REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Jakie są skutki zastosowania niedozwolonych klauzul umownych?

Pałucki Marcin
Karolina Dusik
Pałucki Trusiński Hermelin
Skutkiem uznania, że dane postanowienie jest niedozwolone, jest jego nieważność z mocy prawa i związanie stron umową w pozostałym zakresie.
Skutkiem uznania, że dane postanowienie jest niedozwolone, jest jego nieważność z mocy prawa i związanie stron umową w pozostałym zakresie.

REKLAMA

REKLAMA

Umowy zawierane z konsumentem- mimo faktycznej silniejszej pozycji przedsiębiorcy, obarczone są pewnym ryzykiem. Klauzule, które w przypadku równorzędnych kontrahentów podlegałyby negocjacjom (i prawdopodobnie w ich wyniku by się nie ostały)- z uwagi na nieekwiwalentość świadczeń czy wyzysk- w przypadku konsumentów podlegają kontroli sądowej i UOKiK. Sąd może klauzule uchylić- a w skrajnych przypadkach orzec nieważność całej umowy.

REKLAMA

Efektem działań UOKiK jest wyeliminowanie z obrotu prawnego wielu dotychczas powszechnie stosowanych niedozwolonych postanowień umownych, jak również podniesienie świadomości konsumenckiej w tej dziedzinie. Mimo to nadal w umowach stosowanych przez wskazane powyżej jedynie przykładowo podmioty, funkcjonuje wiele postanowień, które oczywiście kwalifikują się do uznania ich za niewiążące konsumenta. Autor niniejszej publikacji skoncentruje się na pokazaniu mechanizmu, który wykorzystany w praktyce, umożliwia uznanie umowy, w której zastosowano niedozwolone postanowienia umowne, za nieważną w całości (niewiążącą strony) w trybie art. 58 § 3 kodeksu cywilnego („kc”). Jest on o tyle istotny, że w sytuacji wyeliminowania z zawartej już umowy niedozwolonego postanowienia, bez którego konsument (słabsza strona umowy) nie zdecydowałby się na jej zawarcie, istnieje możliwość uznania całej umowy za nieważną (niewiążącą). Wskazany mechanizm jest niezwykle przejrzysty na tle powszechnie stosowanego postanowienia umownego, które daje konsumentowi uprawnienie do odstąpienia od umowy bez konieczności wskazania przyczyny takiej decyzji z jednoczesnym obowiązkiem zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej, odsetek lub/oraz odstępnego.

REKLAMA

„Do dnia zawarcia umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu, kupujący może odstąpić od umowy bez podania powodów, z obowiązkiem zapłaty narosłych do dnia odstąpienia od umowy odsetek i kar umownych oraz obowiązkiem zapłaty odstępnego wynoszącego 20% ceny netto określonej w § X umowy”

Oczywiście samo prawo odstąpienia od umowy nie stanowi niedozwolonego postanowienia umownego, jednakże jest nim ten fragment, który przewiduje obowiązek zapłaty kar umownych, odsetek lub/oraz odstępnego. Niemniej jednak efektem zastosowania procedury sądowej w przedmiocie uznawania postanowień wzorca umowy za niedozwolone jest wpisanie postanowienia do rejestru postanowień wzorców umownych w części dotyczącej prawa odstąpienia od umowy, jak również obowiązku zapłaty. W konsekwencji konsument co prawda nie ma obowiązku zapłaty rażąco wygórowanych sum, jednakże pozbawiony zostaje również prawa do odstąpienia od umowy.

Zobacz: Co powinieneś wiedzieć o umowach prowadząc firmę remontowo – budowlaną?

Warunki kwestionowania umów konsumenckich

Zgodnie z art. 3851 § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go (z mocy prawa), jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Reguły interpretacyjne służące stwierdzeniu, czy dane postanowienie jest niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 kc zawiera art. 3853 kc. Są nimi m.in. takie, które:

  1. nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy – art. 385 3 pkt 16 kc,
  2. nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego - art. 385 3 pkt 17 kc.


