Kto ponosi odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne?

W celu ustalenia podstaw prawnych do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych oraz podmiotów zobowiązanych ewentualnie do naprawienia szkód wyrządzonych przez zwierzęta należy przede wszystkim ustalić, czy zwierzę wyrządzające szkodę w pojeździe jest zwierzyną łowną, czy też należy do innych rodzajów zwierząt .

Zwierzyna łowna

Katalog zwierząt łownych, na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 5 ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r. Nr 42 , poz. 372 z późn. zm.) wskazany został przez ministra właściwego do spraw środowiska, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw rolnictwa oraz Państwowej Rady Ochrony Przyrody i Polskiego Związku Łowieckiego w Rozporządzeniu z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych (Dz. U. nr 45 poz. 433).

Jak wynika z § 1 ust. 1 pkt. f) rozporządzenia Ministra Środowiska z w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych dzik, ew. jeleń został zakwalifikowany, jako tzw. zwierzyna gruba. Pozostałymi gatunkami zwierząt zaliczonymi do tej kategorii są: łoś, jeleń szlachetny, jeleń sika, daniel, sarna, muflon.

Zobacz: Sprawdź, co może ubezpieczyć przedsiębiorca?

Aktem prawnym, będącym podstawą prawną zgłaszanych roszczeń będzie wówczas ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r. Nr 42 , poz. 372 z późn. zm.), jak również kodeks cywilny w zakresie podstaw odpowiedzialności (art. 415 i n.) oraz zasad ustalania wysokości odszkodowania (art. 361).

Zgodnie z pierwszym z ww. aktów prawnych za tzw. szkody łowieckie, a więc szkody, do których doszło w uprawach i płodach rolnych wyrządzonych przez dziki, łosie, jelenie, daniele, sarny, muflony oraz przy wykonywaniu polowania odpowiedzialność, co do zasady, ponosi dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego (art. 46 Prawa łowieckiego).

Ponadto, co najistotniejsze pamiętać należy, że jednym z zadań, które w ramach gospodarki łowieckiej winni realizować dzierżawcy lub zarządcy obwodów łowieckich, jest ochrona zwierzyny przed zagrożeniem ruchu pojazdów samochodowych na drogach krajowych i wojewódzkich (art. 11 ust. 2 pkt.8).

Powinno się to wyrażać m.in. poprzez uniemożliwienie lub ograniczenie migracji zwierząt do dużych skupisk ludzkich a także dbanie o właściwe oznakowanie dróg znakami ostrzegającymi o bytowaniu (wędrówkach) w tej okolicy dzikich zwierząt. Fakt ten powinien zostać zgłoszony przez wskazywane podmioty, do właściwego zarządcy drogi, który jest odpowiedzialny za usytuowanie i konserwację odpowiednich oznakowań drogowych.

W razie więc wyrządzenia szkody przez zwierzę żyjące w stanie wolnym może się okazać, że odpowiedzialność za szkodę ponosi zarządca bądź dzierżawca obwodu łowieckiego (zazwyczaj koło łowieckie Polskiego Związku Łowieckiego lub rzadziej inna jednostka), z uwagi na niedochowanie ciążących na nich obowiązków w zakresie gospodarki zwierzyną łowną.

W sytuacjach bowiem, gdy z przyczyn zaniedbań w zakresie informowania zarządców dróg o wędrówkach zwierząt bądź tez mającymi postać zaniedbania w zakresie ograniczenia lub uniemożliwienia migracji zwierząt i dopuszczania do ich swobodnego przemieszczania się dojdzie do wystąpienia szkody np. kolizji drogowej z udziałem zwierząt łownych, wówczas po stronie osoby poszkodowanej powstanie roszczenie o jej naprawienie do podmiotu winnego zaniedbań.

Z roszczeniami można zwrócić się bezpośrednio do "sprawcy" szkody, bądź do jego ubezpieczyciela w zakresie odpowiedzialności cywilnej. W razie zaś odmowy spełnienia świadczenia przysługuje osobom poszkodowanym wystąpienie z powództwem odszkodowawczym do sądu powszechnego właściwego miejscowo według zamieszkania pozwanego.

