Czy zbycie udziałów w spółce jest opodatkowane VAT?

Natomiast w myśl nowego art. 43 ust. 1 pkt 41 tej ustawy zwolnione są usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.

Stosownie do wyjaśnień, które znalazły się na stronie Ministerstwa Finansów, w nowelizacji chodziło o proste przeniesienie zwolnień z załącznika do tekstu ustawy, przy okazji dokonując zmian, które zapewniłyby zgodność z prawem wspólnotowym. Jednakże w przypadku obrotu instrumentami finansowymi istnieje ryzyko, iż efekt niekiedy będzie odwrotny. Artykuł 174 § 6 Kodeksu spółek handlowych wyłącza bowiem możliwość inkorporowania praw udziałowych w spółce z o.o. w dokumentach imiennych lub dokumentach na okaziciela. Innymi słowy udziały w spółce z o.o. nie mogą być uznane za papiery wartościowe, ani za instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi; w przeciwieństwie do akcji, obligacji, czy też weksli. Ewentualne wydane przez spółkę z o.o. zaświadczenia o statusie udziałowca nie są również uznawane za instrument finansowy. Nie rodzą bowiem żadnych praw typowych dla instrumentów finansowych. 

W związku z powyższym powstaje pytanie, czy zbycie udziałów w spółce z o.o. będzie powodowało konieczność opodatkowania efektywną stawką podatku?

Kiedy zbycie udziałów jest objęte VAT?

Na wstępie należy podkreślić, że obrót akcjami oraz udziałami w spółkach jest poza sferą zainteresowania podatku od towarów i usług, jeśli nie nosi znamion typowych dla działalności gospodarczej. Tak jest zazwyczaj. Tego rodzaju transakcje nie będą więc w ogóle opodatkowane, a więc nie będzie potrzeby rozważać, czy spełnione są warunki zwolnienia przedmiotowego, czy nie.

Dopiero wtedy, gdy uzna się, iż zbycie udziałów lub akcji stanowi działalność gospodarczą, zajdzie potrzeba rozważenia, czy istnieje podstawa do zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. Wielokrotnie ETS analizował w jakich okolicznościach transakcje w przedmiocie udziałów i akcji będą podlegały opodatkowaniu. W orzeczeniu C-60/90 Polysar Investments stwierdził, iż opodatkowanie będzie miało miejsce, jeśli udziałowiec był bezpośrednio lub pośrednio zaangażowany w zarządzanie spółką zależną; zaś w orzeczeniu w sprawie C-306/94 Régie Dauphinoise stwierdził, iż sprzedaż udziałów (akcji) będzie podlegać podatkowi, jeżeli ich posiadanie jest bezpośrednim, stałym i niezbędnym warunkiem rozszerzenia działalności gospodarczej udziałowca.

Natomiast ETS w sprawie C-29/08 AB SKF stwierdził, iż „w istocie spółka dominująca kończy udział w spółce zależnej i spółce powiązanej, zbywając całość akcji posiadanych w tych spółkach. Gdy owa spółka dominująca będąca spółką dominującą w grupie przemysłowej ingerowała w zarządzanie wspomnianą spółką zależną i spółką powiązaną, świadcząc odpłatnie na ich rzecz różne usługi o charakterze administracyjnym, księgowym i handlowym, z tytułu których podlegała opodatkowaniu podatkiem o wartości dodanej, wówczas wspomniane zbycie akcji, którego dokonano w celu restrukturyzacji grupy spółek przez tę spółkę dominującą, można uznać za transakcję polegającą na uzyskiwaniu stałego dochodu z działalności przekraczającej ramy samej sprzedaży akcji. Transakcja ta pozostaje w bezpośrednim związku z działalnością wykonywaną przez grupę, stanowiąc bezpośrednią, stałą i niezbędną kontynuację podlegającej opodatkowaniu działalności podatnika. Transakcja taka objęta jest zatem zakresem stosowania podatku od wartości dodanej.”

Jednak dalej ETS stwierdza, iż jeśli państwo członkowskie skorzystało z możliwości wyłączenia z opodatkowania zbycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części (tak jak zrobiła to Polska), zbycie udziałów lub akcji, które można utożsamić ze zbyciem przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, nie będzie stanowić działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej. Dla przykładu zbycie przez spółkę matkę 100% udziałów w spółce córce będzie poza sferą zainteresowania podatku od towarów i usług, ponieważ taka transakcja powinna zostać potraktowana jako zbycie przedsiębiorstwa. Zaś zbycie przedsiębiorstwa w Polsce jest nieopodatkowane.

Polecamy: Czy przedsiębiorca może odliczyć zapłaconą akcyzę?

Kiedy przysługuje zwolnienie?

W związku z powyższym omawiane zwolnienie znajdzie zastosowanie wyłącznie w tych nielicznych przypadkach, które nie zostały wyjęte poza nawias transakcji opodatkowanych. W takiej sytuacji bez wątpienia zwolnienie będzie dotyczyć transakcji w zakresie akcji.

Wątpliwość dotyczy jednak zbycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, jeśli stanowi ono działalność gospodarczą. Czy zwolnienie przedmiotowe obejmie również te czynności? Polska implementacja przepisów wspólnotowych wydaje się w tej sytuacji niewłaściwa. Podczas gdy ustawa o VAT nie uwzględnia transakcji w zakresie udziałów, art. 135 ust. 1 lit. f dyrektywy 2006/112/WE jednoznacznie zwalnia transakcje, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowywania i zarządzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw lub papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2.

Zakres przedmiotowy tego przepisu jest więc szerszy niż zakres polskiego zwolnienia. Tak samo pojęcie papieru wartościowego według dyrektywy jest szersze niż pojęcie papieru wartościowego i instrumentu finansowego, o których mowa w ustawie o VAT. Bowiem obejmuje ono również udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością.

Podatnik ma prawo bezpośrednio stosować przepisy wspólnotowe, jeśli tylko są one dostatecznie precyzyjne i jednoznaczne. Zostało to niejednokrotnie potwierdzone w orzecznictwie sądów europejskich i krajowych, np. w wyroku w sprawie 26/62 van Gend & Loos lub w wyroku NSA z 11 marca 2010 r. (I FSK 61/09).

Polecamy: Co to jest pomoc de minimis i kto może z niej skorzystać?