Kategorie

Odpowiedzialność odszkodowawcza pracownika

Odpowiedzialność odszkodowawcza pracownika
Odpowiedzialność odszkodowawcza pracownika
Odpowiedzialność odszkodowawcza na zasadach ogólnych w polskim prawie uregulowana jest w kodeksie cywilnym. Obok niej ustawodawca stworzył odrębne przepisy odnoszące się tylko i wyłącznie do pracowników a znajdujące swoje miejsce w kodeksie pracy.

Na początku należy wskazać, że szczególna regulacja dotycząca odpowiedzialności odszkodowawczej znajduje zastosowanie wyłącznie w stosunku do pracowników, którymi są osoby wskazane w art. 2 kodeksu pracy, czyli osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, co oznacza, że nie ma zastosowania do osób zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia, czy też umowy o dzieło. Bezpośrednio stosuje się ją do odpowiedzialności pracownika wyglądem pracodawcy, zaś pośrednio pracownika względem osoby trzeciej. 

Przepisy kodeksu pracy stanowią, że pracownicza odpowiedzialność odszkodowawcza powstaje gdy zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki.

Mianowicie:

- pracownik nie wykonał lub nienależycie wykonał swoje obowiązki,
- w mieniu pracodawcy powstała szkoda,
- działanie,  bądź też zaniechanie pracownika było zawinione,
- zaistniał adekwatny związek przyczynowy pomiędzy działaniem, bądź też zaniechaniem, które było zawinione, a powstałą szkodą w mieniu pracodawcy.

1. Pierwsza przesłanka wskazuje na nie wykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków pracowniczych. Przepis art. 100 kodeksu pracy stanowi, że pracownik powinien wykonywać swoją pracę starannie, sumiennie, a także z uwzględnieniem szeregu szczegółowych obowiązków, wynikających z prawa pracy czy przepisów zakładowych.

Powołany powyżej artykuł wyznacza podstawowe obowiązki pracownika wskazując, że są nimi szczególnie przestrzeganie czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy, przestrzeganie regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku, przestrzeganie przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych, dbanie o dobro zakładu pracy, chronienie jego mienia oraz zachowywanie w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę i inne.

Rozszerzając powyższe pracownik zobowiązany jest pozostawać w stanie gotowości do pracy w przewidzianym ilościowym wymiarze godzin, na swoim stanowisku pracy wyznaczonym przez pracodawcę.

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego należy przyjąć, że w zakresie dbałości o dobro zakładu pracy i chronienia jego mienia pracowniczy obowiązek stanowi swoistą zasadę lojalności pracownika, w ramach której powinien on powstrzymywać się od działań niekorzystnych dla pracodawcy, tym bardziej zmierzających do wyrządzenia pracodawcy szkody (I PKN 118/97). 

2. Kolejną przesłanką jest zaistnienie w mieniu pracodawcy szkody, którą można zdefiniować jako uszczerbek w majątku pracodawcy, powstały bez jego woli, przy czym za szkodę nie można uznać normalnego zużycia przedmiotów udostępnionych pracownikom do pracy, jak również ubytków naturalnych – np. zgnite owoce.

3. Kolejną przesłanką, która warunkuje zastosowanie instytucji pracowniczej odpowiedzialności pracowniczej jest zawinione działanie, bądź też zaniechanie pracownika. Świadczy to o fakcie oparcia tej instytucji na zasadzie winy, którą należy pojmować szeroko i stopniowo, analogicznie jak w przypadku prawa karnego.

W takim razie wina umyślna zachodzi wówczas, gdy czyn został popełniony z zamiarem bezpośrednim, bądź ewentualnym. Zamiar bezpośredni oznacza, że pracownik chciał spowodować szkodę w mieniu pracodawcy. Zaś zamiar ewentualny cechuje się tym, że pracownik przewidywał możliwość wyrządzenia pracodawcy szkody i godził się na to.

