Kategorie

Biała księga sztucznej inteligencji (AI) w Unii Europejskiej

Biała księga sztucznej inteligencji (AI) w EU
Biała księga sztucznej inteligencji (AI) w EU
19 lutego 2020 r. Komisja Europejska przedstawiła białą księgę w sprawie sztucznej inteligencji i europejską strategię w zakresie danych. Konsultacje publiczne dotyczące białej księgi w sprawie sztucznej inteligencji potrwają do 19 maja 2020 r. Komisja chce, by rozsądnie stosowane technologie cyfrowe przynosiły korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom. W ciągu najbliższych pięciu lat Komisja ma skupić się na trzech głównych celach w dziedzinie technologii cyfrowych. Są to technologia przynosząca korzyści ludziom, sprawiedliwa i konkurencyjna gospodarka; oraz otwarte, demokratyczne i zrównoważone społeczeństwo.
Reklama

Komisja zaprezentowała swoje pomysły i działania, które mają służyć temu, by transformacja cyfrowa przyniosła korzyści wszystkim. Odzwierciedlają one najlepsze cechy Europy: otwartość, sprawiedliwość, różnorodność, demokratyczność i pewność siebie. Przedstawia ona wizję społeczeństwa europejskiego wspieranego przez rozwiązania cyfrowe stawiające człowieka na pierwszym miejscu, gdzie otwierane są nowe możliwości dla przedsiębiorstw i wspierany jest rozwój wiarygodnych technologii, aby promować otwarte i demokratyczne społeczeństwo oraz dynamiczną i zrównoważoną gospodarkę. Technologie cyfrowe są kluczem do zwalczania zmiany klimatu i osiągnięcia zielonej transformacji. Europejska strategia w zakresie danych oraz warianty strategiczne zapewniające ukierunkowany na człowieka rozwój sztucznej inteligencji (AI) to pierwsze kroki do osiągnięcia tych celów.

Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen powiedziała: Przedstawiamy dziś naszą ambicję, by kształtować cyfrową przyszłość Europy. Obejmuje ona wszystkie dziedziny od cyberbezpieczeństwa przez infrastrukturę krytyczną, edukację cyfrową, umiejętności, po demokrację i media. Pragnę, by cyfrowa Europa odzwierciedlała to, co w Europie najlepsze – otwartość, sprawiedliwość, różnorodność, demokratyczność i pewność siebie.

Reklama

Wiceprzewodnicząca wykonawcza do spraw Europy na miarę ery cyfrowej Margrethe Vestager powiedziała: Chcemy, by każdy obywatel, każdy pracownik, każde przedsiębiorstwo miały równe szanse na czerpanie korzyści z cyfryzacji. Może to oznaczać bezpieczniejsze poruszanie się po drogach, emitowanie mniejszej ilości zanieczyszczeń dzięki samochodom podłączonym do sieci, czy nawet ratowanie życia dzięki laserowemu obrazowaniu medycznemu z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, pozwalającemu lekarzom wykrywać choroby wcześniej niż dotychczas.

Komisarz ds. rynku wewnętrznego Thierry Breton powiedział: Nasze społeczeństwo generuje ogromną ilość danych przemysłowych i publicznych, które zmienią naszą produkcję, konsumpcję i styl życia. Pragnę, aby europejskie przedsiębiorstwa i nasze liczne MŚP miały dostęp do tych danych i tworzyły wartość dla Europejczyków, w tym poprzez rozwój zastosowań sztucznej inteligencji. Europa ma wszystko, czego potrzeba, aby być liderem w dziedzinie „dużych zbiorów danych”, a jednocześnie zachować swoją suwerenność technologiczną, wiodącą pozycję w przemyśle i konkurencyjność gospodarczą z korzyścią dla europejskich konsumentów.

NOWOŚĆ na Infor.pl: Prenumerata elektroniczna Dziennika Gazety Prawnej KUP TERAZ!
Polecamy: INFORLEX Biznes

Europa jako zaufany lider w dziedzinie cyfrowej

Technologie cyfrowe, jeśli będą rozsądnie stosowane, przyniosą różnorakie korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom. W ciągu najbliższych pięciu lat Komisja skupi się na trzech głównych celach w dziedzinie technologii cyfrowych. Są to:

- technologia przynosząca korzyści ludziom,
-
sprawiedliwa i konkurencyjna gospodarka; oraz
-
otwarte, demokratyczne i zrównoważone społeczeństwo.

Europa będzie czerpać ze swojej długiej historii technologii, badań, innowacji i pomysłowości oraz ze swojej silnej ochrony praw i podstawowych wartości. Nowe przepisy i ramy regulacyjne umożliwią Europie wprowadzenie najnowocześniejszych technologii cyfrowych i wzmocnienie zdolności w zakresie cyberbezpieczeństwa. Europa zachowa swoje otwarte, demokratyczne i zrównoważone społeczeństwo, a narzędzia cyfrowe mogą wspierać te zasady. Europa opracuje i będzie realizować własną strategię transformacji w kierunku gospodarki cyfrowej i społeczeństwa, które są konkurencyjne na świecie, oparte na wartościach i sprzyjają włączeniu społecznemu, a jednocześnie będzie nadal otwartym, lecz opartym na zasadach rynkiem i będzie ściśle współpracować z partnerami międzynarodowymi.

Europa jako lider w dziedzinie wiarygodnej sztucznej inteligencji

Europa ma wszystkie atuty, by stać się światowym liderem w dziedzinie bezpiecznych systemów sztucznej inteligencji (AI). Dysponujemy doskonałymi ośrodkami badań naukowych, bezpiecznymi systemami cyfrowymi i silną pozycją w dziedzinie robotyki. Mamy też konkurencyjne sektory produkcji i usług, od branży samochodowej, przez energetykę, opiekę zdrowotną, po rolnictwo.

