zatrzymywania pojazdów na drodze poza postojem. Inspektor może dokonywać czynności kontrolnych po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli. Upoważnienie takie powinno zawierać co najmniej:

• wskazanie podstawy prawnej,
• oznaczenie organu kontroli,
• datę i miejsce wystawienia,
• imię i nazwisko inspektora upoważnionego do przeprowadzenia kontroli oraz numer jego legitymacji służbowej,
• firmę przedsiębiorcy objętego kontrolą,
• określenie zakresu przedmiotowego kontroli,
• wskazanie daty rozpoczęcia i przewidywany termin zakończenia kontroli,
• podpis osoby udzielającej upoważnienia,
• pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego przedsiębiorcy.

Jeżeli natomiast inspektorzy dokonują czynności kontrolnych przemieszczających się środków transportu, mogą tego dokonywać jedynie po okazaniu kierującemu legitymacji służbowej. Zatrzymanie pojazdu do kontroli może być dokonane tylko przez umundurowanego inspektora.

Polecamy: Kiedy przedsiębiorcę może kontrolować CBA?

Inspektor ma obowiązek zapoznać kontrolowanego z jego prawami i obowiązkami wynikającymi z ustawy. Inspektor wykonuje czynności kontrolne w obecności kontrolowanego albo osoby przez niego upoważnionej, a także w obecności kierującego. 

W toku kontroli inspektor może wykonywać jedynie czynności określonych w przepisach, a więc:
1. legitymować kierowców i inne osoby w celu ustalenia tożsamości, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli,
2. badać dokumenty i inne nośniki informacji objęte zakresem kontroli,
3. dokonywać oględzin i zabezpieczać zebrane dowody,
4. zatrzymać kartę kierowcy lub kartę przedsiębiorstwa,
5. przesłuchiwać świadków i zasięgać opinii biegłych,
6. przesłuchiwać kontrolowanego w charakterze strony, w sytuacji, w której po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla ustaleń kontroli.

Należy pamiętać, że w przypadku nieusprawiedliwionego niestawienia się kontrolowanego podmiotu, świadka lub biegłego na wezwanie inspektora stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Z przeprowadzonych czynności kontrolnych inspektor sporządza protokół kontroli. Protokół podpisują inspektor i kontrolowany przedsiębiorca. Oczywiście kierowca, przedsiębiorca lub innym podmiot wykonujący przewóz drogowy ma prawo do odmowy podpisania protokołu. Odmowę kontrolowanego kontrolujący odnotowuje w protokole kontroli i podaje jej przyczynę. Oryginał protokołu kontroli zatrzymuje kontrolujący, a kopię doręcza się kontrolowanemu kierowcy, przedsiębiorcy lub podmiotowi wykonującemu przewóz drogowy. Do protokołu kontroli kontrolowany ma prawo wnieść zastrzeżenia.

Inspektor ma nawet prawo do stosowania środków przymusu bezpośredniego i używania broni palnej, wykonując zadania określone powyżej. Oznacza to, że inspektorzy mogą być wyposażeni w broń palną i używać jej. Oczywiście jest to ostateczność.

Polecamy: Licencja na wykonanie transportu drogowego

Inspektor ma również prawo do nakładania i pobierania kar pieniężnych. Oczywiście musi się to odbywać zgodnie z przepisami ustawy o transporcie drogowym oraz przepisami o drogach publicznych.