Z drugiej strony mamy do czynienia z winą nieumyślną, która może mieć postać lekkomyślności lub niedbalstwa. O lekkomyślności mówimy wtedy, gdy pracownik przewiduje możliwość powstania powstania szkody poprzez naruszenie obowiązków pracowniczych, lecz bezpodstawnie przypuszcza, że jej uniknie. Z kolei niedbalstwo istnieje wtedy, gdy pracownik wyrządził szkodę, lecz nie przewidywał możliwości jej wyrządzenia, chociaż taką możliwość powinien i mógł przewidzieć.

Rozróżnienie postaci winy ma olbrzymie znaczenie praktyczne, ponieważ w przypadku winy umyślnej, odpowiedzialność pracownika kształtuje się - w pełnej wysokości tj. pracownik zobowiązany będzie do zwrotu rzeczywistych strat w mieniu pracodawcy oraz utraconych korzyści. Z kolei w przypadku winy nieumyślnej – w ograniczonej wysokości, odnoszącej się tylko do rzeczywistej szkody powstałej w majątku pracodawcy.

4. Ostatnią przesłanką jest adekwatny związek przyczynowy, który zachodzi pomiędzy poniesioną przez pracodawcę szkodą, a zawinionym działaniem lub też zaniechaniem pracownika. Szkoda ma więc być normalnym, typowym następstwem zachowania pracownika.

Adekwatny związek przyczynowy oznacza normalne następstwa zachowania pracownika. Oznacza to, że pracownik, który wyrządził szkodę będzie odpowiadał za swoje zachowanie tylko wtedy, gdy szkoda powstała wskutek jego właśnie działania, bądź też do powstania której pracownik się przyczynił. Przypisanie tego związku ma bardzo istotny wpływ zarówno na powstanie odpowiedzialności, jak również gdy taka odpowiedzialność zachodzi, na jej zasięg. Może przecież zdarzyć się tak, że pracownik przyczynił się do powstania tylko części szkody. W tym wypadku, w oparciu o art. 115 kodeksu pracy, będzie on odpowiadał tylko za tę część szkody, która powstała w skutek normalnego następstwa jego zawinionego zachowania.

Zakres odpowiedzialności

Jak zostało już wspomniane, celowe wyrządzenie szkody w mieniu pracodawcy skutkuje powstaniem odpowiedzialności w pełnym wymiarze, czyli pracownik zobowiązany będzie do zwrotu rzeczywistych strat jak i utraconych korzyści z tytułu powstania szkody. 

Jednak w przypadku wyrządzenia szkody z winy nieumyślnej pracownik będzie odpowiadać jedynie w wysokości rzeczywiście powstałej szkody. Ponadto wobec takiego pracownika, pracodawca będzie mógł domagać się zwrotu w wysokości maksymalnie równowartości 3-miesięcznego wynagrodzenia za pracę. W związku z czym, może zdarzyć się taka sytuacja, w której pracodawca nie otrzyma pełnego wyrównania strat.

Przykładowo miesięczne zarobki Jana Kowalskiego wynoszą 2000 zł, zaś nieumyślnie wyrządzona szkoda opiewa na kwotę 20 000 zł. W takiej sytuacji pracodawca może żądać od Pana Jana zwrotu kwoty maksymalnie 6000 zł.

Ponadto, jak wskazuje orzecznictwo wysokość odszkodowania ustala się według cen z daty powstania szkody, a nie według cen ustalenia tego odszkodowania (IV PR 65/83); przy wyrządzeniu kilku szkód jednym zachowaniem, to łączne odszkodowanie nie może przekroczyć 3-miesięcznego wynagrodzenia za pracę, co oznacza, że jeżeli kilka szkód powstało wskutek odrębnych czynów pracownika, odszkodowanie oblicza się oddzielnie w stosunku do każdej powstałej szkody(III PN 1/89). Również należy zaznaczyć, że w obu przypadkach tj. umyślnym i nieumyślnym wyrządzeniu szkody przez pracownika, ciężar dowodu spoczywa na pracodawcy.
Możliwość częściowego wyłączenia odpowiedzialności reguluje paragraf 1 art. 117 kodeksu pracy. 

