Dyskrecjonalna władza sędziego i prekluzja procesowa cz. I

Z analogiczną sytuacją mamy do czynienia w przypadku pozwanego.

Strona pozwana nie chcąc dopuścić do przegrania procesu powinna przedstawić twierdzenia i dowody wskazujące na bezzasadność wytoczonego powództwa.

Dlatego dla obu stron procesu istotne znaczenie ma moment kiedy mogą skutecznie prezentować swoje argumenty.

Nawet najbardziej przekonujące dowody mogą okazać się nieskuteczne jeżeli nie zostaną przedstawione w odpowiedniej fazie procesu.

Zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w kodeksie postępowania cywilnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Zgodnie z regułą ogólną zawartą w art. 217 § 1 k.p.c. strony mogą aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej.

Jak napisać pismo do sądu?

Ponieważ wskazana zasada na ogół prowadziła do przedłużania postępowania, ustawodawca przewiduje szereg instytucji ograniczających czy wręcz wyłączających jej zastosowanie.

Najbardziej istotne są obowiązki procesowe wynikające z prekluzji procesowej oraz obowiązki procesowe w systemie dyskrecjonalnej władzy sędziego.

A. Pierwsze dotyczą regulacji nakładających na strony obowiązek przedstawienia Sądowi wszystkich znanych im faktów, dowodów i zarzutów w określonym etapie postępowania pod rygorem utraty możliwości ich późniejszego przytaczania lub powoływania.

Podstawowe znaczenie mają tu przepisy zawarte w następujących postępowaniach:

- w sprawach gospodarczych (art. 479¹²  § 1; art. 479¹⁴ § 2; art. 479^14a k.p.c.);

- w postępowaniu nakazowym (art. 495 § 3 k.p.c.);

- w postępowaniu uproszczonym (art. 505⁵ k.p.c.);

- w europejskim postępowaniu nakazowym (art. 505¹⁹ k.p.c.);

- w postępowaniu wywołanym wniesieniem powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 843 § 3 k.p.c. – zgodnie z treścią tego przepisu: “W pozwie powód powinien przytoczyć wszystkie zarzuty, jakie w tym czasie mógł zgłosić, pod rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu”);

- w postępowaniu apelacyjnym (art. 381 k.p.c. – zgodnie z treścią tego przepisu: “Sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później”).

1. Wynikający z prekluzji procesowej obowiązek przedstawienia – na danym etapie postępowania - wszelkich twierdzeń, zarzutów oraz dowodów dotyczy także okoliczności wskazywanych w formie ewentualnej tj. tylko na wypadek gdyby twierdzenia zaprezentowane w pierwszej kolejności okazały się nieskuteczne lub nie zostały uwzględnione przez sąd (zob. szerzej H. Pietrzkowski, Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach cywilnych, Warszawa 2010, wyd. 1, s. 133).

2. Jak się przyjmuje w orzecznictwie prekluzją objęte są zarówno zarzuty materialne jak i procesowe (uchwała SN z 17 lutego 2004 r. III CZP 115/03.

B. System dyskrecjonalnej władzy sędziego polega na tym, że o czasowych granicach gromadzenia materiału dowodowego decyduje sąd. W obecnym stanie prawnym podstawowe znaczenie dla tej instytucji ma art. 207 § 2 oraz § 3 k.p.c.

Zgodnie z treścią tych przepisów:

- § 2 - w sprawach zawiłych lub rozrachunkowych przewodniczący może zarządzić przed pierwszą rozprawą wniesienie odpowiedzi na pozew lub także w miarę potrzeby wymianę przez strony dalszych pism przygotowawczych, przy czym oznaczy porządek składania pism, termin, w którym pisma należy złożyć, i okoliczności, które mają być wyjaśnione. W toku sprawy wymianę pism może zarządzić Sąd.

- § 3 - stronę reprezentowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa przewodniczący może zobowiązać do złożenia w wyznaczonym terminie pisma przygotowawczego, w którym strona jest obowiązana do powołania wszystkich twierdzeń, zarzutów i dowodów pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku dalszego postępowania.

Co trzeba wiedzieć o pełnomocnictwie?

Jak się wskazuje w piśmiennictwie stosowanie art. 207 k.p.c. w trybie nieprocesu jest wyłączone w tych sytuacjach, w których ustawa nakłada na Sąd obowiązek podjęcia działania mającego na celu rozstrzygnięcie sprawy (zob. szerzej H. Pietrzkowski, Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach cywilnych, Warszawa 2010, wyd. 1, s. 144).

Uzupełniając powyższe należy wskazać na przepisy ograniczające możliwość powoływania się na uchybienia procesowe Sądu:

- art. 162 k.p.c.: “Strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu zwrócić uwagę Sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie Sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.

- art. 239 k.p.c.: “Sędzia wyznaczony i Sąd wezwany mają w zakresie zleconego im postępowania dowodowego prawa przewodniczącego i prawa sądu orzekającego. Na ich uchybienia strony mogą zwrócić uwagę Sądu nie później niż na najbliższej rozprawie”.

- art. 160 k.p.c.: “Strony mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu, nie później jednak jak na następnym posiedzeniu, a jeśli idzie o protokół rozprawy, po której zamknięciu nastąpiło wydanie wyroku - dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie. Od zarządzenia przewodniczącego strony mogą odwołać się do Sądu w terminie tygodniowym od doręczenia im zarządzenia”.