W przedstawionej dziś białej księdze Komisja przewiduje ramy dla wiarygodnej sztucznej inteligencji opartej na doskonałości i zaufaniu. Celem – realizowanym w partnerstwie z sektorem prywatnym i publicznym – jest zmobilizowanie zasobów w całym łańcuchu wartości i stworzenie właściwych zachęt do przyspieszenia wdrażania sztucznej inteligencji, w tym przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Obejmuje to współpracę z państwami członkowskimi i społecznością badawczą w celu przyciągania i utrzymywania talentów. Ponieważ systemy sztucznej inteligencji mogą być złożone i niosą ze sobą znaczące ryzyko, zasadnicze znaczenie ma budowanie zaufania. Należy przewidzieć jasne przepisy regulujące systemy sztucznej inteligencji obarczone wysokim ryzykiem, ale nie nakładać zbyt dużych obciążeń na systemy mniej ryzykowne. Zastosowanie mają nadal surowe przepisy UE dotyczące ochrony konsumentów, mające na celu zwalczanie nieuczciwych praktyk handlowych oraz ochronę danych osobowych i prywatności.

Systemy sztucznej inteligencji obarczone wysokim ryzykiem, np. w sektorze zdrowia, utrzymywania porządku publicznego czy transportu, powinny być przejrzyste, identyfikowalne i muszą gwarantować kontrolę człowieka. Władze powinny być w stanie testować i certyfikować dane wykorzystywane w algorytmach, podobnie jak kontrolują kosmetyki, samochody czy zabawki. Do szkolenia systemów wysokiego ryzyka, aby prawidłowo funkcjonowały, potrzebne są obiektywne dane, aby zapewnić poszanowanie praw podstawowych, w szczególności niedyskryminacji. Chociaż obecnie korzystanie z rozpoznawania twarzy do zdalnej identyfikacji biometrycznej jest ogólnie zakazane, a narzędzia tego można używać jedynie w wyjątkowych, należycie uzasadnionych przypadkach, gdy jest współmierne do korzyści, pod warunkiem odpowiednich zabezpieczeń i w oparciu o prawo UE lub prawo krajowe, Komisja pragnie rozpocząć szeroką debatę na temat tego, jakie okoliczności mogłyby ewentualnie uzasadniać wyjątki.

W odniesieniu do zastosowań sztucznej inteligencji obarczonych niższym ryzykiem Komisja przewiduje dobrowolny system znakowania, jeżeli spełniają one wyższe normy.

Rynek europejski jest otwarty na wszystkie zastosowania sztucznej inteligencji, o ile są one zgodne z przepisami UE.

Europa jako lider w dziedzinie gospodarki opartej na danych

Ilość danych generowanych przez przedsiębiorstwa i organy publiczne stale rośnie. Kolejna fala danych przemysłowych poważnie zmieni sposób produkcji, konsumpcji i styl życia. Ich potencjał w większości pozostaje jednak niewykorzystany. Europa ma wszystko, czego potrzeba, aby stać się liderem w tej nowej gospodarce opartej na danych: najsilniejszą bazę przemysłową na świecie, w której MŚP są istotną częścią struktury przemysłowej, technologie, umiejętności, a teraz również jasną wizję.

Celem europejskiej strategii w zakresie danych jest dopilnowanie, by UE stała się wzorem do naśladowania i liderem w społeczeństwie wspieranym przez dane. Dlatego zakłada ona ustanowienie prawdziwej europejskiej przestrzeni danych – jednolitego rynku danych – aby uwolnić niewykorzystane dane, umożliwiając ich swobodny przepływ w Unii Europejskiej i pomiędzy sektorami z korzyścią dla przedsiębiorstw, badaczy i administracji publicznych. Obywatele, przedsiębiorstwa i organizacje powinny mieć możliwość podejmowania lepszych decyzji opartych na przesłankach wynikających z danych nieosobowych. Dane te powinny być ogólnodostępne, zarówno dla podmiotów publicznych, jak i prywatnych, przedsiębiorstw typu start-up czy gigantów.

Aby to osiągnąć, Komisja najpierw zaproponuje ustanowienie odpowiednich ram regulacyjnych dotyczących zarządzania danymi, dostępu do nich i ich ponownego wykorzystywania w stosunkach między przedsiębiorstwami, między przedsiębiorstwami a rządem oraz między organami administracji. Oznacza to wprowadzenie zachęt do udostępniania danych, opracowanie praktycznych, sprawiedliwych i jasnych przepisów dotyczących dostępu do danych i ich wykorzystywania, które są zgodne z europejskimi wartościami i prawami, takimi jak ochrona danych osobowych, ochrona konsumentów i przepisy dotyczące konkurencji. Oznacza to również zwiększenie dostępności danych sektora publicznego poprzez otwarcie zbiorów danych o wysokiej wartości w całej UE i umożliwienie ich ponownego wykorzystania w celu innowacji.

Po drugie, Komisja zamierza wspierać rozwój systemów technologicznych i infrastruktury nowej generacji, co umożliwi UE i wszystkim zainteresowanym podmiotom wykorzystanie możliwości związanych z gospodarką opartą na danych. Komisja wniesie wkład w inwestycje w europejskie projekty o dużym oddziaływaniu dotyczące europejskich przestrzeni danych oraz wiarygodnej i energooszczędnej infrastruktury chmury obliczeniowej.

Ponadto uruchomi ona konkretne działania sektorowe w celu zbudowania europejskich przestrzeni danych, na przykład w dziedzinie produkcji przemysłowej, zielonego ładu, mobilności czy zdrowia.

Komisja będzie również dążyć do dalszego zmniejszenia niedoboru umiejętności cyfrowych wśród Europejczyków i zbada, w jaki sposób zapewnić obywatelom lepszą kontrolę nad tym, kto ma dostęp do dotyczących ich danych generowanych maszynowo.

Dalsze działania

Jak napisano w zaprezentowanej dziś strategii, Komisja przedstawi w tym roku akt prawny o usługach cyfrowych i europejski plan działania na rzecz demokracji, zaproponuje przegląd rozporządzenia eIDAS oraz wzmocni cyberbezpieczeństwo dzięki rozbudowie wspólnej jednostki ds. cyberprzestrzeni. Europa będzie również nadal budować sojusze z partnerami światowymi, wykorzystując swoje uprawnienia regulacyjne, budowanie zdolności, dyplomację i finansowanie w celu promowania europejskiego modelu cyfryzacji.

