Praca trenera – inwestycja w potencjał

Zawód trenera należy do tych, których nie sposób nauczyć się od zera w szkole. To praca, w której umiejętności praktyczne mają bezwzględny prymat nad teorią.

Coś od Unii

Duże ożywienie do edukacji trenerów wnoszą dziś fundusze unijne. To właśnie pieniądze z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki pozwoliły takim firmom jak Wszechnica Uniwersytetu Jagiellońskiego czy House of Skills uruchomić programy bezpłatnej edukacji trenerów. Ta pierwsza firma korzysta z zyskujących na popularności standardów wyznaczonych przez Europejskie Ramy Kwalifikacji (European Qualifications Framework), druga stawia na własne standardy.
- W edukacji trenerów stawiamy na kompetencje przydatne w prowadzeniu szkoleń dla biznesu - wyjaśnia Rafał Świeżak, partner w House of Skills. - I właśnie nasze praktyczne doświadczenie w pracy dla największych firm na rynku okazuje się najbardziej atrakcyjne dla kandydatów do prowadzonej przez nas szkoły trenerów. Przede wszystkim klienci zwracają uwagę na dobre przygotowanie na etapie projektowania szkolenia (analiza potrzeb i celów), sposób prezentacji (umiejętność przyciągania uwagi uczestników, forma przekazywania wiedzy), moderowania zajęć czy stworzenie odpowiedniej atmosfery.

Bogactwo możliwości

Jakich więc standardów w nauce zawodu się trzymać? Dużym uznaniem w środowisku trenerów cieszą się kompetencje potwierdzone przez Polskie Towarzystwo Psychologiczne. To jednak droga zarezerwowana wyłącznie dla posiadaczy dyplomu psychologa, którzy dodatkowo przeszli szkolenia w wymiarze nie mniejszym niż 200 godzin. Z kolei Stowarzyszenie Konsultantów i Trenerów Zarządzania Matrik kładzie w swojej szkole nacisk na kompetencje przydatne w prowadzeniu szkoleń dla biznesu. Od kandydatów podczas trwających ponad 100 godzin warsztatów wymaga się zatem posiadania „dużej wiedzy specjalistycznej” z wybranego obszaru kompetencji biznesowych.

Programem ściśle dopasowanym do Europejskich Ram Kwalifikacji kusi zaś przyszłych adeptów tego zawodu Wszechnica Uniwersytetu Jagiellońskiego. W odróżnieniu od Matrika, Wszechnica nie skupia się jednak wyłącznie na umiejętnościach biznesowych, zostawiając tu uczestnikom pewną dowolność. - Rozwijamy kompetencje związane z metodyką pracy szkoleniowej, uczymy jak szkolić i doskonalimy warsztat trenerski - wyjaśnia Iwona Sołtysińska, odpowiedzialna we Wszechnicy UJ za szkolenie trenerów.

Trzeba pamiętać, że zawód trenera to nie tylko wiedza z określonej dziedziny, np. sprzedaży czy logistyki, ale też specyficzne podejście do pracy i życia. Decydując się na taki zawód, musimy być gotowi na stałe dokształcanie się i poszerzanie wiedzy. Przy okazji warto rozprawić się ze stereotypem, który głosi, że szkolenia to praca lekka, łatwa i przyjemna. Główny cel, czyli skuteczne przekazanie wiedzy przydatnej uczestnikom - to w rzeczywistości trudne zadanie. Ale na tym nie koniec. Do tego dochodzi sztuka autoprezentacji, zdolność panowania nad stresem, praca głosem i mową ciała, czy wreszcie umiejętne stosowanie perswazji, która nie może się przerodzić w manipulowanie uczestnikami.

Dobry trener

Już ponad 10 tys. osób wykonuje w Polsce zawód trenera. W naturalny sposób zyskuje więc na znaczeniu pytanie, jak odróżnić trenera dobrego od przeciętnego? Najprostsza odpowiedź: kwalifikacje szkoleniowców weryfikuje rynek. Ale i rosnąca konkurencja zachęca trenerów do poszukiwania sposobu na wyróżnienie się, na przykład poprzez zdobywanie certyfikatów. Właściciele i kadra kierownicza firm szkoleniowych są dość zgodni. - Współpracując z trenerami, sprawdzam przede wszystkim, w jaki sposób prowadzą szkolenia i czy potrafią efektywnie przekazywać wiedzę - zaznacza Alicja Dąbrowska, współwłaścicielka wrocławskiej firmy Vademecum. - Mniej istotne jest dla mnie to, jakie certyfikaty posiadają. Znam wielu doskonałych trenerów, którzy mimo braku formalnego świadectwa swoich umiejętności, potrafią nawiązać świetny kontakt z grupą i uczyć ją nowych umiejętności.

Także dla Rafała Świeżaka, partnera w House of Skills, liczba certyfikatów posiadanych przez jego zespół nie jest najistotniejszą kwestią. - Certyfikaty mogą ewentualnie stanowić zaletę na etapie analizy CV kandydatów - zaznacza Rafał Świeżak. - Być może osobę z licznymi dyplomami zaprosimy na rozmowę w pierwszej kolejności, o wszystkim jednak zadecydują umiejętności zaprezentowane w sali szkoleniowej. Mimo podejścia właścicieli firm szkoleniowych, trenerzy coraz częściej decydują się na formalne potwierdzenie własnych kwalifikacji.  