W ramach jego zastosowania, pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie w jakim pracodawca, względnie osoba trzecia przyczynili się do powstania lub zwiększenia szkody. Oznacza to częściowe zwolnienie pracownika od odszkodowania, nie zaś całkowite. Jednakże przepis ten znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy przyczynienie się pracodawcy, bądź tez osoby trzeciej do powstania/zwiększenia szkody pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z powstałą szkodą. Sąd Najwyższy wskazuje, że pracownik, który świadomie działał na szkodę pracodawcy nie może się powoływać na ten przepis, wysuwają zarzut, że do powstania szkody przyczynił się pracodawca poprzez złą organizację pracy i brak jej nadzoru.

Paragraf 2 art. 117 kodeksu pracy stanowi, że pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, gdyż odpowiada on za spełnienie swoich obowiązków. W szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka, a więc wówczas, gdy dany pracownik, działając na rzecz pracodawcy, poświęca dobro mniejszej wartości dla ratowania dobra o większej wartości. Jak przyjmuje Sąd Najwyższy (I PR 478/65) działanie w ramach dopuszczalnego ryzyka ma miejsce z reguły w sytuacjach, których nie można było przewidzieć. 

W odróżnieniu do sytuacji omówionej powyżej, w ramach zastosowania dopuszczalnego ryzyka, pracownik może całkowicie uwolnić się od odpowiedzialności za powstałą szkodę.

Ponadto, jak zostało wspomniane na wstępie, pracownicza odpowiedzialność odszkodowawcza ma także pośrednie zastosowanie w relacjach pracownik – osoba trzecia. Może się zdarzyć przecież tak, ze podczas pracy pracownik wyrządzi szkodę osobie trzeciej, nie zaś pracodawcy. 

Szkody na osobie

Po pojęciem szkody należy rozumieć zarówno szkody w mieniu, jak również szkody na osobie. W ramach tej odpowiedzialności możemy dokonać podziału na dwa przypadki: gdy do naprawienia szkody obowiązany jest pracodawca oraz gdy obowiązek naprawienia szkody spoczywa na pracowniku.

Z pierwszą sytuacją mamy do czynienia, gdy pracownik wyrządza szkodę osobie trzeciej z winy nieumyślnej w ramach wykonywania swoich obowiązków pracowniczych. W tym wypadku to pracodawca jest zobowiązany do naprawienia szkody osobie trzeciej w jej pełnym rozmiarze, co oznacza, że osobie trzeciej przysługuje roszenie tylko względem pracodawcy, a nie pracownika.

Dopiero po wyrównaniu szkody przez pracodawcę, po jego stronie powstaje roszczenie regresowe względem pracownika o zwrot poniesionych kosztów z tytułu wyrządzenia osobie trzeciej szkody, z tym zastrzeżeniem, że może dochodzić maksymalnie 3-krotności miesięcznego wynagrodzenia za pracę, przysługującego mu w dniu wyrównania szkody.

Druga sytuacja ma miejsce w trzech przypadkach: gdy pracownik wyrządził szkodę umyślnie; gdy pracownik wyrządził szkodę przy okazji wykonywania swoich obowiązków; gdy zatrudniający pracownika, pracodawca jest niewypłacalny (III CZP 5/76).

W wyżej wymienionych przypadkach pracownik jest zobowiązany do naprawienia szkody na zasadach ogólnych przewidzianych w kodeksie cywilnym, a więc w pełnym jej rozmiarze obejmującym rzeczywiste straty i utracone korzyści. Roszczenie osoby trzeciej skierowane jest w tym wypadku bezpośrednio wobec pracownika.

Należy zaznaczyć, że istnieją ponadto odrębne przepisy, które regulują odpowiedzialność odszkodowawczą za wspólne wyrządzenie szkody przez kilku pracowników, jednakże będzie o tym mowa w innym artykule.