Obecnie trwają konsultacje publiczne dotyczące białej księgi w sprawie sztucznej inteligencji, które zakończą się 19 maja 2020 r. Komisja gromadzi również informacje zwrotne na temat swojej strategii w zakresie danych. W świetle otrzymanych informacji Komisja podejmie dalsze działania w celu wspierania rozwoju wiarygodnej sztucznej inteligencji i gospodarki opartej na danych.

Kontekst

Od 2014 r. Komisja poczyniła szereg kroków w celu ułatwienia rozwoju gospodarki sprawnie wykorzystującej dane, takich jak rozporządzenie w sprawie swobodnego przepływu danych nieosobowych, akt o cyberbezpieczeństwie, dyrektywa w sprawie otwartych danych i ogólne rozporządzenie o ochronie danych.

W 2018 r. Komisja po raz pierwszy przedstawiła strategię dotyczącą sztucznej inteligencji i uzgodniła z państwami członkowskimi skoordynowany plan. Przedstawione dziś ramy dotyczące sztucznej inteligencji opierają się również na pracach grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. sztucznej inteligencji, którzy w kwietniu 2019 r. zaprezentowali wytyczne w zakresie etyki dotyczące godnej zaufania sztucznej inteligencji.

W swoich wytycznych politycznych przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen podkreśliła, że Europa powinna przewodzić transformacji naszego świata w zdrową planetę i nowy świat cyfrowy. W związku z tym ogłosiła, że w pierwszych 100 dniach urzędowania rozpocznie debatę na temat ludzkiej i etycznej sztucznej inteligencji oraz wykorzystania dużych zbiorów danych w celu tworzenia dobrobytu społeczeństw i przedsiębiorstw.

Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji

Europejska strategia w zakresie danych


Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy – pytania i odpowiedzi

Dlaczego UE potrzebuje strategii cyfrowej?

Technologie cyfrowe znacznie ułatwiają życie, począwszy od lepszego dostępu do wiedzy i treści, aż po ułatwienia w działalności gospodarczej, komunikacji lub zakupie towarów i usług. UE musi zadbać o to, by transformacja cyfrowa przynosiła korzyści wszystkim, a nie tylko wybranym. Obywatele powinni mieć możliwość rozwoju, swobodnego wyboru i angażowania się w życie społeczne, a jednocześnie powinni czuć się bezpiecznie podczas korzystania z internetu. Przedsiębiorstwa powinny odnosić korzyści z ram, które umożliwią im rozpoczęcie działalności, zwiększanie skali, gromadzenie danych, wprowadzanie innowacji i konkurowanie z dużymi przedsiębiorstwami na uczciwych zasadach. Społeczeństwo powinno odnosić korzyści ze zrównoważonego rozwoju społecznego i środowiskowego oraz z bezpiecznego środowiska cyfrowego, które szanuje prywatność, godność, integralność i inne prawa z zachowaniem pełnej przejrzystości.

Co oznacza strategia?

W ciągu najbliższych pięciu lat Komisja skupi się na trzech kluczowych celach polegających na promowaniu rozwiązań technologicznych, które pomogą Europie w dążeniu do transformacji cyfrowej przynoszącej korzyści ludziom i szanującej nasze podstawowe wartości:

  •      technologii przynoszącej korzyści ludziom,
  •      sprawiedliwej i konkurencyjnej gospodarce oraz
  •      otwartym, demokratycznym i zrównoważonym społeczeństwie.

Unijna strategia cyfrowa wskazuje drogę, którą musi podążyć Europa, by osiągnąć pożądany efekt: Europę cyfrową, która odzwierciedla to, co w Europie najlepsze. W strategii określono także ambitne podejście do rozwoju technologii cyfrowych oraz do tego, w jaki sposób technologia posłuży osiągnięciu celów neutralności klimatycznej.

Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji i europejska strategia w zakresie danych są pierwszymi filarami nowej strategii cyfrowej Komisji. Są one w pełni zgodne z potrzebą stawiania dobra człowieka na pierwszym miejscu w kontekście rozwoju technologii, a także z potrzebą ochrony i promowania europejskich wartości i praw w obszarze projektowania, opracowywania i stosowania technologii w gospodarce oraz ulepszania usług sektora publicznego z korzyścią dla obywateli.

W jaki sposób UE będzie finansować wnioski dotyczące sztucznej inteligencji i danych?

Niezbędne inwestycje będą prowadzone w ramach programu „Cyfrowa Europa”, instrumentu „Łącząc Europę” 2 i programu „Horyzont Europa”. W przypadku programu „Horyzont Europa” Komisja zaproponowała zainwestowanie 15 mld euro w klaster „Technologie cyfrowe, przemysł i przestrzeń kosmiczna”, przy czym AI jest kluczowym obszarem działania, które będzie wspierane. W ramach programu „Cyfrowa Europa” Komisja Europejska zaproponowała zainwestowanie prawie 2,5 mld euro we wdrażanie platform danych i zastosowań AI. Z powyższej kwoty 2 mld euro można będzie zainwestować w europejski projekt o dużym oddziaływaniu dotyczący europejskich przestrzeni danych, w tym niezawodnej i energooszczędnej infrastruktury wymiany danych i przetwarzania w chmurze. Program „Cyfrowa Europa” będzie również wspierał organy krajowe w tworzeniu zbiorów danych o wysokiej wartości dostępnych do ponownego wykorzystania w różnych wspólnych przestrzeniach danych.

W jaki sposób technologia może wspierać Europejski Zielony Ład?

Technologie cyfrowe są kluczowym czynnikiem warunkującym powodzenie Zielonego Ładu – nowej strategii UE na rzecz wzrostu, dzięki której do 2050 r. Europa ma stać się pierwszym na świecie kontynentem neutralnym dla klimatu. Na przykład mogą one zwiększyć efektywność energetyczną dzięki śledzeniu, kiedy i gdzie energia elektryczna jest najbardziej potrzebna. Inteligentne ogrzewanie mogłoby pomóc nam zaoszczędzić równowartość 6 mln ton ropy, a dzięki danym i sztucznej inteligencji rolnicy będą mogli stosować mniej pestycydów i nawozów. Aby jednak cyfryzacja przyniosła korzyści, sektor ICT musi przejść własną zieloną transformację. Ośrodki przetwarzania danych i telekomunikacja muszą stać się bardziej energooszczędne i w większym stopniu wykorzystywać źródła odnawialne, a do 2030 r. powinny stać się neutralne dla klimatu.

