Kategorie

Jak przygotować wzorzec umowny zgodnie z prawem

Małgorzata Kryszkiewicz
Małgorzata Kryszkiewicz
inforCMS
Kiedy umowa zawierana z konsumentem staje się wzorcem umownym? Jakie są różnice między umową a wzorcem umownym?

Odpowiada Aleksander Stawicki radca prawny

Reklama

Indywidualne ustalanie szczegółów stosunku prawnego, zwłaszcza w przypadku tzw. usług masowych oferowanych przez przedsiębiorcę wielu odbiorcom, nie jest możliwe. Stąd w praktyce kontraktowej przyjął się szczególny sposób zawierania umów - posługiwanie się gotowymi wzorcami umownymi. Określane są one - w zależności od danego rodzaju działalności - mianem: regulaminów, ogólnych warunków umów, taryf czy instrukcji. A zatem wzorcem umownym jest tak naprawdę przygotowany wcześniej, tj. przed zawarciem umowy, zbiór postanowień kształtujących treść stosunku umownego i wiążący jego strony, przy założeniu, że zostały spełnione odpowiednie wymogi. Co do zakresu klauzul umieszczanych we wzorcach, już sama nazwa wzorzec sugeruje, że są to postanowienia o charakterze ogólnym, znajdujące powszechne zastosowanie w masowym obrocie gospodarczym, a więc nieodnoszące się do indywidualnego kontrahenta, którym zazwyczaj jest konsument. Zaletą takiego rozwiązania jest skrócenie czasu zawierania umowy. Minusem jest z kolei ograniczona możliwość kształtowania stosunku prawnego przez konsumenta, któremu treść wzorca jest niejako narzucana. Ma on zatem następujący wybór: albo zaakceptuje wzorzec takim, jaki jest, albo nie będzie mógł zawrzeć umowy.

Jeśli chodzi o relacje pomiędzy umową a wzorcem umownym, to obecnie dominuje pogląd, że wzorzec jest specyficznym oświadczeniem woli, które współtworzy całokształt stosunku prawnego tak samo, jak czynią to zwyczaje czy zasady współżycia społecznego. Niemniej wzorzec niejednokrotnie postrzegany jest jako integralna część umowy, czego przykładem może być chociażby branża ubezpieczeniowa, gdzie ogólne warunki ubezpieczenia traktuje się jako element umowy ubezpieczenia. Nie sposób jednoznacznie rozstrzygnąć, który z poglądów jest słuszny, lecz nie zmienia to faktu, że bez względu na doktrynalne ujęcie relacji pomiędzy umową a wzorcem, jeżeli ten ostatni byłby sprzeczny z umową, strony związane są postanowieniami umownymi, nie zaś wzorca. W takiej sytuacji wzorzec staje się bezskuteczny w części sprzecznej z indywidualnie zawartą umową.

Jakie warunki powinien spełniać wzorzec umowny, aby nie narazić się na zarzut łamania praw konsumentów?

Po pierwsze, wzorzec umowny nie może zawierać postanowień, które są wprost zakazane przez ustawy. Ograniczenia tego typu odnaleźć można między innymi w kodeksie cywilnym (który wymienia ponad 20 kategorii klauzul zakazanych), ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym czy też ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Po drugie, wzorzec nie powinien zawierać postanowień widniejących w tzw. rejestrze klauzul niedozwolonych, bowiem w ich przypadku istnieje wysokie prawdopodobieństwo bezprawności. Dla przykładu - w regulaminach bankowych niesłusznie nakłada się na konsumentów opłaty za opóźnienie w spłacie zadłużenia na karcie kredytowej, inne wzorce przewidują, że jedynym miejscem rozstrzygania sporów będzie sąd właściwy dla siedziby przedsiębiorcy. Wszystkie te postanowienia naruszają prawa konsumentów. Poza tym wzorzec powinien być sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały, co między innymi znaczy, że nie może być nieczytelny lub sformułowany wyłącznie w obcym języku.

Z jakimi aktami prawnymi musi zapoznać się przedsiębiorca przed stworzeniem takiego wzorca umownego?