Jakim standardom powinien podlegać zawód trenera?

Trener to intratny zawód. Daje niezależność, nienormowany czas pracy i całkiem przyzwoite pieniądze. Jak twierdzi Piotr Piasecki, były prezes Polskiej Izby Firm Szkoleniowych, w naszym kraju na tej posadzie można zarobić dziennie nawet około 2 tys. zł. Jednak ci najlepsi - to dość wąska grupa utytułowanych ekspertów - dostają kilka razy więcej: od 5 tys. do 8 tys. zł. Mimo tak wygórowanych stawek, nie narzekają na brak zleceń. To dość młody zawód, więc brakuje doświadczonych ludzi. Nic dziwnego, że grono trenerów dynamicznie się powiększa. Istotne dla procesu samodoskonalenia jest podejście szkoleniowców do ewaluacji prowadzonych przez siebie kursów.

Ocena szkolenia powinna być tak samo ważna dla trenera, jak i dla przedsiębiorcy. Celem oceny efektywności treningu jest sprawdzenie, czy pogram spełnił założone cele, jakie są mocne i słabe strony szkolenia, którzy uczestnicy najmniej lub najwięcej skorzystali z programu. Pozwala to stwierdzić, czy program był właściwie dobrany do celów i grupy. Trenerowi pozwala na siebie krytycznie spojrzeć i dostarcza podpowiedzi, jakie elementy szkolenia należy udoskonalić. Do przeprowadzenia ewaluacji potrzebne są odpowiednie narzędzia oceniające. Jednym z nich, choć nie zawsze doskonałym, jest ankieta, która dostarczy informacji dotyczących poziomu satysfakcji uczestników. Nie da jednak odpowiedzi dotyczących wypełnienia zakładanych celów. Takiej wiedzy mogą dostarczyć dopiero późniejsze analizy. Ważna jest przy tym ocena pracodawcy szkolonej grupy.

Jak się wyszkolić, by szkolić innych? Jak badać jakość prowadzonych szkoleń? I jak wyciągać wnioski z tych badań?

Aby tego się nauczyć, trenerzy muszą wybrać się na odpowiednie szkolenie. Tym razem w roli… słuchaczy. Finansowane z EFS programy szkoleń dla kadr przedsiębiorstw pokazały, że na rynku brakuje profesjonalnych trenerów. Czy można wyszkolić fachowca za darmo? Tak, dowodzą tego projekty realizowane przez szkoły trenerskie. O jedno miejsce na kursie rywalizuje nawet kilkanaście osób. Szkoły rekrutują osoby, które są zdeterminowane i mają odpowiednie predyspozycje do wykonywania zawodu trenera. 100 mln zł - taką kwotę dofinansowania do 2013r. dostaną najlepsze projekty szkoleń dla trenerów, wykładowców, coachów, mentorów i doradców pracujących z przedsiębiorstwami. Wszystko to za sprawą Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, która opracowała projekt własny pod nazwą „Podnoszenie kompetencji kadry szkoleniowej”, finansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Kapitał Ludzki.

W ramach projektu dofinansowanie otrzymują m.in. kursy dla trenerów realizowane przez podmioty prowadzące szkoły trenerskie, w tym firmy i uczelnie. Efektem jest stworzenie na rynku atrakcyjnej oferty dla specjalistów chcących podnieść swoje kompetencje lub zdobyć nową specjalizację, a także dla osób aspirujących do zawodu trenera. Ponadto dzięki dofinansowaniu z funduszy europejskich przedstawiciele kadry szkoleniowej mogą taniej podnosić swoje kwalifikacje w szkołach trenerskich o zróżnicowanym profilu, a także uczestniczyć w programach certyfikujących kompetencje. Planuje się, że usługami doradczymi, szkoleniowymi lub innymi formami podwyższania kwalifikacji (prowadzącymi do uzyskania powszechnie uznawanych certyfikatów) zostanie objętych aż 4 tys. osób należących do kadry szkoleniowej. Celem projektu jest zwiększenie na rynku liczby kompetentnych trenerów. 

Być na bieżąco

Istnieje wiele portali, które regularnie dostarczają wiadomości na temat organizowanych szkoleń, konferencji, kursów itp. Ważne jest, aby szukać inspiracji i materiałów, które niezbędne są w pracy trenera. Jednym z portali oferujących taką pomoc jest www.treco.pl. Możemy w nim znaleźć wiele zagadnień, które okazują się kluczowe dla branży trenerskiej i nie tylko. Stale pojawiające się artykuły, porady praktyków, aktualności z rynku, a także nowoczesne materiały szkoleniowe, takie jak: gry, ćwiczenia, prezentacje, scenariusze zajęć, kompendia - zdecydowanie ułatwiają pracę trenerów, szkoleniowców, coachów. By iść z duchem czasu, musimy być na bieżąco, dokształcając się, śledząc nowości branżowe, poszerzając nasze możliwości oraz korzystając z nowoczesnych metod rozwoju.