W jaki sposób Europa przyczynia się do tworzenia otwartej gospodarki cyfrowej i otwartego społeczeństwa cyfrowego na świecie?

Komisja może wykorzystywać uprawnienia regulacyjne, zwiększony potencjał gospodarczy i technologiczny, zdolności dyplomatyczne i zewnętrzne instrumenty finansowe, aby wspierać europejskie podejście i kształtować globalne ramy. Dotyczy to pracy wykonywanej w ramach układów o stowarzyszeniu i umów handlowych. Europa musi teraz przewodzić procesowi normalizacji, któremu poddana zostanie nowa generacja technologii, tj. blockchain, obliczenia wielkiej skali, informatyka kwantowa, sztuczna inteligencja oraz narzędzia umożliwiające udostępnianie i wykorzystywanie danych. Unia Europejska jest i pozostanie najbardziej otwartym regionem dla handlu i inwestycji na świecie, ale nie jest to bezwarunkowe. Każdy może mieć dostęp do europejskiego rynku, o ile akceptuje nasze przepisy i ich przestrzega. Komisja będzie nadal przeciwdziałać nieuzasadnionym ograniczeniom dla europejskich przedsiębiorstw w państwach trzecich, takim jak wymogi dotyczące lokalizacji danych. Będzie też dążyć do realizacji ambitnych celów w zakresie dostępu do rynków, badań i rozwoju oraz programów dotyczących normalizacji.

Dlaczego Komisja przedstawia białą księgę w sprawie sztucznej inteligencji?

W białej księdze w sprawie sztucznej inteligencji przedstawiono propozycje Komisji dotyczące wspierania rozwoju sztucznej inteligencji w Europie przy jednoczesnym poszanowaniu praw podstawowych. Sztuczna inteligencja rozwija się szybko, dlatego też Europa musi utrzymać i zwiększyć poziom inwestycji. Jednocześnie sztuczna inteligencja niesie ze sobą szereg potencjalnych zagrożeń, którymi należy się zająć. W białej księdze określono warianty mające na celu maksymalizację korzyści i podjęcie wyzwań związanych ze sztuczną inteligencją, a zainteresowane strony zachęca się do zgłaszania uwag na temat tych wariantów.

Jakie jest stanowisko Komisji w sprawie sztucznej inteligencji?

W białej księdze Komisja przyjmuje wyważone podejście, które opiera się na doskonałości i zaufaniu.

Aby uzyskać ekosystem doskonałości, Komisja proponuje ulepszenie badań, zacieśnienie współpracy między państwami członkowskimi oraz zwiększenie inwestycji w rozwój i wdrażanie AI. Działania te opierają się na opracowanym z państwami członkowskimi skoordynowanym planie w sprawie sztucznej inteligencji z grudnia 2018 r.

Aby uzyskać ekosystem zaufania, Komisja przedstawia warianty stworzenia ram prawnych, które pozwolą przeciwdziałać zagrożeniom dla podstawowych praw i bezpieczeństwa. Przygotowano je w oparciu o prace grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. AI, w szczególności wytyczne dotyczące etyki w zakresie wiarygodnej sztucznej inteligencji, które zostały przetestowane przez przedsiębiorstwa pod koniec 2019 r. Ramy prawne powinny być oparte na zasadach i koncentrować się na systemach sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka, aby można było uniknąć niepotrzebnych, utrudniających innowacje obciążeń dla przedsiębiorstw.

W jaki sposób UE zapewni przestrzeganie praw podstawowych?

Podejście zorientowane na człowieka oznacza, że systemy sztucznej inteligencji są opracowywane i wykorzystywane z poszanowaniem prawa UE i praw podstawowych. Na przykład uprzedzenia w algorytmach lub danych uczących wykorzystywanych w systemach sztucznej inteligencji związanych z rekrutacją mogą prowadzić do niesprawiedliwych i dyskryminacyjnych skutków, które byłyby nielegalne w świetle unijnych przepisów dotyczących niedyskryminacji. Ważne jest, aby zapobiegać naruszeniom praw podstawowych i w razie ich wystąpienia zapewniać, by organy krajowe mogły zająć się tymi naruszeniami. Systemy sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka muszą być certyfikowane, testowane i kontrolowane, podobnie jak samochody, kosmetyki i zabawki. W przypadku innych systemów sztucznej inteligencji Komisja proponuje dobrowolne znakowanie w przypadku, gdy przestrzegane są określone normy. Wszystkie systemy i algorytmy sztucznej inteligencji są mile widziane na rynku europejskim, o ile są zgodne z przepisami UE.

Czym jest rozpoznawanie twarzy?

Rozpoznawanie twarzy może przybierać różne formy. Można je wykorzystać do uwierzytelnienia użytkownika, tj. do odblokowania smartfona lub weryfikacji/uwierzytelnienia na przejściach granicznych w celu sprawdzenia tożsamości danej osoby w odniesieniu do jej dokumentów podróży (porównanie jeden do jednego). Rozpoznawanie twarzy może być również wykorzystywane do zdalnej identyfikacji biometrycznej, gdzie obraz danej osoby jest sprawdzany w bazie danych (porównanie jeden do wielu). Jest to najbardziej inwazyjna forma rozpoznawania twarzy i co do zasady zakazana w UE.

Czy UE będzie wprowadzać regulacje dotyczące rozpoznawania twarzy do celów zdalnej identyfikacji?