Podstawowym aktem prawnym jest kodeks cywilny. Jego lektura powinna dostarczyć przedsiębiorcy wniosków nie tylko na temat treści wzorca umownego, w tym postanowień, których umieszczać tam nie można, lecz także zapoznać go z innymi zasadami dotyczącymi wzorców, jak choćby sposobem dostarczania wzorca konsumentowi czy wydawania go w trakcie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym. A są to kwestie niezwykle istotne, gdyż niejednokrotnie dzieje się tak, że przedsiębiorca próbuje wmówić konsumentowi, iż jest on zobligowany do określonego zachowania na mocy wzorca, mimo że wzorzec ten nie został prawidłowo konsumentowi dostarczony, a zatem go nie obowiązuje. Poza tym warto, by każdy przedsiębiorca zapoznał się też z przepisami innych ustaw, o których już była mowa, ponieważ i one zawierają szczegółowe postanowienia dotyczące wzorców umownych. Z praktycznego punktu widzenia dobrze byłoby także, aby przedsiębiorca sprawdził w rejestrze klauzul niedozwolonych - dostępnym w wersji elektronicznej na stronach internetowych prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - czy postanowienia, które zamierza zamieścić we wzorcu, nie zostały w przeszłości uznane za sprzeczne z prawami konsumentów.

Kiedy wzorzec umowny może trafić do rejestru klauzul niedozwolonych i jakie są tego konsekwencje?

Wzorzec jako taki nie trafia do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Mogą tam trafić jedynie poszczególne jego klauzule. Dzieje się tak wówczas, kiedy Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK), będący sądem właściwym w tych sprawach, uzna - w rezultacie wniesienia powództwa przez konsumenta, prezesa UOKiK, powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów lub organizacji społecznej chroniącej interesy konsumentów - iż określone postanowienia wzorca są sprzeczne z prawami konsumentów. Po uprawomocnieniu się takiego wyroku jego odpis trafia do prezesa UOKiK, który jest organem odpowiedzialnym za prowadzenie rejestru i dokonywanie w nim stosownych wpisów. Obecnie w rejestrze figuruje już niemal 1,5 tys. klauzul, co jest o tyle istotne, że ich obecność tam znacznie ułatwia dochodzenie swoich roszczeń innym konsumentom w podobnych sprawach.

Jakie kary mogą zostać nałożone na przedsiębiorcę, który łamie prawa konsumentów, i jaki organ je wymierza?

Jeśli pojęcie kary rozumieć wąsko, czyli jako karę wymierzaną przez organ administracyjny, to w przypadku łamania praw konsumenckich wymierza ją prezes UOKiK. Stoi on jednak na straży zbiorowych, a nie indywidualnych interesów konsumentów, co oznacza, iż podejmowane przez niego działania mają chronić interes publiczny, nie zaś interes pojedynczego konsumenta. Co więcej, ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje, iż nawet suma indywidualnych interesów konsumentów nie stanowi jeszcze interesu publicznego. A zatem o ewentualnym wszczęciu odpowiedniego postępowania przeciw przedsiębiorcy decyduje wyłącznie prezes UOKiK w zależność od tego, czy uzna on, iż działania takiego przedsiębiorcy mogą potencjalnie godzić w interes publiczny. Takie ukształtowanie administracyjnoprawnego modelu ochrony interesów konsumenckich jest o tyle istotne, że teoretycznie konsument nie ma możliwości złożenia donosu na przedsiębiorcę, co zobowiązywałoby prezesa UOKiK do wyjaśnienia sprawy. Oczywiście, istnieje prawdopodobieństwo, iż po otrzymaniu wielu skarg na daną firmę prezes UOKiK przyjrzy się jej praktykom, niemniej formalnie nie ma on takiego obowiązku, dopóki sam nie stwierdzi, iż jest to wskazane. Jeżeli już natomiast dojdzie do wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wówczas za stosowanie takich praktyk - w tym chociażby za umieszczanie we wzorcach umów zakazanych postanowień - prezes UOKiK może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości do 10 proc. przychodu osiągniętego przez przedsiębiorcę w roku poprzedzającym rok nałożenia kary. Mogą więc to być kary sięgające nawet milionów złotych, o czym przedsiębiorcy powinni pamiętać przy tworzeniu wzorców umownych.

