Kategorie

Kompensata należności – najważniejsze kwestie prawne

dr Rafał R. Wasilewski
doktor nauk prawnych, radca prawny prowadzący w Szczecinie kancelarię prawa gospodarczego Kancelaria Radcy Prawnego dr Rafał R. Wasilewski
Potrącenie wierzytelności może mieć znaczenie w przypadku ewentualnego postępowania sądowego.
Shutterstock
Czym jest kompensata należności? Co warto o niej wiedzieć? W jakich sytuacjach ma zastosowanie? Co nie może być objęte potrąceniem?

Kompensata należności

W przypadku współpracy gospodarczej pomiędzy przedsiębiorcami niejednokrotnie dochodzi do sporów na tle rozliczeń finansowych. Jeden z przedsiębiorców chce uzyskać zapłatę za towar czy usługę, a drugi przedsiębiorca np. kwestionuje prawidłowe wykonanie umowy lub nalicza kary umowne. Również w przypadku dwukierunkowej współpracy – wzajemnej sprzedaży czy świadczenia usług – obydwaj przedsiębiorcy wystawiają sobie faktury za towar czy usługi. W takich przypadkach często mówi się o dokonywaniu kompensaty. Co warto o niej wiedzieć?

Kompensata – potrącenie

Reklama

Kompensata to potoczna nazwa uregulowanej prawem instytucji potrącenia. Zgodnie z art. 498 § 1 Kodeksu cywilnego (k.c.), Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Natomiast § 2 wskazuje, że Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.

ABC sp. z o.o. wraz z dostarczeniem towaru (materiały biurowe) przedsiębiorcy X wręczyła mu fakturę na kwotę 500 zł (brutto) z terminem zapłaty przypadającym na 14 maja 2021 r. Przedsiębiorca X wykonywał na rzecz ABC sp. z o.o. usługi doradztwa biznesowego i z tego tytułu wystawił spółce fakturę na kwotę 1.200 zł (brutto), której termin płatności przypadał na 21 maja 2021 r. Obydwie wierzytelności są wymagalne, mają charakter pieniężny i nadają się do potrącenia. Na skutek potrącenia wierzytelność ABC sp. z o.o. wygaśnie, a przedsiębiorcy X nadal będzie przysługiwała zapłata co do kwoty 700 zł (brutto).

Forma potrącenia

Jak wynika z art. 499 k.c. Potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Oznacza to, że dokonanie potrącenia (kompensaty) wymaga złożenia oświadczenia przez którąkolwiek ze stron. Odwołując się do przykładu, oświadczenie mógłby złożyć zarówno przedsiębiorca X, jak i ABC sp. z o.o.

Reklama

Przepisy nie wprowadzają żadnego wymogu co do formy potrącenia – nie musi mieć formy pisemnej. O ile dopuszczalne byłoby nawet ustne potrącenie, o tyle na wypadek ewentualnego sporu sądowego warto dokonać potrącenia choćby w formie dokumentu (np. e-mail).

Ważne, aby składane oświadczenie wyraźnie wskazywało, że jego celem jest właśnie potrącenie. Również warto zadbać o to, aby składane oświadczenie dostatecznie konkretyzowało wierzytelności, które są objęte potrąceniem (np. podanie numerów faktur, dat ich wystawienia, kwot), na co wskazuje się w orzecznictwie sądowym (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26.03.2009 r., VI ACa 1278/08).

Co nie może być objęte potrąceniem?

Zgodnie z art. 505 k.c. nie mogą być umorzone przez potrącenie:

1) wierzytelności nieulegające zajęciu;

2) wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania;

3) wierzytelności wynikające z czynów niedozwolonych;

4) wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne.

Ponadto na zasadzie swobody umów (art. 3531 k.c.) strony co do zasady mogą w umowie zastrzec, że wynikające z niej wierzytelności nie mogą być potrącane (np. wyrok Sądu Najwyższego z 25.07.2013 r., II CSK 191/13).

Przedawnione wierzytelności mogą zostać potrącone, jeżeli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie nie nastąpiło (art. 502 k.c.).

Potrącenie a spór sądowy

Potrącenie wierzytelności może mieć znaczenie w przypadku ewentualnego postępowania sądowego. Gdyby – jak w przykładzie – ABC sp. z o.o. kwestionowałaby, że wierzytelność przedsiębiorcy X jest należna i tym samym nie zgadzała się z potrąceniem, mogłaby dochodzić zapłaty należnych 500 zł przed sądem. W takim wypadku przedsiębiorca X w procesie mógłby ewentualnie podnieść zarzut potrącenia dochodzonej kwoty ze swoją wierzytelnością.

Trzeba jednak zwrócić uwagę, że obecnie możliwość skorzystania z zarzutu potrącenia jest ograniczona. Zgodnie z art. 2031 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, Podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność pozwanego jest niesporna lub uprawdopodobniona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego. W naszym przykładzie, przedsiębiorca X mógłby zatem podnieść zarzut potrącenia, gdyby oprócz wystawionej faktury posiadałby inne dokumenty (np. zlecenie usługi, korespondencję w sprawie wykonywanej usługi).

