Prowadzenie działalności gospodarczej przez fundację - porada

Przez działalność gospodarczą należy rozumieć wszelką zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą tylko w zakresie i na zasadach określonych w statucie. Jeżeli statut nie przewiduje prowadzenia działalności gospodarczej przez fundację, podjęcie takiej działalności nie jest możliwe bez zmiany statutu. Oczywiście zmiana taka będzie możliwa jedynie wtedy, gdy w statucie przewidziano możliwość jego nowelizacji.

Statut powinien określać zakres działalności gospodarczej fundacji - dobrze jest posługiwać się wówczas opisami działalności zaczerpniętymi z Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). Przedmiot działalności gospodarczej wpisuje się bowiem do Krajowego Rejestru Sądowego według tej klasyfikacji.

Działalność gospodarcza fundacji może być prowadzona tylko w rozmiarach służących celom fundacji. Zastrzeżenie to ma bardzo duże znaczenie. Oznacza bowiem, że podstawowa aktywność fundacji musi być skierowana na prowadzenie działalności statutowej. Działalność gospodarcza służyć powinna jedynie pozyskiwaniu środków na działalność statutową. Niedopuszczalne jest więc nadanie działalności gospodarczej znaczenia działalności podstawowej. Działalność gospodarcza nie może być traktowana jako sposób realizacji celu fundacji, ani tym bardziej jako jeden z celów fundacji. Dlatego też nie można wymieniać działalności gospodarczej w części statutu poświęconej określeniu celu statutowego fundacji oraz sposobu jego realizacji.

Fundacja powinna dysponować kapitałem niezbędnym do podjęcia działalności gospodarczej, a mianowicie musi przeznaczyć na ten cel co najmniej 1.000 zł. Określenie wartości środków, jakie mają być przeznaczone na działalność gospodarczą nie musi mieć miejsca w akcie fundacyjnym, gdyż obligatoryjne składniki tego aktu są określone w ustawie. Nie oznacza to, że stosowny zapis nie może znajdować się w akcie fundacyjnym. Nie można jednak uznać go za obligatoryjny element treści tego aktu. Przeznaczenie środków na cele fundacji nie jest równoznaczne z przeznaczeniem środków na działalność gospodarczą, mimo iż te ostatnie winny służyć realizacji celów fundacji. Odpowiedni zapis dotyczący przeznaczenia środków na działalność gospodarczą powinien znajdować się w statucie, choć może być przedmiotem odrębnego postanowienia fundatora czy uchwały fundatorów.

Polecamy: Jak założyć własną firmę?

Należy więc odrębnie oceniać:
a) zapis o zamiarze prowadzenia działalności gospodarczej, rodzaju, metodach, zakresie prowadzenia działalności gospodarczej (zawsze musi mieć miejsce w statucie);
b) przeznaczenie środków na działalność gospodarczą (może być określone poza statutem).

Oczywiście, umieszczenie tych dwóch spraw w statucie tworzy pewną przejrzystość tego aktu; zarówno zamiar prowadzenia działalności gospodarczej i przeznaczenie środków powinny znaleźć odzwierciedlenie w rejestrze.

Fundacje mogą w zasadzie prowadzić każdy rodzaj działalności gospodarczej pod warunkiem jednak, że inne przepisy nie zastrzegają jej prowadzenia tylko dla określonego rodzaju przedsiębiorców.

Działalność gospodarcza fundacji może być prowadzona bądź bez wyodrębnienia organizacyjnego, bądź poprzez wyodrębnioną jednostkę organizacyjną (zakład), powołaną przez zarząd fundacji. W pierwszym wypadku działalnością gospodarczą kieruje bezpośrednio zarząd. W drugim przypadku działalnością statutową kieruje zarząd, natomiast zakład zarządzany jest przez odpowiedni organ określony w statucie lub uchwale zarządu. Organ ten jest z reguły jednoosobowy (kierownik zakładu). Kierownik zakładu jest podporządkowany zarządowi. Do  reprezentowania zakładu kierownik, może być upoważniony przez odpowiedni zapis statutowy lub przez udzielenie stosownego pełnomocnictwa przez zarząd.