Kiedy prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów może wszcząć przeciwko firmie kontrolę wzorców stosowanych w umowach?

Prezes UOKiK może wszcząć taką kontrolę, kiedy tylko uzna to za stosowne. Organ ten może wszcząć postępowanie wyjaśniające w danej sprawie (a zatem jeszcze nie przeciwko konkretnej firmie, a jedynie w celu zbadania określonych kwestii, np. struktury rynku czy zgodności zachowań przedsiębiorców z prawem) w dowolnym momencie i bez obowiązku informowania o tym kogokolwiek. W ramach postępowania wyjaśniającego (które często stanowi preludium dla ewentualnego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, czyli tego, które toczy się już przeciwko konkretnym przedsiębiorcom), prezes UOKiK ma prawo przede wszystkim żądać od przedsiębiorców wszelkich informacji i dokumentów koniecznych dla oceny sytuacji, w tym także stosowanych przez tego przedsiębiorcę wzorów umów. Warto wspomnieć, że prezes UOKiK dokonywał już przeglądów wzorców umów stosowanych w różnych branżach gospodarki, które są szczególnie wrażliwe z punktu widzenia ochrony interesów konsumentów.

Jakie prawa w postępowaniu przed prezesem UOKiK przysługują przedsiębiorcom. Czy można się odwoływać od decyzji prezesa UOKiK?

Jeśli chodzi o postępowanie wyjaśniające, które - jak wspomniałem - ma charakter wstępny i jest postępowaniem w sprawie, nie zaś przeciwko jakiemukolwiek przedsiębiorcy, ten ostatni nie ma w nim statusu strony, a zatem jego prawa są znacznie ograniczone i de facto ograniczają się do swobody składania z własnej inicjatywy pisemnych wyjaśnień odnośnie do okoliczności sprawy. Inaczej jest w postępowaniu w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w którym przedsiębiorca, przeciwko któremu postępowanie się toczy, jest stroną. W konsekwencji katalog jego uprawnień jest szerszy, bo oprócz możliwości składania wyjaśnień ma on również takie uprawnienia, jak choćby: możliwość wnioskowania o przeprowadzanie określonych dowodów (łącznie z przesłuchaniem świadków), możliwość kwestionowania dowodów, w tym prawo żądania wyłączenia biegłego, jeżeli zachodzą ku temu odpowiednie przesłanki czy prawo żądania ograniczenia wglądu do materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. Od decyzji wydanej w postępowaniu w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przedsiębiorca ma prawo się odwołać. Organem właściwym dla rozpatrzenia odwołań nie jest już jednak żaden organ administracyjny, lecz sąd powszechny, jakim jest SOKiK. Od wyroku SOKiK służy kolejne odwołanie, tym razem do Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Od wyroku Sądu Apelacyjnego przedsiębiorca może już tylko wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego.

Aleksander Stawicki, radca prawny, wspólnik kierujący zespołem prawa konkurencji w kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr

Rozmawiała MAŁGORZATA KRYSZKIEWICZ

PODSTAWA PRAWNA

• Art. 384-3853 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

• Art. 47945 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).

• Art. 24, art. 25 oraz art. 106 ust. 1 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 ze zm.).

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    1 sty 2000
    30 lip 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Test: Peugeot 508 SW PSE, czyli francuskie AMG w akcji

    Test: Peugeot 508 PSE, czyli napęd na cztery koła, 360 koni mechanicznych i hybryda plug-in. W skrócie francuskie AMG spisało się na medal.

    Ile lat wstecz sprawdza UFG?

    Ile lat wstecz sprawdza UFG? Czyli za ile lat kierowca może otrzymać karę za brak ubezpieczenia OC? Postanowiliśmy to sprawdzić.

    Jak uniknąć regresu ubezpieczeniowego?

    Jak uniknąć regresu ubezpieczeniowego? Jest kilka zasad, o których kierowca powinien pamiętać podczas zdarzenia drogowego. Dziś je przypomnimy.

    30% Club Poland: „Różnorodność we władzach to wymierne korzyści spółki” [PODCAST]

    Dane dowodzą, że zróżnicowane zespoły są bardziej efektywne. Ale czy faktycznie tak jest? Czy firma, która w swojej strategii stawia na różnorodność może liczyć na wymierne korzyści?