Marek Pasiński – Radca Prawny
Wojciech Czerny - Prawnik

Kancelaria Radcy Prawnego w Krakowie www.pasinski.pl

Poszerzaj swoją wiedzę, korzystając z naszego programu
INFORLEX Książki dla Firm
INFORLEX Książki dla Firm
Tylko teraz
598,00 zł
798,00
Przejdź do sklepu
Źródło: Własne
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    1 sty 2000
    20 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Jak Zafira z Zafirą, czyli porównanie generacji A i B

    Zafira A i B przypominają ojca i syna. Swoje odpracowali, następców się dorobili, więc czas posiedzieć i pogadać. Jak ojcu i synowi na emeryturze?

    Proekologiczne rozwiązania w nowych osiedlach

    Ekologiczne rozwiązania w budownictwie mieszkaniowym. Jakie rozwiązania służące ekologii wdrażają deweloperzy w realizowanych osiedlach mieszkaniowych?

    Wartość nieruchomości mieszkaniowych w 2020 r. wyniosła 4,9 bln zł

    Szacowana wartość majątku nieruchomości mieszkaniowych w Polsce na koniec 2020 r. wyniosła ok. 4,9 bln zł w stosunku do 4,3 bln zł w 2019 r. – poinformował NBP w raporcie. Nieruchomości mieszkaniowe odpowiadały ok. 211 proc., a komercyjne ok. 13 proc. PKB.

    Kredyty mieszkaniowe (wrzesień 2021 r.) - mniej wniosków kredytowych

    Kredyty mieszkaniowe (hipoteczne). Po kilku miesiącach ponadprzeciętnie wysokiego popytu na kredyty mieszkaniowe (hipoteczne) sytuacja wraca do normy – sugerują napływające we wrześniu 2021 r. dane. Fala nowych wniosków normalizuje się, a banki utrzymują relatywnie stałą ofertę hipoteczną. Do banków trafia wciąż spora liczba wniosków kredytowych. W przeliczeniu na dzień roboczy są to w ostatnim czasie około 2 tysiące nowych aplikacji. Dla porównaniu w maju, kiedy mieliśmy apogeum popytu na hipoteki, do banków trafiało co dzień po 2,5 tys. wniosków kredytowych.

    Rozwój sztucznej inteligencji w Polsce - nabór wniosków

    Celem konkursu ARTIQ jest wzmocnienie potencjału Polski w obszarze badań nad sztuczną inteligencją i wykorzystaniem ich wyników w praktyce poprzez utworzenie trzech Centrów Doskonałości AI (CD AI), w których zespoły naukowców będą realizować projekty obejmujące badania podstawowe, przemysłowe, prace rozwojowe lub przedwdrożeniowe w dziedzinie sztucznej inteligencji, prowadzące do wprowadzenia nowego rozwiązania na rynek.

    Pracownicy nie chcą wracać do biur

    Ponad 70% pracowników zdalnych i 60% pracowników hybrydowych zadeklarowało, że nie czuje się gotowych na powrót do pracy w biurze. Jednak aż 70% zapytanych firm planuje powrót do pracy stacjonarnej jeszcze w 2021 roku. Czym pracodawcy chcą zachęcić do powrotów? Na jakie benefity mogą liczyć pracownicy?

    Czy paragon w formie faktury uproszczonej tylko z NIP nabywcy jest dowodem księgowym

    Jesteśmy jednostką budżetową (szkoła podstawowa). Czy mogę przyjąć paragon w formie faktury uproszczonej w kwocie 409 zł, gdzie nie ma nabywcy ani odbiorcy, jest tylko NIP nabywcy? Czy pracownik może zapłacić za fakturę vat swoją osobistą kartą płatniczą?