Zarzut potrącenia może zostać podniesiony, zgodnie z art. 2031 § 2 k.p.c. nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna (np. gdyby jego wierzytelność stała się wymagalna dopiero w toku procesu sądowego). Ważne jest także, że według art. 2031 § 3 k.p.c. Zarzut potrącenia może zostać podniesiony tylko w piśmie procesowym. Do pisma tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące pozwu, z wyjątkiem przepisów dotyczących opłat. Oznacza to, że niewystarczające byłoby podnoszenie tego zarzutu ustnie podczas rozprawy.

dr Rafał R. Wasilewski, radca prawny

Więcej informacji znajdziesz w serwisie MOJA FIRMA

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Moja firma
    1 sty 2000
    15 cze 2021
    Zakres dat:

    Zawieranie umów w formie elektronicznej, zarządzanie dokumentami online. Czy prawnicy pozbędą się papierów?

    Zawieranie umów w formie elektronicznej. Tak jak biznesmeni rozpoczynający swoją karierę w latach 80-tych i 90-tych są przyzwyczajeni do noszenia znacznej ilości gotówki w kieszeni, tak prawnicy są przyzwyczajeni do wszystkiego, co jest „na piśmie”, „stwierdzone pismem”, ma „formę pisemną”, itp. Jak słusznie wskazała Rzecznik Generalna TSUE (w swojej opinii w sprawie C-258/16), teksty zapisuje się od tysięcy lat na różnych nośnikach – na glinianych tabliczkach, papirusie, marmurze czy granicie. Współcześnie coraz powszechniej używa się jednak elektronicznych środków przekazu. Odchodzi się od utożsamiania formy pisemnej wyłącznie z formą papierową (wydrukiem papierowym).

    Jak firma powinna informować o realizacji zadania publicznego?

    Od 25 czerwca br. będą obowiązywały nowe regulacje dla beneficjentów programów finansowanych z budżetu państwa lub z państwowych funduszy celowych, w tym z PFRON. Jakie obowiązki informacyjne ma firma?

    Zarządzanie firmą budowlaną - dostęp do danych w czasie rzeczywistym

    Zarządzanie firmą budowlaną. Sektor budowlany wyszedł obronną ręką z zawirowań związanych z pandemią koronawirusa. Duży wpływ miały m.in. inwestycje zakontraktowane jeszcze przed wybuchem pandemii. Jednak wydajność prac prowadzonych w zaostrzonym reżimie sanitarnym spadła o ok. 5-20 proc. (zob. Raport PZPB “Sektor budownictwa w obliczu COVID-19”). Poszukiwanie możliwości optymalizacji powinno być więc jednym z priorytetów tej branży. Szansą na znaczne poprawienie wyników oraz lepszą organizację pracy jest bieżący dostęp do danych oraz ich analiza, która pozwala podejmować słuszne decyzje biznesowe.

    Czy przedsiębiorca może sprawdzić kto jest zaszczepiony?

    Była wojna o maseczki, będzie o dowody szczepienia? Przedsiębiorcy mają wątpliwości, jak sprawdzać czy klient jest zaszczepiony. Jakie obowiązki ma pracodawca, a jakie prawa pracownik?

    Co 4 firma ma kłopoty ze spłata rat kredytu lub leasingu

    Co druga firma z sektora MŚP w ciągu ostatnich trzech miesięcy poniosła w związku z pandemią dodatkowe koszty. Pojawiły się problemy ze spłatą rat leasingu. Ale te wydatki to nie jedyne zmartwienie firm. Jakie kłopoty finansowe mają firmy?

    Rynek konsumenta. Kto kupuje zdalnie, a kto stacjonarnie?

    Zakupy przez internet zyskały przez pandemię. W wyniku kolejnych obostrzeń nakładanych na branżę i wielu tygodni niemal całkowitego zakazu handlu drogą stacjonarną dla wielu sklepów handel internetowy był jedynym kanałem dystrybucji.

    Wynajem - jedno mieszkanie, podwójny zysk

    Wynajem nieruchomości. W obliczu rosnącej inflacji, która w maju br. sięgnęła już blisko 5%, warto zastanowić się, co zrobić, aby zaoszczędzone pieniądze nie straciły na wartości. Jedną z inwestycji, po którą wciąż chętnie sięgają Polacy są nieruchomości. Mimo rosnących cen mieszkań, nadal jest to najbezpieczniejsza i najpewniejsza forma lokaty kapitału. Ponadto na rynku pojawił się nowy produkt mający przyspieszyć zwrot z takiej inwestycji – tzw. Wehikuł Inwestycyjny.

    Kiedy ruszy Krajowy Rejestr Zadłużonych?

    Krajowy Rejestr Zadłużonych miał zacząć działać w lipcu tego roku, ale poczekamy jeszcze na jego uruchomienie. Kto trafi do Krajowego Rejestru Zadłużonych?

