Jak przebiegnie przyjęcie euro w Polsce?

W efekcie modyfikacji prawa wspólnotowego odnoszącego się do zasad wprowadzania euro, nowe kraje członkowskie (w tym Polska) mogą zastosować w tym względzie trzy podstawowe scenariusze:
1) scenariusz z okresem przejściowym (scenariusz madrycki), w którym w pierwszym etapie euro funkcjonuje wyłącznie w formie bezgotówkowej jako zapis księgowy (maksymalnie 3 lata), a następnie jest wprowadzane do obiegu gotówkowego w trakcie okresu podwójnego obiegu, trwającego nie dłużej niż 6 miesięcy;
2) scenariusz „big-bang” zakładający jednoczesne przyjęcie euro do obiegu gotówkowego i bezgotówkowego z zastosowaniem okresu podwójnego obiegu, trwającego nie dłużej niż 6 miesięcy,
3) scenariusz „big-bang” z opcją „phasing out” dający dodatkowo, w stosunku do scenariusza „big-bang”, możliwość stosowania odniesień do waluty krajowej w niektórych dokumentach prawnych i instrumentach finansowych (maksymalnie 1 rok po dacie wprowadzenia euro).

Proces rozszerzania strefy euro o nowe państwa członkowskie został zapoczątkowany w 2007 r. przez Słowenię. W kolejnych latach do strefy euro dołączyły: Cypr i Malta (2008 r.) oraz Słowacja (2009 r.). Wszystkie kraje wykorzystały scenariusz „big-bang”, zakładający jednoczesne wprowadzenie nowej waluty do obiegu gotówkowego i bezgotówkowego.

W związku z wprowadzeniem w euro jako prawnego środka płatniczego w państwie członkowskim konieczne jest dokonanie odpowiednich zmian w prawie krajowym. Uregulowania zasadnicze dla procesu wprowadzenia euro zawierane są zazwyczaj w jednej zbiorczej ustawie, określanej mianem ustawy horyzontalnej lub ustawy parasolowej.

Celem ustawy horyzontalnej jest uregulowanie zasadniczych kwestii związanych z zamianą walut. Jej horyzontalny charakter wynika z faktu, że jednocześnie nowelizuje ona wiele aktów prawnych.

Do zagadnień poruszanych przez nowe państwa członkowskie w tego typu ustawach należą (wybrane, ważne z punktu widzenia obywateli):

• funkcjonowanie giełdy papierów wartościowych w okresie wymiany walut,
• przewalutowanie wartości udziałów, akcji, obligacji i innych papierów wartościowych, a także kapitału zakładowego spółki prawa handlowego i jego podziału pomiędzy udziałowców po denominacji na euro oraz zaksięgowanie różnic w kwotach powstałych na skutek przeliczenia wartości kapitału itp.,
• tworzenie budżetu, rozliczenia podatkowe, ubezpieczenia społeczne, cła i inne zobowiązania budżetowe w okresie wymiany walut,
• metody prezentowania cen i wystawiania faktur w dwóch walutach w okresie obowiązku podwójnej ekspozycji cen i innych kwot pieniężnych,
• metody przeliczania kwot z waluty krajowej na euro i odwrotnie oraz zaokrąglania kwot powstałych po przeliczeniu,
• zasada zachowania ciągłości umów gwarantująca, że wprowadzenie euro nie zmienia dotychczasowego charakteru umów i innych instrumentów prawnych,
• ustanowienie parametrów referencyjnych w umowach handlowych, m.in. zamiana stawki krajowego rynku międzybankowego na stawkę EURIBOR, indeksy i kursy wymiany,
• ustalenie długości obowiązkowego okresu podwójnego obiegu, podwójnej ekspozycji cen, okresu wymiany pozostawionych krajowych banknotów i monet na euro,
• ustalenie limitu dziennego dla gotówkowej wymiany waluty krajowej (dla zapobieżenia procederowi prania pieniędzy), a także wielkości kar za wcześniejsze wprowadzenie waluty euro do obiegu.

Wprowadzenie euro do obrotu gotówkowego wymaga poniesienia istotnych kosztów przez banki na przezbrojenia sprzętu liczącego i sortującego banknoty i monety, a także na transport i przechowywanie nowej waluty oraz wycofanie z obiegu dotychczasowej krajowej waluty. Ponadto tak częste przemieszczanie gotówki wymaga ochrony fizycznej oraz ubezpieczenia finansowego. Istotnym czynnikiem kosztowym jest również konieczność okresowego zwiększenia obsady kasjerów oraz wydłużenia ich czasu pracy. Dotychczasowe doświadczenia krajów strefy euro wskazują, że największe koszty powstają w okresie czterech ostatnich miesięcy roku bezpośrednio poprzedzającego dzień wprowadzenia euro do obiegu gotówkowego oraz w pierwszych tygodniach okresu podwójnego obiegu.

Polecamy serwis Które debiuty na GPW były najbardziej udane w 2010 r.?

Koszty modernizacji urządzeń obsługujących obrót gotówkowy wiążą się z koniecznością przezbrojenia bankomatów i wpłatomatów oraz wyposażenia kas bankowych w urządzenia do obsługi waluty euro. Z tego też względu przy doborze nominałów banknotów euro wprowadzanych w pierwszym etapie do obiegu bierze się pod uwagę dwa główne czynniki:
1) poziom cen na danym rynku po ich denominacji w euro i związana z tym częstość stosowania niektórych nominałów banknotów,
2) zbieżność wymiarów zewnętrznych z wymiarami dotychczasowych banknotów.