    Czy można dyscyplinarnie zwolnić pracownika palącego papierosy w niedozwolonym miejscu

    Czy pracodawca może zwolnić dyscyplinarnie pracownika, który nie przestrzega regulaminu pracy poprzez palenie papierosów w niedozwolonym miejscu, pomimo iż zostało wyznaczone specjalne miejsce w firmie przeznaczone do tego celu?

    Mieszkania kupowane za gotówkę (bez kredytu)

    Mieszkania kupowane za gotówkę (bez kredytu). W I kwartale 2021 r. Narodowy Bank Polski spytał około 300 pośredników nieruchomości o sytuację panującą na rynku wtórnym. Wyniki tego badania sugerują m.in., że dwie trzecie mieszkań kupowanych w celu odsprzedaży jest finansowanych bez kredytu. W przypadku lokali kupowanych na własne potrzeby, analogiczny wynik spada do zaledwie 25%.

    Czy przedsiębiorca może ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych?

    Spory z kontrahentami mogą nie zakończyć się na wezwaniu do zapłaty i konieczne będzie wystąpienie do sądu z pozwem o zapłatę. Jeżeli zaległość z otrzymaniem pieniędzy z przeterminowanej faktury jest dla firmy dotkliwa, zwłaszcza w przypadku młodych przedsiębiorstw, samo poniesienie kosztów sądowych może okazać się blokadą w dochodzeniu należności. Można usłyszeć, że osoby w trudnej sytuacji majątkowej mogą ubiegać się o zwolnienie z kosztów sądowych. Czy firmy także mogą liczyć na takie udogodnienie? Pytanie to jest o tyle aktualne, że wobec pandemii, wcześniejszych lockdownów oraz ograniczeń sytuacja majątkowa wielu firm znacznie się pogorszyła.

    Opel Vectra B: gdzie się podziały tamte pryw… auta?

    Opel Vactra B: w zeszłym roku minęło 25 lat od premiery tego modelu, w przyszłym minie 20 lat od zakończenia jego produkcji. Co warto wiedzieć o nim?

    Pozytywne tendencje w eksporcie artykułów rolno-spożywczych

    Eksport artykułów rolno-spożywczych. Od stycznia do lipca 2021 r. wartość eksportu ogółem polskich towarów rolno-spożywczych wzrosła o 5,2%, do 20,5 mld EUR, w porównaniu z tym samym okresem roku 2020 - poinformowało Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

    Dotacje na wymianę pieców w budynkach wielorodzinnych i Mój Prąd 4.0. - w 2022 roku

    Dotacje na wymianę pieców i Mój Prąd 4.0. Trzecia edycja programu Mój Prąd, z budżetem przekraczającym 530 mln zł, wciąż cieszy się rekordową popularnością. Do tej pory do NFOŚiGW wpłynęło już ok. 150 tys. wniosków o dofinansowanie przydomowej fotowoltaiki. Fundusz szacuje, że budżet programu wystarczy w sumie na sfinansowanie ok. 178 tys. wniosków i przy obecnym tempie za chwilę się wyczerpie. NFOŚiGW pracuje już jednak nad uruchomieniem kolejnej, czwartej edycji, która ma zachęcić prosumentów do autokonsumpcji energii wytwarzanej w gospodarstwach domowych. Trwają też prace nad poszerzeniem kolejnego, popularnego programu Czyste Powietrze o dotacje na wymianę kopciuchów w budynkach wielolokalowych.

    Duży popyt na mieszkania. Problemem deficyt gruntów

    Popyt na rynku mieszkaniowym nie słabnie, gdyż Polacy chcą kupować nowe mieszkania, a rynek jest chłonny. Powodem jest wysoki deficyt mieszkań, jeden z najniższych, na tle krajów UE, wskaźników liczby mieszkań na tysiąc mieszkańców, a także sprzyjająca sytuacja makro – ocenia członek zarządu Grupy Murapol Iwona Sroka.