Jak wyżej wspomniano, jeśli powołana fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, to na formularzu KRS-WM zgłaszamy ten fakt w KRS. Wpisujemy w nim poszczególne rodzaje działalności gospodarczej podmiotu, według systematyki przyjętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności. Co ważne, przedmiot prowadzonej przez fundację działalności gospodarczej nie musi się pokrywać z celami fundacji oraz środkami, za pomocą których cele te są realizowane.

Nadzór nad działalnością i obowiązki sprawozdawcze fundacji

O wpisaniu fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego sąd zawiadamia ministra właściwego ze względu na zakres jego działania oraz cele fundacji oraz właściwego ze względu na siedzibę fundacji starostę, przesyłając im jednocześnie statut. Jeżeli cele fundacji wkraczają w zakres działania dwóch lub więcej ministrów, sąd zawiadamia o wpisaniu fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego właściwego ministra, z którego zakresem działania wiążą się główne cele fundacji, oraz przesyła mu statut. Minister ten z chwilą zawiadomienia staje się ministrem właściwym  do sprawowania nadzoru nad fundacją.

Kontrolą ministra lub starosty obejmuje następujący zakres:
a) zgodność działań fundacji z prawem i statutem,
b) zgodność działań fundacji z celem, dla którego fundacja została ustanowiona.

W związku z powyższym, kontrola dokonywana przez ministra polega na:
a) badaniu sprawozdań, które fundacja zobowiązana jest przesyłać corocznie - sprawozdanie takie obejmuje okres roku kalendarzowego i składa się je każdego roku z działalności za rok ubiegły. Przyjmuje się, że sprawozdanie z działalności fundacji za dany rok kalendarzowy należy złożyć do końca roku kalendarzowego następującego po roku sprawozdawczym. Wzór tego sprawozdania określił minister sprawiedliwości w rozporządzeniu z dnia 8 maja 2001 r. w sprawie ramowego zakresu sprawozdania z działalności fundacji (Dz. U. nr 50, poz. 529). Sprawozdanie przesłane ministrowi powinno być przez fundację udostępnione do publicznej wiadomości;
b) żądaniu udzielania niezbędnych wyjaśnień, przy czym uznaje się, że przedmiotowe uprawnienie przysługuje również staroście.

Jeżeli działanie zarządu fundacji w istotny sposób narusza przepisy prawa lub postanowienia jej statutu albo jest niezgodne z jej celem, minister lub starosta mogą alternatywnie:
► wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia uchybień w działalności zarządu,
► żądać dokonania w wyznaczonym terminie zmiany zarządu fundacji,
► po bezskutecznym upływie powyższego terminu albo w razie dalszego uporczywego działania zarządu fundacji w sposób niezgodny z prawem, statutem lub celem fundacji, mogą wystąpić do sądu o zastosowanie dalszych, ostrzejszych środków.

Rozstrzygnięcie sądu, podjęte na wniosek ministra lub starosty, może polegać na:
a) orzeczeniu, że działalność fundacji jest niezgodna z prawem lub statutem,
b) uchyleniu uchwały zarządu fundacji, pozostającej w rażącej sprzeczności z celem fundacji albo z postanowieniami statutu fundacji lub z przepisami prawa,
c) wstrzymaniu wykonania uchwały do czasu rozstrzygnięcia sprawy,
d) jeżeli działanie zarządu fundacji w istotny sposób narusza przepisy prawa lub postanowienia jej statutu albo jest niezgodne z jej celem, sąd może zawiesić zarząd fundacji i wyznaczyć zarządcę przymusowego; sąd uchyli to postanowienie na wniosek zarządu, jeżeli z okoliczności wynika, że działania zostaną zaniechane. Przepisy szczególne przewidują pewne ograniczenia w stosowaniu środków nadzoru w stosunku do fundacji utworzonych przez kościoły.

W wypadku stwierdzonych nieprawidłowości w zarządzaniu taką fundacją, właściwy organ nadzoru zwraca się do kościelnej osoby prawnej, sprawującej nadzór nad fundacją, wyznaczając termin nie krótszy niż trzy miesiące na spowodowanie usunięcia nieprawidłowości. Po bezskutecznym upływie tego terminu można zastosować środki oznaczone w przepisach o fundacjach.

Polecamy: serwis Leasing

Autor: Aldona Gibalska, Andrzej Ogonowski. Artykuł jest fragmentem książki Fundacje Stowarzyszenia. Funkcjonowanie i opodatkowanie. Wydawnictwo Wszechnica Podatkowa.