Gromadzenie i wykorzystywanie danych biometrycznych do celów zdalnej identyfikacji niesie ze sobą szczególne ryzyko dla praw podstawowych. Unijne przepisy o ochronie danych już co do zasady zakazują przetwarzania danych biometrycznych w celu jednoznacznego zidentyfikowania osoby fizycznej, z wyjątkiem szczególnych sytuacji. Ściślej mówiąc, zdalna identyfikacja biometryczna może mieć miejsce jedynie ze względu na istotny interes publiczny. Musi opierać się na prawie unijnym lub krajowym, a korzystanie z niej musi być należycie uzasadnione i proporcjonalne oraz musi podlegać odpowiednim zabezpieczeniom. W związku z tym zezwolenie na rozpoznawanie twarzy stanowi obecnie wyjątek. W białej księdze w sprawie sztucznej inteligencji Komisja pragnie zainicjować szeroką debatę na temat ewentualnych okoliczności uzasadniających wyjątki w przyszłości.

A co z ofiarami lub szkodami spowodowanymi przez sztuczną inteligencję?

Nie ma potrzeby tworzenia na nowo przepisów dotyczących odpowiedzialności na poziomie unijnym lub krajowym. Komisja zwraca się o opinie na temat najlepszego sposobu zagwarantowania wysokiego poziomu bezpieczeństwa oraz zapewnienia, by potencjalne ofiary nie miały większych trudności z uzyskaniem odszkodowania w porównaniu z osobami poszkodowanymi w związku z tradycyjnymi produktami i usługami.

Dlaczego UE potrzebuje strategii w zakresie danych?

Dane są podstawą różnych fal innowacji. Sposób, w jaki organizujemy dostęp do danych i ich ponowne wykorzystanie, określi nasze zdolności innowacyjne w przyszłości. Chociaż obecnie niewielka liczba dużych firm technologicznych posiada znaczną część danych na świecie, przed Europą stoją ogromne możliwości. W najbliższych latach generowane będą szybko rosnące ilości danych, a ich przechowywanie przechodzi z chmury na obrzeża sieci. UE może opierać się na solidnych ramach prawnych dotyczących ochrony danych, praw podstawowych, bezpieczeństwa i cyberbezpieczeństwa, rynku wewnętrznym oraz dużym stopniu wzajemnych połączeń między służbami publicznymi.

Obywatele, przedsiębiorstwa i organizacje powinni mieć możliwość podejmowania lepszych decyzji na podstawie informacji uzyskanych w wyniku korzystania z danych nieosobowych. Dane te powinny być dostępne dla wszystkich: sektora publicznego i prywatnego, przedsiębiorstw rozpoczynających działalność i rynkowych gigantów.

Przedstawiona dzisiajEuropejska strategia w zakresie danych ma na celu zwiększenie wykorzystania danych, co przyniesie ogromne korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom. Umożliwi tworzenie nowych produktów i usług oraz doprowadzi do wzrostu wydajności i efektywnego wykorzystania zasobów przez przedsiębiorstwa, a także do ulepszenia usług świadczonych przez sektor publiczny. Może na przykład pomóc w rozwoju medycyny spersonalizowanej dla pacjentów, poprawić mobilność osób dojeżdżających do pracy lub przyczynić się do tego, że do 2050 r. Europa stanie się pierwszym kontynentem neutralnym pod względem klimatu.

Jaki jest cel strategii w zakresie danych?

Celem strategii jest stworzenie prawdziwie jednolitego rynku danych, na którym dane osobowe i nieosobowe, w tym dane poufne i wrażliwe, są bezpieczne i na którym przedsiębiorstwa i sektor publiczny mają łatwy dostęp do ogromnych ilości danych wysokiej jakości, aby tworzyć i wprowadzać innowacje. Będzie to miejsce, w którym wszystkie produkty i usługi oparte na danych są w pełni zgodne z przepisami i wartościami UE. Zapewni to europejską suwerenność technologiczną w zglobalizowanym świecie i odblokuje ogromny potencjał nowych technologii, takich jak sztuczna inteligencja.

W jaki sposób strategia w zakresie danych odnosi się do ogólnego rozporządzenia o ochronie danych?

Ludzie w ramach swojej codziennej działalności generują coraz większe ilości danych. Ich gromadzenie i ponowne wykorzystywanie musi przede wszystkim odbywać się z poszanowaniem ich praw i interesu, zgodnie z europejskimi wartościami i zasadami. W ramach RODO UE stworzyła solidną podstawę dla gospodarki opartej na danych ukierunkowanej na człowieka, zapewniając obywatelom pełną kontrolę nad ich danymi. Stało się to źródłem inspiracji dla ochrony prywatności w wielu krajach na całym świecie.

Jednocześnie użytkownicy mogą korzystać z narzędzi i norm technicznych, dzięki którym korzystanie z przysługujących im praw, w szczególności prawa do przenoszenia danych, jest proste i łatwe. Pozwoliło to również na nowe przepływy danych, ochronę konsumentów i wspieranie konkurencji.

Przedstawiona dziś strategia w zakresie danych sprawi, że ludzie będą mogli w większym stopniu decydować o tym, kto uzyska dostęp do danych, które generują, w tym danych osobowych pochodzących z internetu rzeczy, i w jaki sposób są one wykorzystywane w przestrzeni danych osobowych. Można to osiągnąć na przykład dzięki wprowadzeniu bardziej rygorystycznych wymogów dotyczących interfejsów umożliwiających dostęp do danych w czasie rzeczywistym lub poprzez zagwarantowanie neutralności przestrzeni danych osobowych.

W jaki sposób można udostępnić jeszcze więcej danych do ponownego wykorzystania?

Ramy prawne zaproponowane w ramach strategii w zakresie danych wzmocniłyby podstawowe struktury i mechanizmy zarządzania danymi w państwach członkowskich i na szczeblu UE. Dzięki temu możliwe byłoby udostępnienie większej ilości danych do ponownego wykorzystania przy pełnym poszanowaniu przepisów o ochronie danych.

Pomogłoby to priorytetowo traktować normy i bardziej zharmonizowany opis zbiorów danych w celu zwiększenia interoperacyjności danych w sektorach i między sektorami, ułatwić uzyskiwanie dostępu do danych wrażliwych, takich jak dane dotyczące zdrowia lub dane społeczne do celów badań naukowych (w tym w odniesieniu do sztucznej inteligencji), oraz ich ponowne wykorzystywanie, zgodnie z przepisami o ochronie danych, ułatwić udostępnianie danych dla wspólnego dobra do wykorzystania przez naukowców, którzy tworzą innowacje korzystne dla społeczeństwa.

