Kredyty we frankach do poprawki?

Wspólnymi elementami obydwu wyroków jest uznanie kredytów walutowych za narzędzie spekulacyjne oraz założenie, że zaciągający je kredytobiorcy byli nieświadomi ryzyka, przez co zasługują na specjalną ochronę. 

Według sądu w Zagrzebiu ochrona ta ma polegać na zaleceniu przewalutowania kredytu na narodową walutę po kursie z dnia podpisania umowy kredytowej.  Sąd hiszpański rozwiązał z kolei umowę skarżącego kredytobiorcy i zobowiązał go do zwrotu tylko pierwotnej kwoty pożyczonego kapitału przeliczonej na euro po kursie z dnia umowy. 

Należy podkreślić, że przytaczane wyroki sądów są nieprawomocne, a pozwane banki zapowiedziały wniesienie apelacji. Zanim jednak nastąpią ostateczne rozstrzygnięcia, warto zwrócić uwagę na pewien powstały trend.  Tym bardziej, że ton przebrzmiewający z obydwu orzeczeń jest zbliżony do retoryki stosowanej od dwóch lat przez Victora Orbana, premiera Węgier, który już w 2011r. umożliwił rodakom spłatę kredytu denominowanego do franka według sztywnego kursu, korzystniejszego od kursu rynkowego o ok. 30 %.

Nadzieje są żywe i na pierwszy rzut oka uzasadnione, bowiem klucz problemu jest wszędzie taki sam. Klienci, którzy przed kilkoma laty uzyskali kredyt denominowany do franka,  dziś wobec osłabienia narodowych walut brykają się ze spłatą znacznie wyższych rat niż w dniu zawierania umowy.   Jedocześnie wysokość kredytu niejednokrotnie przewyższa wartość zabezpieczenia hipotecznego.

Rekomendacja S - więcej czasu na odkładanie na wkład własny

Wobec powyższego nasuwa się zasadnicze i oczywiste pytanie, który ze scenariuszy: hiszpańsko – chorwacki czy może węgierski jest możliwy na polskim gruncie? Najmniej prawdopodobna wydaje się interwencja polityczna. Należy pamiętać, że problem niespłacanych w Polsce kredytów nie przekracza 3% wobec aż 30% na Węgrzech. Stąd też działania rządu w Budapeszcie mają szeroką społeczną aprobatę i są niewątpliwie oczekiwane. Oczywiście nie wiadomo jaka będzie reakcja  700 tys. Polaków posiadających  kredyty we franku, kiedy ich raty wzrosną na tyle, aby uniemożliwić ich spłatę. Tym bardziej trudno przewidzieć potencjalne działania rządu, który może wykorzystać różne narzędzia do rozładowania potencjalnego kryzysu podobnego jak ten na Węgrzech. Jednak w tym momencie wezwania do zajęcia się poprawą losu tzw. „frankowców” płyną dość nieśmiało tylko z ław opozycji. 

Bardziej przewidywalna wydaje się być potencjalna walka z kredytami walutowymi w sądach. Trudno bowiem oczekiwać, aby możliwe było zakwestionowanie umów kredytowych na podstawie twierdzenia o braku świadomości ryzyka kredytobiorców wybierających kredyty walutowe. W świetle obowiązującej od 2006 roku Rekomendacji S wydanej przez Komisję Nadzoru Finansowego, banki oferujące kredyty walutowe, w tym we frankach, miały obowiązek informowania o konsekwencjach wahania kursów walutowych oraz stóp procentowych oraz o ich wpływie na wysokość raty. Banki były także zobligowane do prezentowania przyszłym kredytobiorcom w pierwszej kolejności ofert kredytów w złotówkach.

Najlepszy kredyt na budowę domu

---

Co prawda podobne zalecenia obowiązywały w Chorwacji, jednak nie przeszkodziło to sądowi w Zagrzebiu uznać, że polityka informacyjna banków była niewystarczająca czy też zbyt zawiła. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że wyrok chorwackiego sądu jest odpowiedzią na silne społeczne oczekiwanie ponad 100 000 Chorwatów zrzeszonych przeciwko bankom. Potencjalne straty ośmiu pozwanych banków miałyby zatem być rekompensatą za wprowadzenie przez nie do powszechnego użytku wysoce ryzykownych produktów, które niewątpliwie pogłębiły odczuwalność skutków kryzysu gospodarczego. Pytanie tylko, czy banki rzeczywiście są winne osłabienia kursów narodowych walut względem franka, czy podobnie jak kredytobiorcy są tylko podmiotami rynku finansowego i podlegają zachodzącym w nim zmianom?

Potencjalnym polskim skarżącym kredytobiorcom będzie bardzo trudno wykazać, że świadomość ryzyka wynikała z niedopełnienia przez banki obowiązku informacyjnego, a nie po prostu z niedostatecznej wiedzy. Jeśli obowiązek informacyjny wobec klienta bank wykonał prawidłowo, to trzeba uznać, że kredytobiorca liczył się z tym, że rata jego kredytu może ulec podwyższeniu bądź też obniżeniu w zależności od relacji PLN do CHF. Na tym właśnie polega istota ryzyka walutowego.

Niewątpliwie w świetle ostatnich medialnych doniesień będziemy świadkami dyskusji, czy Polacy zadłużeni we franku powinni pójść śladami Chorwatów jednocząc się w walce z bankami lub wzywając na pomoc instytucje państwa. Aby ocenić zasadność postawy roszczeniowej wobec banków należy odpowiedzieć na pytanie, czy w przypadku odwrócenia perspektywy - gdyby kurs franka drastycznie spadł, a wraz z nim rata kredytu – to, czy byłaby to podstawa do rewizji umowy kredytowej?

Rynek nieruchomości – oceny i prognozy