Najważniejszy pierwszy rok - czyli ile żyją firmy?

Małych przedsiębiorców portret statystyczny

W omawianej analizie GUS (dane z roku 2008) przedstawił dwie grupy nowych przedsiębiorstw. Pierwszą z nich stanowiła grupa jednostek powstałych w 2007 r. i aktywnych rok później, a zatem obserwowana w pierwszym roku ich działalności na rynku. Informacje zebrane o tych podmiotach pozwalają określić skłonność do działań przedsiębiorczych w Polsce, w tym w poszczególnych obszarach gospodarki, a także scharakteryzować grupę nowych przedsiębiorców i warunki w jakich podejmują oni działalność.

Pełniejszego obrazu przedsiębiorczości i informacji o trwałości firm dostarcza natomiast obserwacja 5-letnich, stabilnych już na rynku przedsiębiorców. W roku 2008 badaniem takim objęto jednostki powstałe w 2003 r., obserwowane w 5-letnim cyklu badań.

Zasadniczo liczba nowych przedsiębiorstw rejestrowanych w kolejnych latach 2004-2007 systematycznie rosła i przekroczyła 200 tys. Z tej populacji ponad 90% przedsiębiorstw należało do osób fizycznych. Były to podmioty bardzo małe, przeciętnie w jednym przedsiębiorstwie znajdowały pracę 2-3 osoby, przy czym w blisko 70% firm pracowała tylko 1 osoba.

Popularność jednostek handlowych malała na rzecz innych rodzajów działalności. Nowi przedsiębiorcy decydowali się na podjęcie aktywności gospodarczej nie tylko z powodu braku innych perspektyw i w sytuacji bezrobocia. Coraz częściej wykorzystywali pojawiające się szanse rynkowe i koniunkturę, czego efektem była na przykład rosnąca popularność firm budowlanych.

Zobacz: Jak pobierane są opłaty w zakresie transportowej działalności gospodarczej?

Wśród rejestrowanych podmiotów ponad 90% to jednostki całkowicie nowe. Koszty ich utworzenia oraz późniejszych inwestycji były w największym odsetku finansowane ze środków własnych. Podejmowanie przez przedsiębiorców działalności w obszarach wymagających dużych nakładów finansowych, a także rozwijanie działalności na coraz szerszą skalę powodowało, że byli oni zmuszeni korzystać z kredytów i pożyczek.

W przeciwieństwie do najmłodszych podmiotów, zdecydowanie mniej przedsiębiorstw 5-letnich odczuwało ograniczony dostęp do kredytów, a mimo to sygnalizowały one w większym stopniu niż nowopowstałe jednostki trudności we wdrażaniu nowych technologii.

Przedsiębiorstwa powstałe w 2007 r.

W 2007 r. w rejestrze REGON zarejestrowano 273,6 tys. nowych małych przedsiębiorstw (o liczbie pracujących do 49 osób). W zbiorowości tej dominowały firmy osób fizycznych (94,1% całej populacji). Co piąte spośród wszystkich rejestrujących się jednostek deklarowało, że będzie zatrudniało pracowników najemnych.

W kolejnych latach 2004-2007 powstawało coraz więcej małych przedsiębiorstw (corocznie wzrost o około 14%). Systematyczny wzrost liczby nowotworzonych firm obserwowano niemal we wszystkich obszarach.

Więcej firm budowlanych ale i tak sklepów najwięcej

Na uwagę zasługuje przede wszystkim coraz bardziej dynamiczny wzrost liczby firm budowlanych (w skali roku odpowiednio od 39,8% w 2005 r. do 49,3% w 2007 r.). Natomiast przyrost liczby jednostek handlowych następował w coraz wolniejszym tempie (w 2007 r. zaledwie 1,5%). Mimo tych różnic, w grupie małych jednostek rejestrujących się w 2007 r. nadal najwyższy odsetek podmiotów podejmował działalność handlową (29,2%). Mniejsze, ale również znaczące grupy stanowiły, przedsiębiorstwa, w których podejmowano działalność z zakresu budownictwa (18,3%), obsługi nieruchomości i firm (16,4%), a dalej – przemysłu (9,4%).