W tym miejscu pragniemy wskazać, że z w przypadku wystąpienia z powództwem przeciwko ubezpieczycielowi podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. z dnia 16 lipca 2003 r.) organem właściwym do rozstrzygania sporów wynikających z umów ubezpieczenia są sądy powszechne, zaś powództwo o roszczenia wynikające z umów ubezpieczenia można wytoczyć albo według przepisów o właściwości ogólnej albo przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania lub siedziby ubezpieczającego, ubezpieczonego, uposażonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia.

Należy jednak zaznaczyć, iż zgodnie z art. 6 kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Osoba poszkodowana będzie zatem zmuszona wykazać zasadność zgłoszonych żądań oraz podniesionych zarzutów mających w szczególności postać zawinionego działania/ zaniechania wyżej wskazanego podmiotu.

Zobacz: Kto odpowiada za szkody powstały na terenie budowy?

Dodatkowo pragniemy poinformować, że dotychczasowe obserwacje wskazują, iż poszkodowani w wypadkach drogowych mogą próbować korzystać również z innych sposobów rekompensaty szkody powstałej z udziałem zwierząt łownych:

1) wystąpienie o odszkodowanie - poza podmiotami odpowiedzialnymi za gospodarkę łowiecką na danym terenie, tj. dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego - do właściwego przedstawiciela Skarbu Państwa (Państwowego Gospodarstwa Leśnego - Lasy Państwowe bądź zarządu województwa) na podstawie art. 50 ust. 1 i 2 pkt. 1 i 2 w/w ustawy. Pamiętać bowiem należy, że zwierzęta łowne w stanie wolnym, jako dobro ogólnonarodowe, stanowią własność Skarbu Państwa (art. 50 ustawy w zw. z art. 2 ww. aktu normatywnego). Zgodnie z dyspozycją ww. normy prawnej Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną, zaś za powyższe szkody wyrządzane na obszarach:

a) obwodów łowieckich leśnych - odszkodowania wypłaca Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe ze środków budżetu państwa;

b) obwodów łowieckich polnych i obszarach nie wchodzących w skład obwodów łowieckich - odszkodowania wypłaca zarząd województwa ze środków budżetu państwa.

Niestety, w chwili obecnej brak jest przepisów wskazujących, jakie zwierzęta objęte są całoroczną ochroną. Zarówno przepisy ustawy Prawo łowieckie, jak i ustawy o ochronie środowiska nie definiują pojęcia "całorocznej ochrony", nie wymienia gatunków zwierząt łownych podlegających takiej ochronie ani okoliczności, w których zwierzęta łowne jej podlegają, i nie zawiera upoważnienia do zamieszczenia takiej regulacji w akcie wykonawczym.

Specyficzne uregulowanie dotyczy jedynie łosia, zarówno byków klemp i łoszaków, polegające na wyraźnym wskazaniu przez ustawodawcę, że zwierzę objęte jest całoroczną ochroną (§ 5 ust. 5 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne Dz. U. nr 48 poz. 459);

2) zgłoszenie roszczeń odszkodowawczych do zarządcy drogi

3) ewentualnie jeżeli szkoda pozostaje w związku z odbywającym się polowaniem/nagonką do niego istnieje możliwość zwrócenia się z odpowiednim roszczeniem do osób, które zajmują się organizacją polowań (np. przedsiębiorstw świadczących tego typu usługi turystyczne dla myśliwych). Warto w tym miejscu wspomnieć, że obecnie istnieje obowiązek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej dla członków Polskiego Związku Łowieckiego w zakresie czynności związanych z gospodarką łowiecką i polowaniami (art. 32 ust.4, pkt.6), jak również przedsiębiorcy świadczącemu usługi turystycznych mających postać polowania wykonywane przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub polowania za granicą (art. 18 ust. 3 pkt. 1). Fakt ów oznacza znaczne ułatwienie w dochodzeniu odszkodowań za szkody pozostające w związku z wykonywaniem czynnościami, gdyż można ich dochodzić bezpośrednio od ubezpieczyciela sprawcy - członków związku łowieckiego, przedsiębiorców organizujących polowania dla cudzoziemców.

Zobacz serwis: Szkody komunikacyjne