Gwałtownie rośnie liczba sukcesji. Czy firmy poradzą sobie z największą od dekad zmianą pokoleniową w biznesie?

• Gwałtownie rośnie liczba sukcesji w Polsce
• Autorytetu się nie dziedziczy
• Nestor vs sukcesor
• Proces przekazania pałeczki w firmie
• Trudna sukcesja

Gwałtownie rośnie liczba sukcesji w Polsce

Właśnie stoimy przed największą w historii polskiego kapitalizmu falą przejmowania biznesów przez młodsze pokolenie. Tymczasem dane wskazują, że aż 31% firm rodzinnych w Polsce nie opracowało jasnego planu sukcesji¹. Przedsiębiorcy są jednak świadomi problemu, bo aż 70% z nich przyznaje, że planowanie przekazania sterów przedsiębiorstwa i umacnianie ładu rodzinnego to jeden z ich priorytetów na najbliższe 5 lat². Jednakże eksperci są zgodni, że skuteczna sukcesja to nie tylko prawno-finansowe przekazanie udziałów, lecz przede wszystkim złożony proces, w którym kluczową rolę odgrywa psychologia, umiejętne zarządzanie emocjami załogi i klarowny plan na to, jak przekazać nie tylko firmowe aktywa, ale przede wszystkim autorytet nestora na nowego lidera.

Autorytetu się nie dziedziczy

Przedsiębiorcy latami przygotowują się do sukcesji od strony prawnej, podatkowej i majątkowej, korzystając między innymi z popularnego dziś rozwiązania, jakim jest fundacja rodzinna. Najlepsi doradcy przygotowują szczelnie zabezpieczone prawnie akty notarialne, które dają założycielom poczucie kontroli i bezpieczeństwa majątku. Jednakże na samym końcu bardzo często okazuje się, że choć na papierze wszystko się zgadza, w firmie niespodziewanie wybucha konflikt, a kluczowi ludzie grożą odejściem.

- Nestorzy bardzo często żyją w przekonaniu, że lojalność, którą załoga obdarzyła ich samych, automatycznie i bezstratnie przejdzie na następcę z chwilą przekazania udziałów. Niestety, choć udziały można łatwo przepisać, to autorytetu się nie dziedziczy, a pracownicy nie podpisują aktu notarialnego wierności wobec nowego kierownictwa. Jeśli doradcy nestora w porę nie zauważą potrzeby zarządzania zmianą z perspektywy załogi, możemy mieć do czynienia z bolesnym zderzeniem dwóch zupełnie obcych sobie światów: z jednej strony charyzmatyczny nestor o ojcowskim usposobieniu wobec zespołu, a z drugiej młody sukcesor nierzadko z dyplomem uczelni biznesowej, który wchodzi i chce wprowadzać zmiany, unowocześniać, wykazać się innowacyjnością. Pożar wybucha właśnie wtedy, gdy inżynieria prawna zderza się ze zwykłą ludzką wrażliwością – wyjaśnia Kamil Boruta, radca prawny i ekspert ds. kompleksowej obsługi podmiotów gospodarczych.

Nestor vs sukcesor

Nestorzy bardzo często zarządzają przez obecność w firmie, decyzje podejmują na bazie intuicji i doświadczenia, a wiele kluczowych ustaleń z załogą zawierali „po słowie”. Kiedy wchodzi sukcesor z twardymi danymi, arkuszami kalkulacyjnymi i systemem oceny pracowniczej, wieloletni pracownicy mogą się poczuć zaniepokojeni, a nawet niedopasowani do nowej rzeczywistości. Dlatego eksperci wskazują, że sukcesja nie może być ogłoszona za pomocą suchego maila z działu HR o nowym wpisie w KRS. Pracownicy mogą odebrać takie podejście jako przejaw wotum nieufności wobec ich pracy i wkładu w dotychczasowy rozwój firmy.

Proces przekazania pałeczki w firmie

- Proces przekazania pałeczki młodszemu pokoleniu wymaga swoistego tandemu komunikacyjnego. Nestor musi stanąć z sukcesorem ramię w ramię, wyjaśnić załodze powody decyzji o odejściu, podziękować za współpracę i udzielić swojemu następcy pełnego, bezwarunkowego poparcia. Pamiętajmy, że iskrzy głównie tam, gdzie nowy zarząd próbuje zastąpić zaufanie i relacje systemem kontroli, nie tłumacząc, dlaczego organizacja na obecnym etapie rozwoju tego potrzebuje. Dlatego podczas oficjalnego przekazania władzy ważne jest też zachowanie sukcesora, który powinien przedstawić swoją wizję jako ewolucję, a nie rewolucję, i jasno pokazać, że w nowej rzeczywistości jest miejsce dla obecnej załogi – podkreśla Kamil Boruta.

Dane wskazują, że ten proces nie zawsze się udaje, bo sukcesja to przede wszystkim praca z „materią ludzką” – dominują tu przede wszystkim emocje. Ponadto nie zawsze sukcesor chce przejąć stery firmy od swoich rodziców. Dzieci chcą robić kariery własnymi siłami i według własnego pomysłu. Ponadto niejednokrotnie interesują się czymś zupełnie innym niż branża, którą zajmuje się rodzinna firma. Między innymi z tego względu na popularności zyskuje oddawanie władzy w ręce prezesów pozyskiwanych z wolnego rynku pracy. Raport PwC wskazuje, że z usług zewnętrznej kadry zarządzającej chciało skorzystać lub skorzystało aż 59% rodzin biznesowych w Polsce³.

Trudna sukcesja

Sukcesja jest trudna nie tylko ze względów prawnych, ale także z powodów czysto psychologicznych. Kiedy opadnie kurz, sukcesor poczuje się pewnie w fotelu prezesa, nestorowi przychodzi zdać najtrudniejszy test – znaleźć nowy życiowy azymut. Wielu emerytowanych prezesów nie potrafi odciąć pępowiny z firmą, a stan ten mogą podsycać pracownicy szukający poparcia u dawnego szefa. Im szybciej nestor zrozumie, że próba rządzenia z tzw. tylnego siedzenia działa na szkodę firmy, tym szybciej załoga zacznie widzieć w sukcesorze nowego szefa, który potrafi działać, a jego spojrzenie na rozwój firmy – choć inne – wcale nie musi być gorsze.

• ^{1 PwC Polska, Raport: „Od firm rodzinnych do rodzin biznesowych – nowa odporność w świecie zmian Polska edycja globalnego Badania Firm Rodzinnych Family Business Survey” (marzec 2026), s. 5}
• ^{2 PwC Polska, Raport: „Od firm rodzinnych do rodzin biznesowych – nowa odporność w świecie zmian Polska edycja globalnego Badania Firm Rodzinnych Family Business Survey” (marzec 2026), s. 7}
• ^{3 PwC Polska, Raport: „Od firm rodzinnych do rodzin biznesowych – nowa odporność w świecie zmian Polska edycja globalnego Badania Firm Rodzinnych Family Business Survey” (marzec 2026), s. 42}

Autor: Kamil Boruta, Kancelaria Radcy Prawnego