Podobnie jak w poprzednich latach, również w 2007 r. zdecydowana większość przedsiębiorstw powstała jako jednostki całkowicie nowe (96,7%). Odsetek tak utworzonych podmiotów przekraczał 90,0% w każdej z obserwowanych podgrup nowych jednostek, tj. bez względu na formę prawną, zatrudnienie czy rodzaj podejmowanej aktywności.

W zakresie budownictwa i pośrednictwa finansowego ponad 99% przedsiębiorców podjęło działalność jako jednostki nowe. W drodze różnego typu przekształceń powstawały najczęściej firmy z obszaru hoteli i restauracji oraz przemysłu (odpowiednio 7,4% oraz 6,9% każdej z tych zbiorowości).

Firma za własne i pożyczone

Dla 2/3 jednostek źródłem pokrycia kosztów związanych z podejmowaniem działalności gospodarczej były środki własne.

W stosunku do podmiotów powstałych w latach poprzednich, zaobserwowano jednak zmianę struktury form finansowania. W związku z łatwiejszym dostępem do innych źródeł, zmniejszyła się popularność środków własnych na rzecz pożyczek, kredytów, zagranicznych środków pomocowych i subwencji publicznych (w stosunku do firm zarejestrowanych w 2004 r. o 20,0 pkt).

Z pożyczki od rodziny lub znajomych korzystało 8,5% nowych przedsiębiorców, a z kredytu bankowego – 8,0%. Podobnie jak w zbiorowościach jednostek utworzonych w latach poprzednich, większą skłonność do zaciągania kredytu i pożyczek na nową działalność miały osoby fizyczne (nie dysponujące środkami własnymi) oraz zatrudniające pracowników najemnych (których potrzeby finansowe były większe i wymagały finansowania zewnętrznego).

Mężczyźni są bardziej przedsiębiorczy

Mężczyźni byli dużo bardziej aktywni w podejmowaniu działalności gospodarczej niż kobiety (odpowiednio 63,5% i 36,5% zarejestrowanych jednostek). Warto zauważyć, że dysproporcje między liczbą nowych podmiotów tworzonych w kolejnych latach przez mężczyzn i kobiety niezmiennie utrzymują się na podobnym poziomie.

Odsetek przedsiębiorstw zakładanych w 2007 r. przez mężczyzn był wyższy od przeciętnego w budownictwie (85,0%), transporcie (78,2%) i przemyśle (69,3%). Kobiety częściej niż mężczyźni tworzyły różnego rodzaju firmy usługowe, tj. w zakresie pozostałej działalności usługowej (73,0%), ochrony zdrowia (60,7%), pośrednictwa finansowego (55,9%) oraz hoteli i restauracji (55,4%).

Przed 40-tką chętniej zakładamy firmy

Osoby w wieku do 39 lat były właścicielami 2/3 nowopowstałych podmiotów, z czego połowa należała do najmłodszych przedsiębiorców poniżej 30 roku życia. Ci ostatni mieli największy udział w tworzeniu jednostek pozostałej działalności usługowej (47,4%) i pośrednictwa finansowego (45,0%).

W pozostałych obszarach najbardziej aktywne były osoby z przedziału 30-39 lat, przy czym najwięcej jednostek stworzyły one w zakresie ochrony zdrowia (45,1% wszystkich nowych firm w tym obszarze), obsługi nieruchomości i firm (41,6%) oraz budownictwa (40,3%). Tylko co ósme nowe przedsiębiorstwo należało do osób 50-letnich i starszych.

Osoby najstarsze, w wieku powyżej 60 lat utworzyły 2,9% jednostek, a najbardziej aktywne były w tworzeniu hoteli i restauracji. Warto podkreślić, że w porównaniu do lat ubiegłych, osoby w wieku 50 lat i więcej były coraz mniej aktywne w tworzeniu nowych przedsiębiorstw: w grupie podmiotów powstałych w 2004 r. założyły one 18,1% firm, a w 2007 r. już tylko 12,3%. Coraz większą aktywnością wykazywały się natomiast osoby poniżej 39 roku życia.