    Mixed-use, czyli budownictwo wielofunkcyjne

    Budownictwo wielofunkcyjne - mixed-use. Nowoczesne kompleksy wielofunkcyjne, otwarte na interakcje społeczne i zapewniające lokalne potrzeby, które wygrywają dziś z tradycyjnymi biurowcami, wyznaczają kierunek rozwoju inwestycji w sektorze komercyjnym.

    Lokalny program "Mój Deszcz"

    Lokalny program "Mój Deszcz". Miejski program dotacji do łapania deszczówki, uzupełniający program centralny, rozpoczyna samorząd Gliwic. Na wykonanie zbiorników do łapania i wykorzystania wód deszczowych ma być przeznaczone do 4 tys. zł – w ramach półmilionowego budżetu.

    Zdjęcie samochodu z rejestracją nie narusza RODO

    Zdjęcie samochodu z rejestracją spokojnie można publikować. Powód? Numer rejestracyjny pojazdu nie stanowi danych osobowych.

    Cupra Ateca [TEST]: w 4,9 sek. do setki w... rodzinnym SUV-ie

    Cupra Ateca choć ma typowo rodzinne ubranie, oferuje kierowcy aż 300 koni. Czy takie połączenie sprawdza się na drodze?

    Jak sprawdzić numer PKK? Kierowcę czeka wizyta w urzędzie...

    Jak sprawdzić numer PKK? Niestety, ale ustawodawca nie przewidział możliwości sprawdzenia online. To oznacza, że kierowca musi zawitać w urzędzie.

    Co zawiera pakiet dla zagranicznych inwestorów?

    Proponowany pakiet dla zagranicznych inwestorów to m.in.: "jedno okienko", w którym firma będzie mogła ustalić wszystkie podatkowe aspekty inwestycji, czy możliwość odliczania VAT od usług finansowych.

    Rynek nieruchomości biurowych w Europie

    Rynek nieruchomości biurowych. Z powodu pandemii Covid-19 spadło zapotrzebowanie na biura w Europie i inwestycje w nowe nieruchomości. W Londynie ten trend zaczyna się odwracać. We Francji wzrasta zapotrzebowanie na zielone dachy i tarasy. W Szwecji myśli się o "biurach przyszłości". Nadal puste pozostają biura we Włoszech, Hiszpanii i Portugalii.

    Kasa fiskalna 2021 - rejestracja i zwolnienie

    Bez względu na rodzaj kasy przedsiębiorca ma obowiązek dokonania jej fiskalizacji i uzyskać numer ewidencyjny. Jak zarejestrować kasę fiskalną? Kto może to zrobić? Ile to kosztuje?

    Wniosek o dokonanie adnotacji w dowodzie rejestracyjnym

    Wniosek o dokonanie adnotacji w dowodzie rejestracyjnym: jak wygląda, jakie dokumenty do niego dołączyć i ile kosztuje załatwienie sprawy?

    Dlaczego pracownicy wolą model hybrydowy?

    Aż 61 proc. pracowników chce pracować w modelu hybrydowym, pracę wyłącznie z domu chciałoby świadczyć zaledwie 15 proc. Jak ten trend wpływa na rynek nieruchomości biurowych?

    Dlaczego ciągłość IT jest numerem 1 dla firm?

    Zdolność firm do szybkiego odtworzenia środowiska pracy w wyniku awarii lub cyberataku jest dziś wystawiana na bardzo trudną próbę. Bardzo wiele biznes „zawdzięcza” tutaj pandemii i powszechnemu przejściu na pracę zdalną.

    Ile czasu jest ważny numer PKK?

    Ile czasu jest ważny numer PKK? To pytanie, które mogą zadać kandydaci na kierowców. A więc? Postaramy się odpowiedzieć na nie w naszym materiale.

    Backup w firmie - dlaczego jest taki ważny?

    Backup w firmie powinien być obowiązkowy. Przypadkowo usunięty dokument, złośliwe oprogramowanie lub uszkodzenie sprzętu – przyczyn utraty danych może być co najmniej kilka. W każdym przypadku konsekwencje są jednak takie same. Jak można ich uniknąć?

    Wakacje 2021 - jakie są trendy turystyczne?

    Gdzie wyjedziemy na tegoroczne wakacje? Wybierzemy urlop w kraju czy za granicą? Jakie kierunki są popularne? Czy biura podróży mają szansę w tym sezonie na odrobienie strat?

    Dotacja na założenie firmy - zabezpieczenie środków [VIDEO]

    Jedną z najpopularniejszych form wsparcia z urzędu pracy, dostępną dla zarejestrowanych osób bezrobotnych, jest dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. Jak zabezpieczyć zwrot dofinansowania?

    Bitcon i kryptomilionerzy - gdzie zapłacą swoje podatki?

    Na świecie ujawniają się pierwsi miliarderzy, którzy dorobili się tylko na bitconie, a w Polsce jest coraz więcej krypto-milionerów. Czy odprowadzają podatki do polskiej kasy?

    Fabryczny gaz nie wbity w dowód. Co to oznacza?

    Fabryczny gaz nie wbity w dowód tworzy poważny problem dla kierowcy. Powód? Samochód nie przejdzie przeglądu technicznego!