W jaki sposób można będzie posługiwać się danymi z korzyścią dla obywateli UE?

Dane mogą ułatwić niesienie pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak powodzie czy pożary lasów. Mogą przyczynić się do tego, by nasze miasta stały się bardziej ekologiczne i czystsze. Mogą też pomóc ludziom żyć dłużej i zdrowiej. Istniejąca dyrektywa w sprawie otwartych danych już teraz umożliwia ponowne wykorzystanie ogromnych ilości danych z korzyścią dla społeczeństwa. Wymiana danych między przedsiębiorstwami a organami administracji może stanowić podstawę dla zapewnienia ogólnego dobrobytu w UE.

Strategia w zakresie danych ma na celu udostępnienie większej ilości prywatnych i publicznych danych poprzez: udostępnianie zbiorów danych sektora publicznego o wysokiej wartości handlowej i społecznej, takich jak dane środowiskowe i dane pochodzące z obserwacji Ziemi, ułatwianie korzystania z publicznych danych wrażliwych na potrzeby badań naukowych i dla wspólnego dobra, zbadanie możliwości stworzenia ogólnounijnych przepisów dotyczących wykorzystania danych sektora prywatnego przez sektor publiczny dla wspólnego dobra.

W jaki sposób europejska strategia w zakresie danych pomoże przedsiębiorstwom?

Dostęp do danych ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia konkurencji i tworzenia nowych możliwości biznesowych dla mniejszych i większych przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa potrzebują wspólnych norm i jasnych zasad dotyczących sposobu przekazywania danych. Wymaga to również inwestycji w nowe technologie i infrastrukturę, tak aby dane były podstawą przyszłych innowacyjnych produktów i usług oraz większej efektywności.

Przedsiębiorstwa powinny mieć również swobodę decydowania o tym, komu i na jakich warunkach można przyznać dostęp do posiadanych przez nie danych nieosobowych. Komisja podjęła już działania w celu rozwiązania tego problemu, wydając niewiążące wytyczne dotyczące wymiany danych między przedsiębiorstwami, które mają na celu stworzenie uczciwych i otwartych rynków dla danych wygenerowanych przez internet rzeczy.

Komisja chce również zaproponować akt prawny w sprawie danych, aby rozważyć różne rodzaje scenariuszy udostępniania danych i sposoby wzmocnienia pozycji obywateli, tak aby w większym stopniu włączyć ich w gospodarkę opartą na danych.

W jaki sposób dane mogą przyczynić się do wspólnego dobra?

Dane mogą ułatwić niesienie pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak powodzie czy pożary lasów. Mogą przyczynić się do tego, by nasze miasta stały się bardziej ekologiczne i czystsze. Mogą też pomóc ludziom żyć dłużej i zdrowiej w bezpiecznym środowisku. Istniejąca dyrektywa w sprawie otwartych danych już teraz umożliwia ponowne wykorzystanie ogromnych ilości danych z korzyścią dla społeczeństwa. Istnieją jednak pewne wartościowe, ale bardzo newralgiczne zbiory danych gromadzone przez niektóre instytucje publiczne, które nie są objęte zakresem tej dyrektywy, a które mogłyby zostać ponownie wykorzystane dla wspólnego dobra na ściśle określonych warunkach. Na przykład ponowne wykorzystywanie dokumentacji medycznej lub danych społecznych będących w posiadaniu sektora publicznego mogłoby pomóc w rozwoju medycyny spersonalizowanej lub badaniach naukowych w celu opracowania leków na konkretne choroby. Przedsiębiorstwa gromadzą również duże ilości danych przydatnych dla społeczeństwa. Gdyby sektor publiczny mógł uzyskać dostęp do niektórych danych sektora prywatnego i je ponownie wykorzystać, mógłby poprawić jakość usług publicznych i ulepszyć politykę w danej dziedzinie.

Jakie będą kolejne działania?

Jeszcze w tym roku Komisja przedstawi dalsze środki, takie jak akt prawny o usługach cyfrowych, w celu ustanowienia jasnych zasad dostępu wszystkich przedsiębiorstw do jednolitego rynku, zwiększenia odpowiedzialności platform internetowych i ochrony praw podstawowych. Zaproponuje również przegląd rozporządzenia eIDAS uwzględniający bezpieczną tożsamość elektroniczną, dzięki której użytkownicy mają kontrolę nad danymi udostępnianymi w sieci. UE położy ponadto silny nacisk na cyberbezpieczeństwo, promując współpracę w ramach wspólnej jednostki ds. cyberprzestrzeni, która chroni kluczową europejską infrastrukturę i wzmacnia jednolity rynek cyberbezpieczeństwa. Europa będzie również nadal budować sojusze z partnerami światowymi, wykorzystując swoje uprawnienia regulacyjne, budowanie zdolności, dyplomację i finansowanie w celu promowania europejskiego modelu cyfryzacji na forum międzynarodowym.

Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji jest przedmiotem konsultacji publicznych do 19 maja 2020 r. Komisja gromadzi również informacje zwrotne na temat strategii w zakresie danych. Na podstawie otrzymanych informacji Komisja planuje podjąć dalsze działania w celu wsparcia rozwoju wiarygodnej sztucznej inteligencji i gospodarki sprawnie wykorzystującej dane.

Dodatkowe informacje:

· Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy

· Doskonałość i zaufanie do sztucznej inteligencji

· Europejska strategia w zakresie danych

· Czego mogę oczekiwać?

· Jak skorzystają przedsiębiorstwa?