Nowi przedsiębiorcy są wykształceni

Nowymi przedsiębiorcami zostawały najczęściej osoby posiadające wykształcenie wyższe i pomaturalne (38,9%) oraz średnie (36,5%). Osoby z pierwszej z tych grup dominowały wśród przedsiębiorców podejmujących działalność z zakresu ochrony zdrowia (78,6%), edukacji (74,3%), obsługi nieruchomości i firm (68,8%) oraz pośrednictwa finansowego (63,1%). Osoby z wykształceniem średnim były najbardziej aktywne w tworzeniu hoteli i restauracji (45,8%), firm transportowych (44,7%), handlowych (43,1%), a także pozostałej działalności usługowej (43,0%).

Do przedsiębiorców z wykształceniem zasadniczym zawodowym i podstawowym należało 24,6% nowych firm, w tym co druga firma budowlana i co trzecia przemysłowa. W budownictwie właściciele posiadali najczęściej wykształcenie zasadnicze zawodowe (39,8% wszystkich nowych jednostek).

Brak pracy zmusza do zakładania własnych firm

Największą aktywność w tworzeniu przedsiębiorstw (46,3% w roku 2007) wykazywały osoby, dla których własna firma była pierwszym miejscem pracy lub którzy wcześniej pozostawali bezrobotni. Podejmowali oni działalność gospodarczą albo wobec braku innych perspektyw albo wykorzystując szanse pojawiające się na rynku.

Biorąc pod uwagę rodzaj podejmowanej działalności, osoby te stworzyły najwięcej podmiotów w każdym wyróżnionym obszarze z wyjątkiem pośrednictwa finansowego i handlu, gdzie dominowały osoby zatrudnione wcześniej jako pracownicy umysłowi (utworzyły one w tych obszarach odpowiednio 60,0% i 42,7% firm). Przed otworzeniem własnej firmy, 29,1% właścicieli nowych podmiotów było pracownikami umysłowymi, 9,6% – fizycznymi, a jedynie 7,9% kierowało wcześniej inną firmą.

Wskaźniki przeżycia – czyli ile żyją firmy

Z badanych 273,6 tys. nowych podmiotów, ponad 70% firm utrzymało się na rynku do końca roku 2008. Wskaźnik ten był wyższy dla podmiotów należących do osób prawnych (79,0%) niż fizycznych (70,1%).

Wielkość przedsiębiorstw mierzona liczbą pracowników tylko nieznacznie wpłynęła na przeżywalność w pierwszym roku funkcjonowania firmy na rynku. W przypadku jednostek zatrudniających pracowników najemnych, po roku działalność prowadziło 72,2%. Odpowiedni odsetek dla podmiotów, w których pracowali tylko właściciele i członkowie rodzin wyniósł 70,3%.

Obserwuje się tendencję wzrostu „wskaźnika przeżywalności” pierwszego roku działalności (od 62,3% dla podmiotów zarejestrowanych w roku 2004 do 70,7% dla firm utworzonych w roku 2007). Jednocześnie znacząco zmniejszają się różnice w przeżywalności w zależności od formy prawnej i wielkości przedsiębiorstwa.

Kto ma większe szanse przeżycia

Z punktu widzenia rodzaju podejmowanej działalności, najbardziej sprzyjające warunki rozwoju napotykały jednostki z ochrony zdrowia (81,8%), obsługi nieruchomości i firm (78,5%), edukacji (75,4%), przemysłu (75,4%) i transportu (74,0%), dla których wskaźnik przeżycia ukształtował się powyżej średniej. Najniższy odsetek podmiotów, które były nadal aktywne w rok po rejestracji zanotowano dla pośrednictwa finansowego (56,9%).

Najmniej przedsiębiorców, podobnie jak w latach poprzednich, funkcjonowało w zakresie edukacji (2,1%).

