Wstąpienie wierzyciela w prawa dłużnika w toku postępowania egzekucyjnego

W toku postępowania egzekucyjnego, komornik na wniosek wierzyciela zajmuje przysługujące dłużnikowi wierzytelności. Pamiętać jednak trzeba, że wierzytelność musi formalnie powstać i się niejako zaktualizować. W ramach działalności Kancelarii wspierającej windykację (postępowanie egzekucyjne), często staramy się rozeznać sytuację dłużnika i ewentualnych przysługujących mu wierzytelności na danym etapie postępowania, ale też takich, które będą mu przysługiwać w przyszłości. Dłużnik może jednak swoim celowym działaniem doprowadzać do sytuacji, że jego wierzytelność w przyszłości nie będzie wymagalna i jego dłużnik (a  więc trzeciodłużnik) mu nie zapłaci. Takim działaniem będzie np. sytuacja gdy nasz dłużnik nie będzie wystawiał Faktury VAT na rzecz trzeciodłużnika i ten ostatni nie będzie musiał mu płacić (bo np.  w umowie będzie zapis, że płatność nastąpi na podstawie faktury VAT), a tym samym wierzyciel, który prowadzi egzekucję nie zostanie zaspokojony.

Porozmawiaj o tym na naszym FORUM!

Polecamy: Nowe obowiązki dla prowadzących księgę przychodów i rozchodów

Wstąpienie wierzyciela w prawa dłużnika

Kodeks postępowania cywilnego w art. 887§1 wprowadził instytucję wstąpienia wierzyciela w prawa dłużnika. Wiedza jak z niej korzystać powoduje, że możemy znacznie poprawić skuteczność windykacji wierzytelności.  Przepis ten odnosi się wprawdzie do wynagrodzenia za pracę, niemniej na mocy art. 902 Kodeksu postępowania cywilnego, ma zastosowanie także do egzekucji z wierzytelności. Zgodnie więc z jego brzmieniem „Z mocy samego zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie prawa i roszczenia dłużnika. Na żądanie wierzyciela komornik wydaje mu odpowiednie zaświadczenie”.

Tym samym wierzyciel wchodząc w prawa dłużnika może domagać się w jego imieniu zapłaty przez  trzeciodłużnika. Ma także uprawnienie do pozwania trzeciodłużnika o zapłatę, w razie gdyby ten bezpodstawnie od zapłaty się uchylał.

Czy zaś ma możliwość wystawienia faktury VAT? Naszym zdaniem tak, jakkolwiek niektóre interpretacje przepisów prawa w tym zakresie, dokonywane przez organy skarbowe wykluczają taką możliwość. Niemniej należy pamiętać, że korzystając z szerokich uprawnień przyznanych wierzycielowi w toku procesu windykacji wierzytelności można znacznie przyśpieszyć i uczynić skuteczniejszym postępowanie egzekucyjne. Opisana instytucja jest bowiem bardzo rzadko stosowana jest przez wierzycieli.

Zobacz również: Windykacja czy sprzedaż długu – co wybrać, żeby nie stracić?

Przykłady wykonywania praw dłużnika

Inne przykłady wykonywania praw dłużnika w toku windykacji?

Przykładowo można wymienić prawa dłużnika jakie wiążą się z jego uczestnictwem w spółce kapitałowej (np. w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością).  Wspominam o tym dlatego, że już któryś raz z kolei spotykamy się z sytuacją, gdy dłużnik któremu powinęła się noga w toku prowadzonej indywidualnej działalności gospodarczej, zakłada spółkę kapitałową i w oparciu o nią prowadzi taką samą działalność, działalność gospodarczą w tej samej branży. Ratunkiem dla wierzyciela jest więc zajęcie udziałów takiego dłużnika. Z mocy egzekucyjnego zajęcia udziałów dłużnika w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wierzyciel nie może jednak  wykonywać uprawnień do uczestnictwa w zgromadzeniu wspólników i do głosowania nad uchwałami podejmowanymi przez wspólników (uchwała SN z dnia 14 września 2005 r. III CZP 57/2005 OSNC 2006/4 poz. 59).

Wykonywanie uprawnień dłużnika w takim przypadku dotyczyć więc będzie tej części uprawnień korporacyjnych takiego dłużnika, które określane są jako uprawnienia majątkowe wspólnika, czyli w szczególności uprawnienia do dywidendy, uprawnienia do uczestnictwa w podziale likwidowanego majątku i uprawnienie do rozporządzenia udziałem.

Zobacz: Skarga na czynności komornika a obowiązki wierzyciela

Autor: adwokat Maciej Siwka, Kancelaria Prawna ASiW