· Wspieranie zielonej transformacji

Komunikat: Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy

Komunikat: Europejska strategia w zakresie danych

Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji: europejskie podejście do doskonałości i zaufania

Sprawozdanie grupy ekspertów B2G: W kierunku europejskiej strategii na rzecz wymiany danych między przedsiębiorstwami a organami administracji publicznej w interesie publicznym

Sprawozdanie Komisji na temat wpływu sztucznej inteligencji, internetu rzeczy i robotyki na bezpieczeństwo i odpowiedzialność

Nowe materiały wideo na temat projektów w zakresie sztucznej inteligencji

Źródło: Komisja Europejska

Więcej na ten temat przeczytasz w naszej publikacji
Kasy fiskalne 2021
Kasy fiskalne 2021
Tylko teraz
Źródło: Komisja Europejska
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    1 sty 2000
    25 lip 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Kooperatywy mieszkaniowe - projekt ustawy w konsultacjach

    Kooperatywy mieszkaniowe. Projekt ustawy regulujący tworzenie kooperatyw mieszkaniowych zamieszczono 22 lipca 2021 r. na stronach Rządowego Centrum Legislacji i skierowano do konsultacji publicznych. Jego celem jest upowszechnienie kooperatyw mieszkaniowych, a przez to zwiększenie dostępności mieszkań. W projekcie zrezygnowano niestety z propozycji ulgi podatkowej dla członków kooperatywy mieszkaniowej.

    Mieszkanie Plus znów w ogniu politycznego sporu. Co to oznacza dla najemców?

    Mieszkanie Plus - Koalicja Obywatelska domaga się zwiększenia ochrony najemców programu. Jednak objęci nią byliby także najemcy mieszkań oferowanych przez prywatne firmy i fundusze. Istnieje ryzyko, że więcej by na tym stracili niż zyskali.

    Jakie są długi spółek giełdowych w 2021 r.?

    Z danych Krajowego Rejestru Długów wynika, iż zmniejszyło się zadłużenie spółek notowanych na giełdzie. Ile wynosi obecnie?

    Branża opakowań rośnie dzięki e-commerce [BADANIE]

    Pomimo wzrostu cen surowców branża opakowań rośnie w rekordowym tempie. Ważnym impulsem rozwoju pozostaje e-commerce.

    Społeczne agencje najmu od 23 lipca. Kto i jak może skorzystać z SAN?

    Społeczne agencje najmu. 23 lipca 2021 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego. Dzięki nowym przepisom mogą już powstawać społeczne agencje najmu (SAN) – podmioty pośredniczące między właścicielami mieszkań na wynajem i osobami, którym dochody lub sytuacja życiowa utrudniają najem mieszkania w warunkach rynkowych. Kto i jak może skorzystać na działalności SAN?

    Ważny termin dla najemców centrów handlowych

    Covidowe prolongaty umów najmu można anulować tylko do 6 sierpnia 2021 r. Co z najemcami, którzy płacili czynsze?

    Fotowoltaika - skąd wziąć pieniądze?

    Fotowoltaika - skąd wziąć pieniądze na inwestycję? Z jakich programów korzystają Polacy? Czy fotowoltaika to oszczedności?

    Jak firmy MŚP oceniają wpływ pandemii na ich branże? [BADANIE]

    Co czwarta firma MŚP uważa, że pandemia pomoże rozwinąć ich branżę, a w produkcji – co druga. Tak wynika z 8. edycji Barometru COVID-19, realizowanego przez EFL.

    Budownictwo mieszkaniowe w 2021 roku – rekordowe 6 miesięcy

    Budownictwo mieszkaniowe w 2021 roku. Pierwsze półrocze 2021 roku było dla deweloperów najlepszym półroczem w historii. Notują oni rekordową sprzedaż i budują najwięcej mieszkań. Potężny popyt na mieszkania powoduje, że chociaż deweloperzy budują najwięcej w historii, to i tak ceny mieszkań idą w górę. Bardzo prawdopodobne, że deweloperów czeka najlepszy rok w historii.

    Lokalizacja mieszkania - co warto sprawdzić przed zakupem?

    Lokalizacja mieszkania. Tak naprawdę nie ma jednej definicji dobrej lokalizacji. W zależności od naszych potrzeb, miejsca pracy, etapu życia, na którym się znajdujemy czy jego stylu, sami możemy zdefiniować, czym jest tak naprawdę dobra lokalizacja. Nie ma jednego rozwiązania. Zupełnie inne potrzeby będą miały rodziny z małymi dziećmi, inne – ludzie już dojrzali, a jeszcze inne młodzi single. Jest jednak kilka czynników, które warto wziąć pod uwagę. Czym się kierować, szukając idealnego miejsca do zamieszkania?

    Domy do 70 m2 bez pozwolenia na budowę - założenia projektu

    Domy do 70 m2 bez pozwolenia na budowę. W Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, którego celem ma być umożliwienie budowy budynków mieszkalnych jednorodzinnych o powierzchni zabudowy do 70 m2 (do 90 m2 powierzchni użytkowej) bez konieczności uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę (ale w procedurze zgłoszenia), bez konieczności ustanawiania kierownika budowy oraz prowadzenia dziennika budowy. Nowe przepisy mają wejść w życie w IV kwartale 2021 roku.

    Zmiana pozwolenia na budowę po 19 września 2020 r. - skutki

    Zmiana pozwolenia na budowę. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego udzielił wyjaśnień odnośnie stosowania dotychczasowych przepisów Prawa budowlanego (obowiązujących przed nowelizacją, która weszła w życie 19 września 2020 r.) w zakresie zmiany pozwolenia na budowę.

    Kompleksowa informacja o wyrobach budowlanych

    Główny Urząd Nadzoru Budowlanego zaprasza do odwiedzenia nowej strony internetowej Punktu kontaktowego do spraw wyrobów budowlanych pod adresem punkt-kontaktowy.gunb.gov.pl. Jak zadać pytanie?

    E-commerce wpływa na rozwój transakcji bezgotówkowych

    Co sprawia, że rynek płatności bezgotówkowych stale rośnie? Odpowiedź jest prosta: e-commerce.

    Audyt energetyczny przedsiębiorstwa - kto i jak powinien go przeprowadzić?