Aktywność ekonomiczna w rok po wejściu na rynek

W małych przedsiębiorstwach powstałych w 2007 r. i aktywnych rok później, w końcu 2008 r. pracowało 474,9 tys. osób. Spośród nich 71,7% stanowili pracownicy przedsiębiorstw osób fizycznych. Biorąc pod uwagę wielkość podmiotu, 2/3 osób pracowało w jednostkach zatrudniających pracowników najemnych.

Z uwagi na fakt, że w małych przedsiębiorstwach generalnie obserwujemy małą rotację pracowników, zmiany odnośnie pracujących w poszczególnych obszarach są bezpośrednio wynikiem zmian w liczbie powstających firm. Najwięcej miejsc pracy wykreowały najchętniej tworzone jednostki handlowe, w których zatrudnienie znalazło 24,6% wszystkich osób pracujących w badanej zbiorowości. W budownictwie pracowało 20,1% osób, w przemyśle 18,6%, w obsłudze nieruchomości i firm 13,5%.

Podobnie jak w latach poprzednich, przeciętna liczba pracujących przypadająca na jedno przedsiębiorstwo wyniosła 2,5 osoby.

Zyskowne nowe małe firmy

W grupie jednostek powstałych w 2007 r. (podobnie jak w zbiorowościach podmiotów utworzonych w latach 2004-2006), około 4/5 przedsiębiorstw deklarowało, że kończyło pierwszy rok działalności dodatnim wynikiem finansowym. Stratę poniosło 19,3% podmiotów.

Zdecydowanie częściej zysk osiągały przedsiębiorstwa osób fizycznych (83,1%) niż prawnych (45,4%), a także niezatrudniające pracowników najemnych (82,2%) niż z zatrudnionymi (76,0%).

Osoby prawne dysponowały odpowiednim zapleczem finansowym i mimo ponoszenia strat mogły kontynuować działalność. Pozwoliło to 54,6% z tych jednostek pierwszy rok funkcjonowania zamknąć ujemnym wynikiem finansowym.

Biorąc pod uwagę rodzaj prowadzonej działalności, najwyższy odsetek podmiotów osiągających zysk odnotowano w edukacji (89,8%), ochronie zdrowia (87,0%), budownictwie (83,9%), pozostałej działalności usługowej (82,4%), transporcie (82,0%) i przemyśle (81,5%). Stratę ponosiły najczęściej hotele i restauracje (24,0% spośród wszystkich aktywnych w tym obszarze podmiotów) oraz jednostki handlowe (22,3%).

Zobacz: Kiedy przedsiębiorcę może kontrolować CBA?

Przedsiębiorstwa powstałe w 2003 r. i nadal aktywne w 2008 r.

Obserwacją objęte były tylko mikro-przedsiębiorstwa, podejmujące działalność z zakresu przemysłu, budownictwa, handlu, hoteli i restauracji, transportu oraz obsługi nieruchomości i firm.

Spośród 176,9 tys. mikro-przedsiębiorstw zarejestrowanych w 2003 r., po 5 latach na rynku nadal funkcjonowało 52,6 tys. jednostek (czyli 29,8%).

I tu, badania potwierdziły, że firmie zdecydowanie najtrudniej przetrwać pierwszy rok swojej działalności. Notowany w kolejnych latach wskaźnik przeżycia dla podmiotów badanej zbiorowości systematycznie zwiększał się (od 64,4% między 2003 r. a 2004 r. do 85,9% między 2007 r. a 2008 r.), co wskazuje na coraz bardziej stabilną sytuację podmiotów działających dłużej na rynku.

Liczba pracujących w przedsiębiorstwach kontynuujących działalność w kolejnych latach sukcesywnie wzrastała. W firmach aktywnych w roku 2008 pracowało 205,2 tys. osób, co oznacza 38,2% wzrostu w stosunku do roku 2004.

W przedsiębiorstwach powstałych w 2003 r. i aktywnych w poszczególnych latach 2004-2008 pracowało przeciętnie coraz więcej osób – od 1,3 osoby w rok po rejestracji do 3,9 osób po 5 latach działalności.

Pełna treść raportu

Źródło: GUS