REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Natychmiastowa wymagalność zobowiązania - kiedy nie trzeba czekać na termin wykonania umowy

Subskrybuj nas na Youtube
Dołącz do ekspertów Dołącz do grona ekspertów
Marek Pasiński
Radca prawny
Przemysław Gorzko
Natychmiastowa wymagalność zobowiązania
Natychmiastowa wymagalność zobowiązania

REKLAMA

REKLAMA

Kluczową rolę w stosunkach zobowiązaniowych pełni termin spełnienia świadczenia przez dłużnika. Oznacza on moment, po upływie którego roszczenie wierzyciela staje się wymagalne, a dłużnik może ponosić negatywne konsekwencja znalezienia się w stanie opóźnienia (bądź zwłoki). Jednak czasem nie trzeba czekać na ten moment i można natychmiastowo żądać wykonania umowy.

Zasadniczo zobowiązania dzielą się na stosunki z oznaczonym, w treści czynności prawnej, terminem spełnienia świadczenia oraz bez oznaczenia takiego terminu. W przypadkach braku terminu zastosowanie ma ogólna reguła zawarta w art. 455 kc, wiążąca wymagalność z faktem wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia.

REKLAMA

Szczególnymi przypadkami na gruncie funkcjonowania umów z oznaczonym terminem są sytuacje, w których wierzyciel jeszcze przed nadejściem wymagalności swego roszczenia jest w stanie ocenić, iż dłużnik nie spełni należnego świadczenia.

REKLAMA

Jest to zjawisko częste dla stosunków profesjonalnych pomiędzy przedsiębiorcami, gdzie zawierane są umowy ramowe. Umowy takie są podstawą do istnienia między stronami stosunków o charakterze ciągłym z terminami ich wykonania oznaczonymi na przyszłość.

Pojawia się w związku z tym pytanie o to czy wierzyciel, pomimo wystąpienia okoliczności uzasadniających potencjalne naruszenie zobowiązania przez dłużnika jest zmuszony wyczekiwać upływu terminu. Tylko bowiem po jego upływie, może on skutecznie dochodzić swoich wymagalnych roszczeń na drodze sądowej (w przeciwnym razie sąd oddala powództwo o niewymagalne roszczenie, jako przedwczesne).

Polecamy: Czy nieściągalne należności można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Niewypłacalny dłużnik

Pewnym udogodnieniem, wprowadzonym przez ustawodawcę jest w tym zakresie przepis art. 458 kc. W swych rozwiązaniach koresponduje on z regulacjami prawa upadłościowego i powinien być rozpatrywany w świetle ich treści.

Art. 458 kc: Jeżeli dłużnik stał się niewypłacalny albo jeżeli wskutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność, zabezpieczenie wierzytelności uległo znacznemu zmniejszeniu, wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia bez względu na zastrzeżony termin.

Przepis powyższy stwierdza, że w przypadku realizacji jednej z wymienionych w nim przesłanek (niewypłacalności albo zmniejszenia wartości zabezpieczenia) roszczenie wierzyciela staje się wymagalne, niezależnie od przewidzianego terminu.

REKLAMA

Pierwszą okolicznością mającą doniosłość prawną jest zatem niewypłacalność dłużnika. Nie jest jasna relacja zastosowanego tu pojęcia niewypłacalności ze zdarzeniem upadłości uregulowanego inną ustawą. Bowiem na mocy, art. 91 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze (puin) wszystkie wierzytelności wobec dłużnika stają się wymagalne z chwilą ogłoszenia upadłości.

Reżim prawa upadłościowego realizuje zasadę jednolitego i równego traktowania wierzycieli dając im takie same szanse na zaspokojenie z masy upadłości, uniezależniając je od terminów wymagalności. Dodatkowo przepis art. 247 puin przewiduje odpowiednie pomniejszenie kwoty wierzytelności, które zostały uznane za wymagalne na mocy przepisu art. 91 puin mimo, że ich termin jeszcze nie nadszedł.

Zauważalny jest brak harmonizacji pomiędzy przepisem art. 458 kc, a przepisem art. 91 puin. Gdyby, bowiem postawić znak równości pomiędzy niewypłacalnością i upadłością to regulacja upadłościowa staje się zbędna.

Z kolei uznanie niewypłacalności za okoliczność faktyczną, poprzedzającą upadłość, grozi naruszeniem art. 127 ust. 3 puin.

Zasada równego traktowania wierzycieli przy upadłości jest także realizowana poprzez art. 127 ust. 3 puin. Czyni on bezskuteczną każdą zapłatę długu niewymagalnego, która została dokonana w okresie 2 miesięcy przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Praktyczna konsekwencja funkcjonowania art. 458 kc jest taka, że każdy wierzyciel mógłby przed rozpoczęciem procedury upadłościowej wykorzystać natychmiastową wymagalność i żądać zapłaty. Taka zapłata nie mogłaby być kwestionowana w świetle art. 127 puin, gdyż roszczenie na mocy art. 458 kc stawałoby się wymagalne.

