Podejmowanie decyzji w spółkach kapitałowych - porada

Podejmowanie decyzji w spółkach kapitałowych podporządkowane jest przepisom prawa, przede wszystkim kodeksowi spółek handlowych. Zawiera on wiele obowiązków w zakresie funkcjonowania spółek, zwłaszcza kapitałowych. Jednym z nich jest obowiązek uzyskania zgody odpowiedniego organu przy dokonywaniu określonych czynności prawnych.

Zawarcie przez spółkę kapitałową umowy kredytu, pożyczki, poręczenia lub innej podobnej umowy z członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, prokurentem, likwidatorem albo na rzecz którejkolwiek z tych osób wymaga zgody zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia, chyba że ustawa stanowi inaczej. 

Podobnie jest w przypadku zawarcia przez spółkę zależną takiej umowy z członkiem zarządu, prokurentem lub likwidatorem spółki dominującej. Tutaj również wymagana jest zgoda zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia spółki dominującej.

Tak ukształtowane przepisy mają na celu ochronę interesów spółki i jej wspólników lub akcjonariuszy. Otóż zawieranie tego typu umów, ze względu na osobę kontrahenta, czyli członka zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, prokurenta lub likwidatora, może budzić pewne wątpliwości. Aby zapobiec ewentualnym nadużyciom wprowadzona została obligatoryjna zgoda najwyższego organu spółki na zawarcie takich umów.

Wskazane w przepisie umowy kredytu i pożyczki posiadają wspólną cechę, a mianowicie powodują uszczuplenie majątku spółki na rzecz określonego podmiotu. Co prawda, pierwsza z nich jest regulowana przez prawo bankowe, druga zaś przez kodeks cywilny, jednak obydwie to umowy nieekwiwalentne, co oznacza, że świadczeniu spółki (udzielenie kredytu lub pożyczki) nie odpowiada świadczenie drugiej strony.

Polecamy: Stosunki zależności, dominacji i powiązania między spółkami, czyli wszystko co o nich warto wiedzieć

Mówiąc natomiast o „innych podobnych umowach” ustawodawca miał na myśli umowy, których celem jest również dokonanie pewnych przesunięć finansowych w spółce. Mogą to być zarówno umowy nazwane jak np. umowa darowizny, jak również nienazwane. Słusznie zauważył Sąd Najwyższy – Izba Cywilna w uchwale z dnia 22 października 2010 r. (sygnatura: III CZP 69/2010), że umowa sprzedaży prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności wzniesionych na nim budynków zawartą między spółką kapitałową i jej prokurentem jako kupującym, w której znacznie zaniżono cenę sprzedaży, jest inną podobną umową w rozumieniu art. 15 § 1 kodeksu spółek handlowych.

Podobnie sytuacja kształtuje się w przypadku umowy poręczenia. Jest to umowa regulowana przez kodeks cywilny, której cechą charakterystyczną jest również nieekwiwalentność, a to oznacza, że aktywność przy jej wykonaniu spoczywa na spółce. Tak będzie również w przypadku umów podobnych do umowy poręczenia. Będą to umowy, które będą rodziły odpowiedzialność spółki wobec wierzycieli wymienionych w przepisie osób (dłużników). Wśród tego typu umów można wymieć umowę gwarancji, również regulowanej przez kodeks cywilny, która podobnie jeak poręczenie, pełni funkcję zabezpieczającą dłużnika. Sąd Najwyższy w wyroku z 5 lutego 2009 r. (sygnatura I CSK 297/2008), uznał, że przez poręczenie, o którym mowa w art. 15 § 1 kodeksu spółek handlowych należy rozmieć także poręczenie wekslowe. Doktryna natomiast dodaje tutaj również poręczenie czekowe. Sąd Najwyższy trafnie wskazał, co nie ulega zaś wątpliwości, że funkcja wszystkich wymienionych umów poręczenia jest zbieżna. Nie bez znaczenia jest i to, że źródłem zobowiązania poręczyciela wekslowego oraz poręczenia czekowego jest umowa.

Warto zastanowić się nad zakresem podmiotowym niniejszej regulacji. Przepis wymienia członka zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, prokurenta i likwidatora. Chodzi przy tym o osoby aktualnie pełniące w spółce funkcje wymienione w przepisie. Tak więc zawarcie takiej umowy odbywa się między spółką z jednej strony, a osobą wymienioną albo osobą trzecią z drugiej. Jeżeli mamy do czynienia z osobą trzecią (np. przy umowie poręczenia lub gwarancji, umowa jest zawarta na rzecz którejkolwiek z osób wymienionych w przepisie.

Do wyrażenia zgody i skutków braku zgody stosuje się przepisy art. 17 § 1 i 2 kodeksu spółek handlowych, co oznacza, że jeżeli do dokonania czynności prawnej przez spółkę ustawa wymaga uchwały wspólników albo walnego zgromadzenia bądź rady nadzorczej, czynność prawna dokonana bez wymaganej uchwały jest nieważna. Zgoda może być wyrażona przed złożeniem oświadczenia przez spółkę albo po jego złożeniu, nie później jednak niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia oświadczenia przez spółkę. Potwierdzenie wyrażone po złożeniu oświadczenia ma moc wsteczną od chwili dokonania czynności prawnej.

Warto również zaznaczyć, że umowa spółki lub jej statut nie mogą przekazać uprawnienia do wyrażenia zgody innemu organowi tej spółki. W związku z tym interpretacja owego przepisu powinna się ograniczyć do jego literalnego brzemienia. Skoro chodzi o czynności prawne, które dokonane bez zgody organu spółki są nieważne, nie można dokonywać interpretacji rozszerzającej. Nie może być więc mowy o rozszerzeniu zakresu podmiotowego. Może natomiast mieć miejsce rozszerzenia zakresu przedmiotowego, co oznacza, że umowa lub statut może przewidywać obowiązek uzyskania zgody na inne czynności prawne albo z udziałem innych osób niż wymienione w przepisach. Umowa lub statut może również precyzować przepisy w zakresie przedmiotowym, czyli określać dokładnie katalog czynności, których dokonanie z osobami wymienionymi w artykule 15 rodzi obowiązek uzyskania zgody. Dokonując jednak takiego rozszerzenia lub sprecyzowania czynności należy pamiętać, że uregulowania zarówno umowy, jak i statutu nie będą rodziły konsekwencji przewidzianych w kodeksie spółek handlowych. Nie oznacza to jednak, że nie mogą takich konsekwencji przewidywać sama umowa lub statut.

Polecamy: Ryzykowne umowy z członkiem władz spółki kapitałowej