Nie wszystkie umowy mogą być zatem analizowane pod kątem występowania w nich niedozwolonych postanowień umownych i wynikających z tego skutków, lecz tylko te, które:

  • zostały zawarte z konsumentem czyli osobą fizyczną, która dokonuje czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 221 kc),
  • postanowienia umowne, które kwestionowane są ze względu na ich sprzeczność z dobrymi obyczajami bądź ze względu na rażące naruszanie przez nie interesów konsumenta, nie zostały uzgodnione indywidualnie przez strony - czyli konsument nie miał rzeczywistego wpływu na ich treść tzn. mógł je wyłącznie zaakceptować, gdyż ich treść nie podlegała negocjacjom bądź odrzucić.

Skutkiem uznania, że dane postanowienie jest niedozwolone, jest jego nieważność z mocy prawa i związanie stron umową w pozostałym zakresie ( art. 385 1 § 2 kc).

Nieważność umowy

Zwracam uwagę na fakt, że w przepisach ogólnych kodeksu cywilnego ustawodawca przewidział możliwość uznania za nieważną również umowy (jej postanowień) sprzecznej z ustawą albo mającą mająca na celu obejście ustawy (58 § 1 kc) lub sprzeczną z zasadami współżycia społecznego (58 § 1 kc). Sankcją za ww. „nieprawidłowości” jest nie tylko możliwość uznania za nieważne zakwestionowanego postanowienia ze względu na jego sprzeczność z ustawą, zasadami współżycia społecznego bądź cel obejścia ustawy, ale również całej umowy za nieważną, gdy z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością [tu bez niedozwolonego postanowienia umownego] czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 3 kc).

Porównaj: Co musi zrobić konsument, aby uchylić klauzulę niedozwoloną?

REKLAMA

Warunkiem uznania, że umowa (w całości) nie wiąże stron jest ustalenie, z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jej zawarciu, że bez niedozwolonego postanowienia nie zostałaby zawarta. Mimo, iż okoliczności konkretnego przypadku są jedyne i co do zasady niepowtarzalne, ich analiza powinna być dokonana w oparciu o zobiektywizowane kryterium w postaci oczekiwanego w takich okolicznościach zachowania się człowieka rozsądnego. Chodzi o ustalenie, czy uwzględniając konkretne okoliczności, w jakich umowę zawarto, i zakładając rozsądną ich ocenę, doszłoby do jej podpisania bez nieważnych postanowień, czy też nie.

W doktrynie i orzecznictwie prezentowany jest pogląd, który podziela autor niniejszego artykułu, iż mimo szczególnego uregulowania skutków istnienia w umowie niedozwolonych postanowień w art. 385 1 § 2 kc (uznania, że umowa wiąże strony z wyłączeniem tylko niedozwolonych postanowień), zastosowanie w tej sytuacji znajdzie również art. 58 § 3 kc, który uprawnia do uznania, że strony nie są w ogóle związane umową (a nie tylko jej konkretnymi postanowieniami) w przypadku, gdy bez postanowień dotkniętych nieważnością w ogóle nie doszłoby do jej zawarcia (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 12 maja 2000 roku, V CKN 1029/00, OSNC 2001, nr 6, poz. 83, źródło Legalis).

W sentencji i uzasadnieniu ww. wyroku Sąd Najwyższy dokonał nie tylko logicznej, ale również funkcjonalnej wykładni obowiązujących przepisów, wyjaśniając, że nie stoi na przeszkodzie uznaniu całej umowy za nieważną, gdy z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana w sytuacji, gdy źródłem sankcji nieważności danego postanowienia nie jest art. 58 § 1 lub 2 kc, lecz inny przepis [czyli właśnie z art. 385 1 § 1 kc].

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: Własne
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

REKLAMA

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Model pracy w firmie: work-life balance czy work-life integration? Pracować by żyć, czy żyć, by pracować?

    Zacierają się granice między życiem prywatnym i zawodowym. Jednak dla większości pracowników życie osobiste jest ważniejsze niż zawodowe. Pracodawcy powinni wsłuchiwać się w potrzeby i oczekiwania swoich pracowników i w zależności od tego wybierać model pracy w firmie.

    Jak handel wykorzystuje nowe technologie

    Technologia to nieodłączna część funkcjonowania nowoczesnej dystrybucji towarów. Pracownicy sektora sprzedaży nie wyobrażają sobie bez niej pracy. Tak wynika z raportu Slack przygotowanego na bazie ankiety wśród dyrektorów i menadżerów z sektora handlowego. 