Art. 127 ust. 3 puin:  Bezskuteczne są również zabezpieczenie i zapłata długu niewymagalnego, dokonane przez upadłego w terminie dwóch miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednak ten, kto otrzymał zapłatę lub zabezpieczenie, może w drodze powództwa lub zarzutu żądać uznania tych czynności za skuteczne, jeżeli w czasie ich dokonania nie wiedział o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości.

Kiedy stosować kodeks cywilny a kiedy prawo upadłościowe

Wskutek tak wielu wątpliwości natury konstrukcyjno-prawnej wydaje się, że jedynym spójnym rozwiązaniem jest zróżnicowanie skutków art. 458 kc w zależności od podmiotów będących dłużnikami.

W stosunku do dłużników nieposiadających zdolności upadłościowej (nieprowadzących działalności gospodarczej) regulacja kodeksowa ma pełne zastosowanie. Z kolei w przypadkach przedsiębiorców uzyskanie wymagalności z mocy art. 458 jest o tyle skuteczne, o ile nie ogłoszono upadłości. Wraz z ogłoszeniem uzyskanie to należy uznać za niebyłe.

Tak więc wierzycielowi przysługuje uprawnienie do żądania spłaty „przyspieszonego” roszczenia, o ile nie nastąpiło ogłoszenie upadłości.

Trudności powodować może również określenie powstania momentu niewypłacalności, który to uzasadniałby dochodzenie przez wierzyciela swego roszczenia. Możliwe jest posiłkowanie się definicją niewypłacalności przewidzianą w art. 11 puin. Taka analogia może jednakże budzić wątpliwość, co do stosowania jej wobec podmiotów nieobjętych zakresem tej ustawy (nieposiadających zdolności upadłościowej).

Art. 11 puin: 1. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań.

2. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Polecamy: Kontrola podatkowa

Zmniejszone zabezpieczenie

Niewiele mniej problemów pojawia się przy próbie zinterpretowania przesłanki zmniejszenia wartości zabezpieczenia. W związku z tym, że przepis nie uszczegóławia, o jakie zabezpieczenia chodzi, należy rozciągnąć jego zastosowanie na wszelkie konstrukcje zabezpieczeniowe.

Dotyczyć to będzie, zatem zarówno zabezpieczeń akcesoryjnych (poręczenie, zastaw) jak i nieakcesoryjnych (hipoteka, przewłaszczenie na zabezpieczenie).

Jak zabezpieczyć transakcję by w razie kłopotów skutecznie dochodzić swoich roszczeń?

Ustalając znaczenie sformułowania „znaczne zmniejszenie” można z kolei odwołać się do pojęć stosowanych w stosunkach bankowych. Wysokość i rodzaj ustanawianego zabezpieczenia jest pochodną ryzyka kredytowego generowanego przez udzielony kredyt i ma na celu jego zrównoważenie.

Ryzyko owe wynika m.in. ze słabej zdolności kredytowej dłużnika (tj. jego kondycji finansowej, możliwości zarobkowych etc.), wielkości zaciągniętego zobowiązania, stabilności rynkowej itd. Za znaczne zmniejszenie zabezpieczenia uznaje się, zatem taką deprecjację jego wartości, która zwiększa w dużym stopniu ryzyko wystąpienia braku zaspokojenia wierzyciela.

Przepisem szczególnym w obrębie stosunków kredytowych jest art. 75 prawa bankowego, który stanowi samodzielną podstawę do wypowiedzenia umowy kredytu oraz uzyskania wymagalności roszczenia banku przed upływem terminu spłaty kredytu. W takich przypadkach stosowanie Art. 458 kc jest wyłączone.

Art. 75 ust. 1 prawa bankowego: W przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu albo w razie utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej bank może obniżyć kwotę przyznanego kredytu albo wypowiedzieć umowę kredytu.

Konstrukcja natychmiastowej wymagalności wymaga wreszcie tego, żeby zmniejszenie zabezpieczenia nastąpiło z powodu okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.

Sformułowanie to należy odnieść do ogólnej odpowiedzialność kontraktowej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązań, a więc do art. 471 i 472 k.c.

Wobec tego natychmiastowa wymagalność roszczenia nie może nastąpić w stosunku do dłużnika, który prawidłowo wykonuje zobowiązanie, a spadek wartości zabezpieczenia nastąpił z przyczyny np. recesji gospodarczej i spadku cen na rynku.

Zapisz się na newsletter
Zakładasz firmę? A może ją rozwijasz? Chcesz jak najbardziej efektywnie prowadzić swój biznes? Z naszym newsletterem będziesz zawsze na bieżąco.
Zaznacz wymagane zgody
loading
Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich
Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.
success

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

failure

Coś poszło nie tak

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

REKLAMA

Moja firma
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Czy firmy wolą pozyskiwać nowych klientów czy utrzymywać relacje ze starymi?

