Ochrona wzorów przemysłowych - vademecum

Ochrona własności przemysłowej została uregulowana w ustawie prawo własności przemysłowej z dnia 30 czerwca 2000 roku (dalej p.w.p.), która – poza wzorami przemysłowymi stanowiącymi przedmiot niniejszego opracowania – normuje także stosunki z zakresu znaków towarowych, oznaczeń geograficznych, wzorów użytkowych, wynalazków i topografii układów scalonych oraz zasady, na jakich przedsiębiorcy mogą przyjmować projekty racjonalizatorskie.

Ustawa prawo własności przemysłowej wprowadziła – w miejsce dotychczasowej ochrony wzorów zdobniczych – ochronę wzorów przemysłowych. Zgodnie z brzmieniem art. 102 ust. 1 p.w.p. wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację.

Wytworem jest każdy przedmiot wytworzony w sposób przemysłowy lub rzemieślniczy, obejmujący w szczególności opakowanie, symbole graficzne oraz kroje pisma typograficznego, z wyłączeniem programów komputerowych. Za wytwór uważa się także: przedmiot składający się z wielu wymienialnych części składowych umożliwiających jego rozłożenie i ponowne złożenie (wytwór złożony), część składową – jeśli po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostaje widoczna w trakcie jego zwykłego używania (przez które rozumie się każde używanie, z wyłączeniem konserwacji, obsługi lub naprawy) oraz część składową, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu.

Polecamy: Terminy rozliczeń z ZUS

Nowość wzoru przemysłowego jest rozumiana obiektywnie. Wzór przemysłowy uważa się za nowy, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa z rejestracji, identyczny wzór nie został udostępniony publicznie w wyniku stosowania, wystawienia lub ujawnienia w inny sposób. Przy czym, wzór uważa się za identyczny z udostępnionym publicznie także wówczas, gdy różni się od niego jedynie nieistotnymi szczegółami. Jednak wzoru nie uważa się za udostępniony publicznie, jeżeli nie mógł dotrzeć do wiadomości osób zajmujących się zawodowo dziedziną, której wzór dotyczy. Należy jednak zwrócić uwagę na przepis art. 103 ust. 3 p.w.p. zgodnie, z którym nie niweczy przesłanki nowości okoliczność, że wzór został ujawniony osobie trzeciej, która w sposób wyraźny lub dorozumiany była zobowiązana do zachowania poufności oraz okoliczność, w której wzór został ujawniony w ciągu 12 miesięcy przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa z rejestracji, jeżeli ujawnienie nastąpiło przez twórcę, jego następcę prawnego lub – za zgodą uprawnionego – przez osobę trzecią. Stosownie do powołanego przepisu, w sytuacji, gdy zgłoszenie wzoru przemysłowego w Urzędzie Patentowym RP nastąpiło w dniu 21.03.2012 roku (jest to data, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa z rejestracji), nie wyłącza możliwości udzielenia prawa z rejestracji ujawnienie wzoru, przez wskazane powyżej podmioty, w okresie 12 miesięcy poprzedzających ten dzień.

Wzór przemysłowy odznacza się indywidualnym charakterem (a zatem jest oryginalny), jeżeli ogólne wrażenie, jakie wywołuje na zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór publicznie udostępniony przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo (art. 104 ust. 1 p.w.p.).

Polecamy: Zapis windykacyjny – nie tylko dla przedsiębiorców

Wzoru przemysłowego nie stanowi postać wytworu uwarunkowana wyłącznie względami technicznymi lub funkcjonalnymi. Wzór przemysłowy to konkretny wytwór, przedmiot, w tym też włókienniczy, a nie wzór jako taki służący pełnieniu funkcji ozdabiania. Urząd Patentowy RP nie udziela także ochrony na wzory przemysłowe, których wykorzystanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami. Warto zauważyć, iż korzystania ze wzoru przemysłowego nie uważa się za sprzeczne z porządkiem publicznym tylko i wyłącznie ze względu na fakt, iż jest zabronione przez prawo. Sprzeczne z porządkiem publicznym jest wykorzystywanie rozwiązań służących na przykład do popełniania przestępstw lub stwarzających stan zagrożenia bezpieczeństwa publicznego. Natomiast sprzeczne z dobrymi obyczajami jest takie rozwiązanie, którego wykorzystanie może naruszyć powszechnie przyjęte zasady moralności, uczucia patriotyczne lub religijne.