    Audyt energetyczny przedsiębiorstwa to procedura mającą na celu przeprowadzenie szczegółowych i potwierdzonych obliczeń dotyczących przedsięwzięć realizowanych na terytorium Polski, służących poprawie efektywności energetycznej oraz dostarczenie informacji o potencjalnych oszczędnościach energii osiągniętych w wyniku ich realizacji. Kto ma obowiązek przeprowadzić audyt energetyczny przedsiębiorstwa? Jaki jest zakres i termin tego audytu i jakie obowiązki informacyjne ciążą na obowiązanych przedsiębiorcach? Jakie kary grożą za brak audytu energetycznego przedsiębiorstwa?

    Tomasz Sętowski: W Polsce jest boom na sztukę [PODCAST]

    Czy pandemia zachwiała rynkiem dóbr luksusowych? Jak wygląda sytuacja na rynku dzieł sztuki? Czy Polacy chętnie w nią inwestują? W rozmowie z Agnieszką Gorczycą (Infor.pl), malarz Tomasz Sętowski wyjaśnia te kwestie i tłumaczy dlaczego udział w aukcjach młodej sztuki to dobry pomysł na inwestycje. Zapraszamy do wysłuchania podcastu!

    Branża turystyczna - długi i obawa przed lockdownem

    Branża turystyczna wciąż z długami obawia się kolejnego lockdownu. Przed wyjazdem na wakacje sprawdź organizatora wycieczki. Czy grozi mu opadłość?

    Nowa polityka klimatyczna UE (Fit for 55) to wyższe ceny energii

    Komisja Europejska przyjęła pakiet Fit for 55, aby dostosować politykę unijną do obniżenia emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 proc. do 2030 roku w porównaniu z poziomami z 1990 roku. Efektem zmian w polityce klimatycznej UE będzie dalszy wzrost cen energii. Według Polskiego Instytutu Ekonomicznego dla najuboższych gospodarstw unijnych koszty emisji w transporcie i budynkach wzrosną średnio o 4,3 proc., w Polsce – aż o 14,3 proc. – Ceny wzrosną tym bardziej, im wolniej i bardziej ospale będziemy prowadzić transformację energetyczną – ocenia Izabela Zygmunt, starsza analityczka ds. energii i klimatu z WiseEuropa.

    Membrana dachowa na krokwiach czy papa na pełnym deskowaniu?

    Membrana dachowa na krokwiach czy papa na pełnym deskowaniu? Ten budowlany dylemat dyskutowany był już wielokrotnie. Przede wszystkim od strony technicznej. Zagadnieniu warto jednak przyjrzeć się bliżej, także pod kątem finansowym i skalkulować rzeczywiste koszty jednego i drugiego rozwiązania. Zwłaszcza, że obecna sytuacja rynkowa zmusza do tego, by na nowo przeliczyć wydatki związane z konstrukcją dachu. Kluczowe są tu zwłaszcza dwie kwestie: rosnące ceny drewna oraz usług dekarskich.

    Ceny rosną, Polacy chcą ograniczać wydatki

    Ceny rosną. Jednocześnie ponad 40 procent Polaków chce ograniczać wydatki. Tak wynika z badania dla Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor.

    Jak sprawdzić poziom natężenia pola elektromagnetycznego w okolicy? Ruszył system SI2PEM

    Poziom natężenia pola elektromagnetycznego - system SI2PEM. Każdy zainteresowany może już sprawdzić poziom natężenia pola elektromagnetycznego w swojej okolicy – szybko, wygodnie i za darmo, przez internet, z dokładnością do 1 metra kwadratowego. Ruszył SI2PEM, czyli System Informacyjny o Instalacjach wytwarzających Promieniowanie Elektromagnetyczne (www.si2pem.gov.pl) - poinformowała 20 lipca 2021 r. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. System będzie aktualizowany wraz z kolejnymi danymi przekazywanymi przez podmioty obowiązane.

    Dlaczego mieszkania drożeją? Kiedy zaczną tanieć?

    Dlaczego mieszkania drożeją? Główną przyczyną wzrostu cen mieszkań jest malejąca ich podaż i wyższe koszty budowy - powiedział PAP wiceprezes JLL Kazimierz Kirejczyk. Dodał, że jest mało prawdopodobne, aby ceny mogły w niedalekiej przyszłości zacząć spadać. Nie widać ryzyka bańki spekulacyjnej na rynku mieszkaniowym, nawet w obliczu niskich stóp procentowych - ocenia ekspert Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Wyjaśnia, że koszt zakupu nieruchomości rośnie nieco szybciej niż inne ceny konsumenckie, ale jest on niższy niż wzrost wynagrodzeń.

    Społeczne inicjatywy mieszkaniowe (SIM) podobne do TBS-ów

    Społeczne inicjatywy mieszkaniowe (SIM). Społeczne inicjatywy mieszkaniowe w wielu kwestiach są podobne do TBS-ów, które działają w Polsce już od 25 lat. Sporą nowością ma być możliwość rozliczenia partycypacji albo dojścia do własności mieszkania. Będzie to możliwe jednak dopiero po spłacie kredytu na budowę. Rząd chce mocno wspierać społeczne inicjatywy mieszkaniowe. Świadczy o tym m.in. kwota dofinansowania dla gmin uruchamiających takie instytucje (aż 1,5 mld zł).

    Prosta spółka akcyjna - nowy podmiot od 1 lipca 2021 r.

    W ramach pakietu Ministerstwa Rozwoju „100 zmian dla firm - Pakiet ułatwień dla przedsiębiorców” w Kodeksie spółek handlowych wprowadzono przepisy regulujące nowy typ spółki kapitałowej. Jest to prosta spółka akcyjna. Nowe przepisy weszły w życie 1 lipca 2021 r.

    Polskie firmy muszą być obecne w Google, jeśli chcą przetrwać

    Wg danych zebranych przez firmę Senuto, w polskim Internecie jest obecnych blisko 90 tysięcy sklepów online i tylko w 2020 roku w czasie pandemii, powstało ponad 6 tysięcy nowych. Generują one miesięcznie prawie 400 milionów odwiedzin tylko z samych wyszukiwarek. Oznacza to, że statystycznie, każdy dorosły Polak, każdego miesiąca, odwiedza sklepy internetowe z użyciem Google 13 razy. Czyli niemal co drugi dzień.