Trzy czwarte firm w Europie planuje zwiększyć wydatki na narzędzia lojalnościowe, jak karty podarunkowe. W Polsce tylko 4% firm B2B stawia na budowanie relacji w marketingu, co – zdaniem ekspertów – jest niewykorzystanym potencjałem, zwłaszcza przy rosnących kosztach pozyskania klientów.

Co piąty Polak spełnia kryteria pracoholizmu [BADANIE]

Z badań przeprowadzonych przez platformę edukacyjną Centrum Profilaktyki Społecznej wynika, iż co piąty Polak spełnia kryteria pracoholizmu. Zjawisko to odbija się na rodzinach. Terapeuci coraz częściej spotykają pacjentów, którzy nie wiedzą, jak żyć razem po latach „małżeństwa na odległość”.

Zasiłek chorobowy 2025 – jakie zmiany planuje rząd

To może być prawdziwa rewolucja w systemie świadczeń chorobowych. Rząd chce, by już od 2026 roku pracodawcy nie musieli płacić za pierwsze dni choroby pracowników. Zasiłek od początku zwolnienia lekarskiego ma przejąć ZUS. Zmiana oznacza ulgę dla firm, ale jednocześnie zwiększy wydatki Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Czy pracownicy zyskają, a system wytrzyma dodatkowe obciążenia?

Obowiązkowy KSeF wpłynie nie tylko na sposób wystawiania faktur [KOMENTARZ]

Obowiązek korzystania z Krajowego Systemu e-faktur (KSeF) obejmie wszystkich podatników (czynnych i zwolnionych z VAT), nawet najmniejsze firmy i wpłynie nie tylko na sposób wystawiania faktur - podkreśla Monika Piątkowska, doradca podatkowy e-pity.pl i fillup.pl.

REKLAMA

Boom na wynajem aut i rosnące zobowiązania firm

Wakacje pełne przygód? Kamper. Krótka wycieczka? Auto na godziny. Dojazd z dworca? Samochód na minuty. Wynajem pojazdów w Polsce rośnie, także w firmach. Jednak branża ma problemy – długi firm wynajmujących sięgają 251 mln zł i nadal rosną.

System kaucyjny od 1 października wchodzi w życie, co dla firm oznacza prawdziwą zmianę paradygmatu w obsłudze klientów

Większość Polaków uważa, że system kaucyjny to najlepszy sposób na odzyskiwanie opakowań po napojach – społeczna akceptacja jest ogromna, a oczekiwania klientów rosną. Dla sklepów i producentów to nie tylko obowiązek prawny, ale także nowe wyzwania logistyczne, technologiczne i edukacyjne. Firmy będą musiały nauczyć klientów prostych, ale ważnych zasad – jak prawidłowo zwracać butelki i puszki, by otrzymać kaucję, jak zorganizować punkt zwrotów i jak zintegrować systemy sprzedaży, aby proces był szybki i intuicyjny. To moment, w którym codzienne zakupy przestają być tylko rutyną – stają się gestem odpowiedzialności, a dla firm szansą na budowanie wizerunku nowoczesnego, ekologicznego biznesu, który rozumie potrzeby klientów i dba o środowisko.

Fundacja rodzinna bez napięć - co powinien zawierać dobry statut?

Pomimo że fundacja rodzinna jest w polskim prawie stosunkowo nowym rozwiązaniem, to zdążyła już wzbudzić zainteresowanie przedsiębiorców. Nic dziwnego – pozwala bowiem uporządkować proces sukcesji, ochronić majątek przed rozdrobnieniem i stworzyć ramy współpracy między pokoleniami, przekazując jednocześnie wartości i wizję fundatora jego sukcesorom.

Co trzecia polska firma MŚP boi się upadłości. Winne zatory płatnicze

Choć inflacja wyhamowała, a gospodarka wysyła sygnały poprawy, małe i średnie firmy wciąż zmagają się z poważnymi problemami. Z najnowszego raportu wynika, że niemal 30% z nich obawia się, iż w ciągu dwóch lat może zniknąć z rynku – głównie przez opóźnione płatności od kontrahentów.

REKLAMA

System kaucyjny od 1 października zagrożeniem dla MŚP? Rzecznik apeluje do rządu o zmiany

Od 1 października w Polsce ma ruszyć system kaucyjny, jednak przedsiębiorcy alarmują o poważnych problemach organizacyjnych i finansowych. Rzecznik MŚP apeluje do rządu o zmiany, ostrzegając przed chaosem i nierównymi warunkami dla małych sklepów.

W 2026 r. w radach nadzorczych i zarządach musi być 33-40% kobiet [Dyrektywa Women on Board]

W 2026 r. w radach nadzorczych i zarządach musi być odpowiednia reprezentacja płci. W związku z tym, że przeważają mężczyźni, nowe przepisy wprowadzają de facto obowiązek zapewnienia 33-40% kobiet ogólnej liczby osób zasiadających w radach nadzorczych i zarządach przedsiębiorstw. Czy Polskie firmy są na to gotowe? Jak wdrożyć dyrektywę Women on Boards?

REKLAMA