Urząd Patentowy RP nie dokonuje oceny nowości i oryginalności zgłoszonego wzoru przemysłowego, a badanie merytoryczne ogranicza się jedynie do sprawdzenia, czy wzór nie jest wyłączony z ochrony.

Na zgłoszony do ochrony wzór przemysłowy udzielane jest prawo z rejestracji, którego czas trwania wynosi 25 lat od daty dokonania zgłoszenia wzoru w Urzędzie Patentowym RP, podzielone na pięcioletnie okresy. Udzielenie prawa z rejestracji następuje pod warunkiem uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony obejmujący 1, 2, 3, 4 i 5 rok ochrony, a warunkiem trwania tego prawa jest uiszczanie opłat za kolejne okresy ochrony wzoru. Potwierdzeniem udzielenia prawa z rejestracji jest Świadectwo Rejestracji oraz wpis do rejestru wzorów przemysłowych, prowadzonego przez Urząd Patentowy RP.

Dla przykładu można wskazać, że Urząd Patentowy RP uznał za wzory przemysłowego oraz udzielił prawa z rejestracji na plecak turystyczny, sandał dziecięcy oraz skrzydła drzwiowe:

Podmiot uprawniony do uzyskania prawa z rejestracji

Uprawnionym do ubiegania się o rejestrację wzoru przemysłowego jest twórca lub współtwórcy, jeżeli wzór przemysłowy został opracowany przez więcej niż jedną osobę. Od tej zasady istnieją wyjątki w przypadku, gdy dane rozwiązanie zostało opracowane przez twórcę w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy lub realizacji innej umowy cywilnoprawnej zawartej w celu jego opracowania. W takim przypadku prawo do uzyskania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego przysługuje pracodawcy lub zamawiającemu, chyba, że strony ustaliły inaczej. Natomiast w przypadku dokonania wzoru przemysłowego przez twórcę przy pomocy przedsiębiorcy, przedsiębiorca ten może korzystać z tego wzoru przemysłowego we własnym zakresie. Ponadto, w umowie o udzielenie pomocy strony mogą ustalić, że przedsiębiorcy przysługuje w całości lub części prawo do uzyskania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego.

Polecamy: Patent europejski

Treść i zakres praw wyłącznych

Prawa wyłączne (między innymi prawo z rejestracji wzoru przemysłowego) udzielane przez Urząd Patentowy RP na zgłoszone do ochrony rozwiązania (w tym przypadku wzory przemysłowe) oznaczają prawo do wyłączności (monopolu) korzystania z danego rozwiązania w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze państwa. Uprawniony może zatem zakazać wytwarzania, wprowadzania do obrotu lub importowania w celach handlowych rozwiązań naśladujących chronione rozwiązanie. Korzyścią wynikającą z uzyskania ochrony w postaci rejestracji wzoru przemysłowego jest również ochrona przed konkurencją. Rozwiązania, na które została przyznana ochrona przez Urząd Patentowy RP, ułatwiają wytworzenie własnego korzystnego wizerunku i świadczą o dbałości o własne oryginalne rozwiązania. Uprawniony z tytułu prawa wyłącznego może nim swobodnie dysponować, udzielać licencji lub przenosić prawa na rzecz innego podmiotu, uzyskując określone korzyści materialne.

Przez udzielanie licencji licencjodawca ma wpływ na ilość występujących na rynku chronionych produktów oraz na kształtowanie własnej polityki cenowej w stosunku do produkowanych przez siebie produktów, jak też wytwarzanych w oparciu o licencje. Przedsiębiorca reklamujący chronione produkty zyskuje dla nich szczególnie pozytywny odbiór wśród potencjalnych klientów, stwarzając im jednocześnie określony wyższy popyt.

Powołana na wstępie ustawa stymuluje zatem rozwój gospodarczy poprzez przyznanie określonym podmiotom czasowej wyłączności na gospodarcze korzystania z chronionych dóbr, dając im możliwość wykorzystania ich w celach zarobkowych oraz zachęcając do pracy nad innowacjami oraz chroni prawa i interesy twórców poprzez uregulowanie ich praw oraz praw i obowiązków podmiotów gospodarczych organizujących prace twórcze i zapewniających niezbędne do tego środki finansowe.