    Komisja Europejska wydała wstępną pozytywną ocenę pierwszego wniosku z Krajowego Planu Odbudowy

    Mamy dobrą wiadomość: jest formalna zgoda KE ws. akceptacji pierwszego wniosku z Krajowego Planu Odbudowy, jak też warunku związanego z Kartą Praw Podstawowych UE - poinformowała w czwartek minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz.

    Ukrainie trzeba pomagać, ale import produktów rolnych do Unii Europejskiej nie może mieć takiej formy jak obecnie

    Po wybuchu wojny doszło do załamania wymiany handlowej Ukrainy. Obecnie głównym kierunkiem ukraińskiej sprzedaży zagranicznej jest Unia Europejska. Otwarcie UE na ukraiński import produktów rolnych nie może mieć takiej formy jak obecnie. Rolnicy polscy i z innych krajów unijnych nie wytrzymają konkurencji.

    REKLAMA

    Firma źle zarządzająca ryzykiem może pożegnać się z ubezpieczeniem?

    Jedynie 44 proc. firm w Polsce ma sformalizowaną politykę zarządzania ryzykiem. Podejście do zarządzania ryzykiem w biznesie wciąż wymaga jeszcze dużo pracy. Co firmy ubezpieczają najczęściej? 

    Ponad 20 mln zł z tytułu niezapłaconych podatków. Rozbita została zorganizowana grupa przestępcza zajmująca się przestępczością akcyzową

    Zorganizowana grupa przestępcza zajmująca się przestępczością akcyzową została rozbita. Śledczy szacują straty Skarbu Państwa na ponad 20 mln zł.

    Co to jest działalność badawczo-rozwojowa? W teorii i praktyce

    Działalność badawczo-rozwojową definiuje m.in. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. oraz Podręcznik Frascati. Zgodnie z definicją działalność badawczo-rozwojowa to twórcza praca podejmowana w sposób celowy i systematyczny, mająca na celu zwiększenie zasobów wiedzy oraz tworzenie nowych zastosowań dla istniejącej wiedzy. Działalność B+R zawsze ukierunkowana jest na nowe odkrycia, oparte na oryginalnych koncepcjach lub hipotezach. Nie ma pewności co do ostatecznego wyniku, ale jest ona planowana i budżetowana, a jej celem jest osiągnięcie wyników, które mogłyby być swobodnie przenoszone lub sprzedawane na rynku. Co to oznacza w praktyce? 

    Każdy projekt finansowany z UE musi uwzględniać zasady horyzontalne. O jakie zasady chodzi?

    Polityka horyzontalna Unii Europejskiej, która powinna być uwzględniona w każdym projekcie dofinansowanym z Funduszy Europejskich, to równe szanse i niedyskryminacja, równość kobiet i mężczyzn, zrównoważony rozwój oraz zasada „nie czyń poważnych szkód”. Ponadto, beneficjenci są zobligowani do przestrzegania Karty Praw Podstawowych UE oraz spełnienia horyzontalnego warunku podstawowego w zakresie wdrażania postanowień Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych.

    REKLAMA

    Polskie bizneswoman systematycznie przejmują kierowanie firmami z branży hotelarskiej i gastronomicznej

    Już prawie co czwarta firma działająca w branży HoReCa – hotele, restauracje, catering, ma szefową a nie szefa. W firmach mających jednego właściciela ten odsetek jest nawet wyższy i wynosi 48 procent. Biznesy zarządzane przez kobiety z tej branży należą do prowadzonych najlepiej.

    Dlaczego opłaca się ponownie wykorzystywać, odnawiać lub odsprzedawać stare urządzenia elektroniczne?

    Współczesny rynek elektroniki użytkowej opiera się głównie na handlu nowym sprzętem w sieciach sprzedaży stacjonarnej i na platformach online. Ostatnio dużym zainteresowaniem cieszy się również recommerce (reverse commerce), czyli sprzedaż zakupionych produktów w celu ich ponownego wykorzystania, odnowienia, poddania recyklingowi lub odsprzedaży. Jakie zalety ma handel zwrotny? Komu i czemu służy? Czy ma szansę dalej się rozwijać? 

    REKLAMA