    Bezpieczny zakup samochodu używanego: co oznacza?

    Bezpieczny zakup samochodu używanego nie zawsze jest łatwy. Szczególnie że sprzedający ukrywają informacje, a kupujący mają ograniczone zaufanie.

    Wyższe grzywny za wykroczenia drogowe

    Podwyższenie maksymalnej wysokości grzywny za wykroczenia drogowe do 30 tys. zł zakłada projekt nowelizacji Prawa o ruchu drogowym, przyjęty przez rząd.

    Ceny mieszkań w Europie rosną szybciej niż w Polsce

    Ceny mieszkań w Europie. Ceny mieszkań oderwały się od fundamentów? Szybciej w Europie niż w Polsce – sugerują dane Eurostatu. W Polsce przez ostatnie lata ceny rosły tylko trochę szybciej niż dochody ludności. W państwach Europy Zachodniej dynamika była nawet kilkukrotnie wyższa.

    Wynajem domów w Polsce

    Wynajem domów. Wynajem domów w Polsce stanowi około 3% - 5% rynku najmu, ale jest ciekawym rozwiązaniem. Osoby zastanawiające się nad wynajmem większego mieszkania, powinny wziąć pod uwagę również dom, bo stawki czynszów za 1 mkw. są konkurencyjne. Na popularność wynajmu domów w innych krajach wpływa m.in. udział budynków jednorodzinnych w zasobie mieszkaniowym i wskaźnik urbanizacji.

    Studencie - nie daj się oszukać. Jak bezpiecznie wynająć mieszkanie, gdy sezon w pełni

    Wynajem mieszkania - studenci. Okres wakacji aż do września to typowy sezon najmu. Wiele osób stara się zaplanować na ten czas zmianę miejsca zamieszkania. Jest zazwyczaj trochę więcej wolnego, łatwiej o urlop w pracy, jest też korzystniej ze względu na zmianę szkoły dla dzieci. Równocześnie w tym samym czasie na rynku pojawiają się osoby studiujące. Młodzież rozpoczynająca studia w nowym mieście, studenci wyższych lat zmieniają lokum. Kwestie towarzyskie, uczuciowe czy chęć uzyskania większego komfortu - to najczęstsze przyczyny zmiany kwatery przez studentów.

    Kiedy warto prowadzić działalność w formie prostej spółki akcyjnej

    Od 1 lipca 2021 r. przedsiębiorcy mogą zacząć korzystać z nowej formy prowadzenia działalności, jaką jest prosta spółka akcyjna (PSA). W opracowaniu przedstawiamy, dla jakich przedsiębiorców taka forma prowadzenia działalności może być korzystna.

    Najpopularniejsze rodzaje napędów [NOWE DANE]

    Stowarzyszenie ACEA opublikowało najświeższe dane na temat najpopularniejszych rodzajów napędów. Jakie samochody wybierają kierowcy w Polsce?

    Ekspres kapsułkowy czy ciśnieniowy – który i dla kogo sprawdzi się lepiej?

    Ostatnimi czasy picie kawy przeniosło się z kawiarni pod strzechy. Nic dziwnego więc, że wiele osób stoi przed niezwykle trudnym wyborem – jaki ekspres do domu wybrać? Wśród wielu firm i modeli łatwo się zagubić. Jednak nie obawiajcie się! Odpowiadając na kilka prostych pytań, możemy łatwo stwierdzić, jaki ekspres będzie dla nas odpowiedni.

    Firmy szukają nowych pracowników

    Firmy szukają coraz więcej nowych pracowników. Liczba ofert pracy w urzędach pracy rośnie. Jakie są przyczyny?

    Dostępność infrastruktury miejskiej dla niepełnosprawnych - raport NIK

    Dostępność infrastruktury miejskiej dla niepełnosprawnych. Z przeprowadzonej przez Delegaturę Najwyższej Izby Kontroli w Gdańsku kontroli wynika, że miasta Gdynia, Kartuzy i Tczew inwestowały w infrastrukturę miejską, jednak nie w pełni zapewniły dostęp do niej osobom z utrudnionym poruszaniem się. Analizowały potrzeby i konsultowały je z mieszkańcami, jednak nie potrafiły egzekwować właściwych rekomendacji. Każda ze zbadanych przez NIK inwestycji miała jakąś przeszkodę, utrudniającą samodzielne przemieszczanie się po mieście.

