Źródła obowiązków z zakresu ochrony środowiska

Rosnąca ilość przepisów prawa ochrony środowiska wyznacza coraz większy zakres obowiązków dla przedsiębiorców. Proces częstych zmian prawa ochrony środowiska stał się standardem. Powstaje w ten sposób niesłychanie trudny do opanowania i stosowania gąszcz przepisów. Często są one niespójne, jak również zawierają pokaźny zasób treści technicznej obfitującej w ogromną liczbę pojęć specjalistycznych. Coraz częściej też zrozumienie tych przepisów wymaga od przedsiębiorców specjalistycznej wiedzy, np. z zakresu procesów technologicznych, chemicznych czy biologicznych zachodzących podczas korzystania ze środowiska.

Jedną z podstaw praw oraz obowiązków małych i średnich przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska są przepisy ustawy z 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.)  Przepisy tego aktu prawnego dość precyzyjnie określają, kto jest podmiotem korzystającym ze środowiska. W myśl art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska podmiotem takim może być:

• przedsiębiorca w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności  gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178, z 2000 r. Nr 86, poz. 958 i Nr 114, poz. 1193 oraz z  2001 r. Nr 49, poz. 509) oraz osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w  zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i  rybactwa śródlądowego, oraz osoby wykonujące zawód medyczny w ramach indywidualnej  praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki,
• jednostka organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy - Prawo  działalności gospodarczej ,
• osobę fizyczną niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a), korzystającą ze środowiska  w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia,

Na każdym przedsiębiorcy spoczywa szereg obowiązków w zakresie ochrony środowiska. Wymagania środowiskowe, którym muszą się oni podporządkować, wynikać mogą z trzech głównych źródeł:

1. bezpośrednio z przepisów prawa (głównie aktów prawnych rangi ustawy i rozporządzenia);
2. z decyzji administracyjnych (m.in. wymaganych prawem pozwoleń i zezwoleń);
3. umów cywilnoprawnych, przy czym warunkowania środowiskowe mogą wynikać również z innych, niż typowo „środowiskowych” decyzji administracyjnych , jak np. z decyzji o pozwoleniu na budowę,
4. prawa lokalnego, jakim jest np. miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego,  programu ochrony środowiska wraz z planem gospodarki odpadami.

Wymagania środowiskowe wynikające wprost z przepisów prawa

Wymagania środowiskowe wynikające wprost z przepisów prawa są to obowiązki, które można odczytać bezpośrednio z treści ustaw i rozporządzeń. Wśród nich najważniejsze to m.in.:

1. obowiązek uzyskania odpowiednich decyzji administracyjnych: pozwoleń, zezwoleń,  uzgodnień itp.,
2. obowiązek ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska (np. w związku z wprowadzaniem  pyłów lub gazów do powietrza lub odprowadzaniem ścieków do odbiornika),
3. obowiązek prowadzenia ewidencji rodzaju i wielkości korzystania ze środowiska (np.  ewidencja odpadów),
4. obowiązek prowadzenia pomiarów emisji (zróżnicowany w zakresie w zależności od rodzaju  prowadzonej działalności),
5. obowiązek opracowania dokumentów związanych z możliwością wystąpienia poważnych  awarii.

Polecamy: Kiedy firma nie poniesie opłat środowiskowych za pobór wody i wprowadzanie ścieków?

Decyzje administracyjne, z których wynikają obowiązki środowiskowe

Przepisy nakładają na przedsiębiorców obowiązek uzyskania odpowiednich decyzji administracyjnych, pozwalających na wprowadzanie substancji lub energii do środowiska lub na inne rodzaje korzystania ze środowiska. Są to pozwolenia:

1. na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza,
2. wodnoprawne na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,
3. na wytwarzanie odpadów,
4. zintegrowane.

Pozwoleń lub zezwoleń wymagają także prowadzenie działalności w zakresie:

1. zbierania,
2. transportu,
3. odzysku lub
4. unieszkodliwiania odpadów.

Obowiązki wynikać mogą też z innych decyzji, tak więc np. z:

1. decyzji (starosty lub wojewody) zatwierdzającej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi,
2. decyzji starosty nakazującej ograniczenie negatywnego oddziaływania albo zagrożenia dla środowiska,
3. faktu złożenia informacji o zamierzonym sposobie postępowania, tak więc np. z:
   1. przedłożenia informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobach gospodarowania wytworzonymi odpadami,
   2. przedłożenia przez prowadzącego zakład o zwiększonym ryzyku lub o dużym ryzyku programu zapobiegania awariom.

Umowy cywilnoprawne związane z zagadnieniami środowiskowymi

Do najczęściej spotykanych tego typu umów cywilno-prawnych należą umowy zawierane z przedsiębiorstwami wodociągowo-kanalizacyjnymi oraz z firmami zajmującymi się odbiorem odpadów, ich zagospodarowywaniem, czy też unieszkodliwianiem. Przepisy narzucają elementy takich umów, np. najwyższe dopuszczalne stężenia zanieczyszczeń w ściekach lub dozwolone sposoby zagospodarowania odpadów.

Jednocześnie pamiętać należy, iż odpowiedzialność za nieprzestrzeganie wymagań w zakresie ochrony środowiska istnieje niezależnie od wystąpienia skutku w postaci zanieczyszczenia środowiska.

Polecamy: Jak chronić dobra osobiste przedsiębiorcy w mediach – część 1