    Gaz dla gospodarstw domowych droższy o 7,4% od 1 października

    Cena gazu dla gospodarstw domowych. Od 1 października 2021 r. gospodarstwa domowe korzystające z taryfy PGNiG Obrót Detaliczny zapłacą za gaz więcej o 7,4 proc. PGNiG poinformowało w czwartek 16 września 2021 r., że Prezes URE zaakceptował wniosek o podwyżkę cen w taryfie. Zmiana będzie obowiązywać od października do końca 2021 roku. Stawki opłat abonamentowych oraz stawki za dystrybucję paliw gazowych pozostały bez zmian.

    Continental SportContact 7: sportowa nowość na rynku

    Continental SportContact 7 to opona przeznaczona do sportowych kompaktów, aut sportowych, supersportowych i tuningowanych.

    Branża transportowa... przeżywa renesans

    Branża transportowa jak i mechanicy przeżywają renesans. Usługi w tych dwóch sektorach są obecnie trudniej dostępne i przede wszystkim poszukiwane.

    Roczny koszt utrzymania samochodu? Policz go z... Yanosikiem

    Roczny koszt utrzymania samochodu – ile może wynosić? Yanosik postanowił odpowiedzieć na to pytanie i udostępnił właśnie nową funkcję w aplikacji.

    Ford Mondeo Mk4: Budżetowe auto Bonda

    Ford Mondeo MK4: jeździł nim James Bond, a Top Gear okrzyknął go samochodem roku 2007. W skrócie jest lepszy niż... Ferrari.

    Nieważność decyzji administracyjnych - co się zmienia od 16 września 2021 r.

    Nieważność decyzji administracyjnych. Jeśli od decyzji administracyjnej minęło 30 lat nie wszczyna się postępowania w sprawie jej zakwestionowania - stanowią przepisy, które weszły w życie w czwartek 16 września 2021 r. Niezakończone postępowania ws. nieważności decyzji, wszczęte po 30 latach od ich ogłoszenia, zostają umorzone.

    Katowice. Kolejna edycja programu „Mieszkanie za remont”

    Program „Mieszkanie za remont”. 50 lokali w różnych częściach Katowic znalazło się w tegorocznej edycji miejskiego programu "Mieszkanie za remont", umożliwiającego wynajęcie od miasta mieszkania na preferencyjnych warunkach w zamian za jego odnowienie.

    Zakup uszkodzonego samochodu: 1/3 używek po szkodzie

    Zakup uszkodzonego samochodu? W 2019 roku 1/3 aut na rynku wtórnym miała odnotowaną szkodę. Obecnie odsetek ten zbliża się do połowy.

    Ford Kuga I 2.0 TDCI: Super Użytkowy Vóz

    Dobry SUV musi ładnie wyglądać, być przestronny i oferować poprawne osiągi połączone z niskim spalaniem. To wszystko oferuje Ford Kuga I.

    Toyota RAV4 Adventure: czarne akcenty i napęd 4x4 w standardzie

    Toyota RAV4 Adventure - japoński SUV doczekał się nowej wersji specjalnej. Auto wyróżniają czarne akcenty, srebrny dach i napęd AWD-i w standardzie.

    Większość studentów mieszka u rodziny lub znajomych

    Studenci na rynku nieruchomości. Rynek wynajmu nieruchomości zmienił się istotnie w czasie pandemii. Wzrosła liczba studentów mieszkających u rodziny lub znajomych i nieponoszących opłaty za najem – z poziomu 27% w 2020 r. do 52% w 2021 r. Jednocześnie, spadł odsetek wynajmujących nieruchomości (z 51% do 33%). Centrum AMRON, we współpracy z Warszawskim Instytutem Bankowości i koordynatorami Programu Edukacyjnego „Nowoczesne Zarządzanie Biznesem”, opublikowało raport „Studenci na rynku nieruchomości 2021”. Jednocześnie zapowiedziano, że już w drugiej połowie września 2021 r. zostanie opublikowana kolejna edycja raportu „Portfel studenta” nt. sytuacji finansowej polskich studentów.