    Ilu Polaków mieszka w domach jednorodzinnych a ilu w blokach?

    Dom jednorodzinny a mieszkanie w bloku. Marzenia o wyprowadzce z bloku do domu nie są w Polsce nowością. Już dziś w domach jednorodzinnych mieszka 55% rodaków – wynika z danych Eurostatu. Problem w tym, aby decyzję o wyprowadzce podjąć świadomie.

    Nie tylko negatywne skutki pandemii? [BADANIE]

    Według co czwartego Polaka pandemia przyniosła tyle samo następstw pozytywnych, co negatywnych. Tak wynika z badania zrealizowanego dla Rejestru Dłużników BIG InforMonitor.

    Kooperatywy mieszkaniowe - projekt ustawy w konsultacjach

    Kooperatywy mieszkaniowe. Projekt ustawy regulujący tworzenie kooperatyw mieszkaniowych zamieszczono 22 lipca 2021 r. na stronach Rządowego Centrum Legislacji i skierowano do konsultacji publicznych. Jego celem jest upowszechnienie kooperatyw mieszkaniowych, a przez to zwiększenie dostępności mieszkań. W projekcie zrezygnowano niestety z propozycji ulgi podatkowej dla członków kooperatywy mieszkaniowej.

    Mieszkanie Plus znów w ogniu politycznego sporu. Co to oznacza dla najemców?

    Mieszkanie Plus - Koalicja Obywatelska domaga się zwiększenia ochrony najemców programu. Jednak objęci nią byliby także najemcy mieszkań oferowanych przez prywatne firmy i fundusze. Istnieje ryzyko, że więcej by na tym stracili niż zyskali.

    Jakie są długi spółek giełdowych w 2021 r.?

    Z danych Krajowego Rejestru Długów wynika, iż zmniejszyło się zadłużenie spółek notowanych na giełdzie. Ile wynosi obecnie?

    Branża opakowań rośnie dzięki e-commerce [BADANIE]

    Pomimo wzrostu cen surowców branża opakowań rośnie w rekordowym tempie. Ważnym impulsem rozwoju pozostaje e-commerce.

    Społeczne agencje najmu od 23 lipca. Kto i jak może skorzystać z SAN?

    Społeczne agencje najmu. 23 lipca 2021 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego. Dzięki nowym przepisom mogą już powstawać społeczne agencje najmu (SAN) – podmioty pośredniczące między właścicielami mieszkań na wynajem i osobami, którym dochody lub sytuacja życiowa utrudniają najem mieszkania w warunkach rynkowych. Kto i jak może skorzystać na działalności SAN?

    Ważny termin dla najemców centrów handlowych

    Covidowe prolongaty umów najmu można anulować tylko do 6 sierpnia 2021 r. Co z najemcami, którzy płacili czynsze?

    Fotowoltaika - skąd wziąć pieniądze?

    Fotowoltaika - skąd wziąć pieniądze na inwestycję? Z jakich programów korzystają Polacy? Czy fotowoltaika to oszczedności?

    Jak firmy MŚP oceniają wpływ pandemii na ich branże? [BADANIE]

    Co czwarta firma MŚP uważa, że pandemia pomoże rozwinąć ich branżę, a w produkcji – co druga. Tak wynika z 8. edycji Barometru COVID-19, realizowanego przez EFL.

    Budownictwo mieszkaniowe w 2021 roku – rekordowe 6 miesięcy

    Budownictwo mieszkaniowe w 2021 roku. Pierwsze półrocze 2021 roku było dla deweloperów najlepszym półroczem w historii. Notują oni rekordową sprzedaż i budują najwięcej mieszkań. Potężny popyt na mieszkania powoduje, że chociaż deweloperzy budują najwięcej w historii, to i tak ceny mieszkań idą w górę. Bardzo prawdopodobne, że deweloperów czeka najlepszy rok w historii.