Obowiązki pracodawcy w zakresie bhp - praca na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe

Wymagania bhp dla stanowisk pracy wyposażonych w monitory ekranowe określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (dalej: rozporządzenie w sprawie bhp na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe).

Stosowanie przepisów w sprawie stanowisk wyposażonych w monitory ekranowe

Pracownikiem, w stosunku do którego pracodawca musi spełnić wymagania określone w rozporządzeniu w sprawie bhp na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe - jest każda osoba zatrudniona przez pracodawcę (także praktykant i stażysta) użytkująca w czasie pracy monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy (§ 2 rozporządzenia w sprawie bhp na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe). Pojęcie pracownika obejmuje zatem:
● osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy, bez względu na podstawę zatrudnienia (umowa o pacę, powołanie, mianowanie, wybór),
● praktykantów - osoby niepozostające z pracodawcą w stosunku pracy, odbywające np. praktyki studenckie czy szkolne,
● stażystów - zarówno osoby bezrobotne będące na stażu na podstawie ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (w stosunku do których stosowanie przepisów z zakresu bhp jest wprost zagwarantowane przez regulacje dotyczące stażu), jak i osoby zdobywające wiedzę praktyczną (praktykę zawodową) odpłatnie lub nieodpłatnie, na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z pracodawcą.

Drugą ważną kwestią jest użytkowanie monitora ekranowego przez pracownika przez co najmniej połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Państwowa Inspekcja Pracy w swoich wyjaśnieniach (www. pip.gov.pl) wskazuje, że: Z § 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe wynika, że przepisy rozporządzenia stosuje się do pracowników użytkujących w czasie pracy monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Należy zatem stwierdzić, że okulary korygujące wzrok będą przysługiwały pracownikowi, który - po pierwsze - jest zatrudniony w wymiarze przekraczającym połowę całego etatu (z reguły cały etat to 8 godzin dziennie). Po drugie - pracownik powinien przynajmniej w takim rozmiarze (z reguły przez więcej niż 4 godziny dziennie) użytkować komputer.
Jednocześnie Departament Prawny GIP informuje, że przepisy nie określają sposobu, w jaki pracodawca powinien dokumentować czas użytkowania komputera. W przypadku kontroli inspektor pracy może natomiast używać wszystkich środków dowodowych, którymi dysponuje na podstawie ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, oraz ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (np. przesłuchać świadków lub strony) w celu ustalenia czasu użytkowania komputera przez pracownika.

Zobacz: Prawo dla firm

A zatem nie mają znaczenia założenia, jakie przyjął pracodawca odnośnie do ilości czasu pracy przy komputerze na przedmiotowym stanowisku, lecz faktyczny wymiar czasu, jaki pracownik musi poświęcić na pracę przy komputerze. Nie jest także istotna okoliczność, że przekroczenie połowy dobowego czasu pracy przy komputerze może nie mieć miejsca każdego dnia. Przyjęcie bowiem interpretacji, że powołany przepis wymaga, aby pracownik codziennie pracował przy komputerze więcej niż połowę dobowego czasu pracy, prowadziłoby do obejścia prawa. Pracodawca zawsze miałby możliwość takiej organizacji pracy, aby przynajmniej raz w tygodniu pracownik tej normy nie przekraczał, niezależnie od ilości czasu pracy spędzonego przy komputerze w pozostałe dni (wyrok WSA w Poznaniu z 18 maja 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 196/11).

Gdziekolwiek w rozporządzeniu w sprawie bhp na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe pojawia się pojęcie "pracownik", musi być ono rozumiane w taki sposób, jaki wynika z § 2 tego rozporządzenia. Nie jest to zatem każdy pracownik okazjonalnie korzystający ze sprzętu komputerowego.

Przepisów rozporządzenia w sprawie bhp na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe nie stosuje się do:
● kabin kierowców oraz kabin sterowniczych maszyn i pojazdów,
● systemów komputerowych na pokładach środków transportu,
● systemów komputerowych przeznaczonych głównie do użytku publicznego,
● systemów przenośnych nieprzeznaczonych do użytkowania na danym stanowisku pracy,
● kalkulatorów, kas rejestrujących i innych urządzeń z małymi ekranami do prezentacji danych lub wyników pomiarów,
● maszyn do pisania z wyświetlaczem ekranowym.

Stanowisko pracy wyposażone w monitor ekranowy

Przez stanowisko pracy wyposażone w monitory ekranowe należy rozumieć przestrzeń pracy, wraz z wyposażeniem w środki i przedmioty pracy obejmującym wyposażenie:
● podstawowe, czyli: monitor ekranowy, klawiatura lub inne urządzenie wyjściowe, jednostka centralna lub stacja dyskietek,
● dodatkowe, czyli: drukarka, skaner, mysz, trackball,
● pomocnicze, czyli: stół, krzesło, uchwyt na dokument, podnóżek.

Monitorem ekranowym jest każde urządzenie do wyświetlania informacji w trybie alfanumerycznym lub graficznym, niezależnie od metody uzyskiwania obrazu. Państwowa Inspekcja Pracy w swoich wyjaśnieniach (www.pip.gov.pl) wskazuje, że: Monitor ekranowy w rozumieniu § 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe jest to urządzenie do wyświetlania informacji w trybie alfanumerycznym lub graficznym, niezależnie od metody uzyskiwania obrazu. Podział monitorów na tradycyjne i LCD jest natomiast podziałem uwzględniającym metodę uzyskiwania obrazu. Zatem przepisy rozporządzenia dotyczą również stanowisk pracy wyposażonych w monitory LCD.

Monitor ekranowy to nie tylko komputer stacjonarny. Zgodnie z pismem GIP z 21 grudnia 2012 r.: Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe nie uzależnia obowiązku zapewnienia okularów od rodzaju monitora, wymienia bowiem ogólnie monitory ekranowe, jakimi są również monitory ciekłokrystaliczne. A zatem z § 8 cytowanego rozporządzenia nie wynika, że obowiązek refundowania kosztów okularów korygujących wzrok dla pracowników dotyczy jedynie pracowników zatrudnionych przy komputerach stacjonarnych. Warunkiem jednak jest, aby monitor ekranowy stanowił stałe wyposażenie stanowiska pracy danego pracownika w tym sensie, że jego stanowisko pracy może zostać zaliczone do grupy stanowisk pracy objętych przepisami rozporządzenia. Wyłączenie pracowników zatrudnionych przy przenośnych komputerach (laptopach) spod działania tego rozporządzenia może mieć miejsce wtedy, gdy ich czas pracy jest mniejszy niż połowa dobowego wymiaru czas pracy lub gdy laptop nie jest przeznaczony do użytkowania na danym stanowisku pracy, co wynika z § 3 pkt 4 rozporządzenia.
System komputerowy oznacza urządzenia wchodzące w skład wyposażenia podstawowego i dodatkowego stanowiska pracy wraz z oprogramowaniem.

Zobacz: Pracownik i ZUS

Obowiązki pracodawcy wobec pracowników wykonujących pracę przy komputerze

Pracodawca jest zobowiązany do przeprowadzania na stanowisku pracy wyposażonych w monitory ekranowe, w szczególności zaś dla nowo tworzonych stanowisk oraz po każdej zmianie organizacji i wyposażenia tego stanowiska, oceny warunków pracy w aspekcie:

• organizacji stanowisk pracy, w tym rozmieszczenia elementów wyposażenia, w sposób zapewniający spełnienie wymagań bhp,
• stanu elementów wyposażenia zapewniającego bezpieczeństwo pracy, w tym ochronę przed porażeniem prądem elektrycznym,
• obciążenia narządu wzroku oraz układu mięśniowo-szkieletowego pracowników,
• obciążenia pracowników czynnikami fizycznymi, w tym szczególnie nieodpowiednim oświetleniem,
• obciążenia psychicznego pracowników, wynikającego ze sposobu organizacji pracy

- § 5 rozporządzenia w sprawie bhp na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe.

W przypadku negatywnej oceny warunków pracy na stanowisku pracy pracodawca jest zobowiązany usunąć stwierdzone zagrożenia i niedogodności.

Pracodawca jest obowiązany:
● informować pracowników o wszystkich aspektach ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracy na stanowiskach pracy, w tym o wynikach przeprowadzonej oceny, o której mowa w § 5 rozporządzenia w sprawie bhp na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe, oraz wszelkich środkach bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,
● przeszkolić pracowników w zakresie bhp w trybie określonym w odrębnych przepisach.

Przeczytaj w INFORLEX.PL Biznes cały artykuł: Obowiązki pracodawcy w zakresie bhp - praca na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe

W artykule przedstawiono również przykładowe zapisy zarządzenia kierownika jednostki dotyczącego refundacji zakupu okularów korekcyjnych.