Względy te sprawiają, że w pierwszych tygodniach do obiegu wprowadza się najczęściej tylko dwa lub trzy rodzaje banknotów euro z grupy najniższych nominałów oraz o wymiarach najbardziej zbliżonych do banknotów wycofywanej waluty krajowej. W trakcie wprowadzania euro na Słowacji, w pierwszych tygodniach obieg gotówkowy był zasilany wyłącznie banknotami o dwóch nominałach: 10 euro i 20 euro. Dla obniżenia obciążeń banków komercyjnych z tytułu wprowadzania euro niektóre banki centralne refundują bankom komercyjnym część kosztów transportu i przechowywania nowej i wycofywanej waluty. System refundacji w największym stopniu premiuje przechowywanie dużych gabarytowo zapasów monet, a także długość okresu przechowywania. Tego rodzaju premie stosowały centralne banki w Belgii, Hiszpanii, Holandii, Irlandii i Niemczech. Skalę problemu przechowywania waluty odzwierciedla fakt, że w styczniu i lutym 2002 r. do banków komercyjnych skierowano około 7,5 mld sztuk banknotów euro o wartości 248,9 mld euro oraz około 35,8 mld sztuk monet o wartości 11,5 mld euro. W tym samym czasie banki komercyjne, według stanu na koniec 2001 r., miały do zebranie i wycofania z obiegu około 116 mld sztuk monet walut krajowych o łącznej wartości 16,3 mld euro.

Dodatkowe koszty obsługi kasowej w największym stopniu tworzą się w okresie podwójnego obiegu obu walut. Do zminimalizowania tych strat ostatnie cztery kraje strefy euro skróciły ten okres nawet do 14 dni (Słowenia). Konieczność prowadzenia obsługi kasowej w dwóch walutach zwiększa w sposób istotny koszty działania m.in. wymaga zatrudnienia dodatkowych kasjerów oraz wydłużenia czasu pracy służb skarbcowych, stanowiących bezpośrednie zaplecze obsługi kasjerskiej. Wydłuża to również czas przeprowadzenia operacji płatniczych i zwiększa prawdopodobieństwo popełnienia błędów
przez kasjerów. Zgodnie z badaniami ankietowymi przeprowadzonymi przez Komisję Europejską wśród dużych sieci sprzedaży detalicznej stosowanie w kasach dwóch walut powoduje wydłużenie czasu obsługi klientów o 25-100%.

Kolejnym czynnikiem kosztotwórczym jest wymóg podwójnego prezentowania cen i wszelkich kwot pieniężnych. Rozpoczyna się on niezwłocznie po ustaleniu nieodwołalnego kursu wymiany waluty krajowej wobec euro i trwa do dwunastu miesięcy po dacie wprowadzenia euro. W tym czasie banki i inne instytucje finansowe są zobowiązane do przeprowadzenia konwersji na euro kwot znajdujących się na rachunkach i kontach
klientów. Choć w przypadku klientów indywidualnych i małych przedsiębiorstw nie jest to operacja skomplikowana, konwersja rachunków dużych przedsiębiorstw może stwarzać większe problemy, gdyż posiadają one wiele zaprogramowanych wcześniej zleceń, rozliczeń z kontrahentami handlowymi i innymi bankami.

W sektorze realnym wprowadzenie euro do obiegu gotówkowego i bezgotówkowego w największym stopniu wpływa na działalność handlu detalicznego. Firmy handlowe muszą dostosować do euro systemy informatyczne obsługujące ich działalność, a także systemy ewidencji księgowej i płac. Wymóg podwójnej ekspozycji cen powoduje, że wszystkie oznaczenia cen muszą być wyrażone w euro i walucie krajowej, co w wielu wypadkach zmienia grafikę opakowań, katalogów reklamowych, ulotek informacyjnych i zestawień ofertowych.

Bardzo ważnym problemem dla przedsiębiorstw handlowych jest zapewnienie sprawnej obsługi kasowej, szczególnie w okresie podwójnego obiegu obu walut. Dla realizacji tego zadania firmy handlowe muszą przeszkolić kasjerów pod kątem umiejętności rozpoznawania banknotów i monet euro oraz zgromadzić, w ramach gotówkowego zaopatrzenia wtórnego, odpowiednią ilość banknotów i monet koniecznych do wydawania reszt klientom. Istnieje zasada, że w okresie podwójnego obiegu klienci mogą płacić walutą krajową, natomiast reszta wydawana im jest wyłącznie w euro.

Zasilenie firm handlowych w gotówkę euro wymaga złożenia przez nie zabezpieczenia finansowego w bankach komercyjnych w postaci papierów wartościowych bądź zablokowania depozytów na rachunkach bankowych. W dalszej kolejności firmy handlowe ponoszą koszty transportu i ubezpieczenia gotówki oraz jej przechowywania i zapewnienia odpowiedniej ochrony we własnych placówkach. Kolejnym kosztem obiegu gotówkowego w firmach handlowych jest zwiększona okresowo obsada kasjerów i dodatkowe wyposażenie stanowisk kasowych.

Druga grupa najsilniej dotknięta wymianą waluty to firmy utrzymujące sieci automatów sprzedających żywność oraz inne dobra i usługi. Postępująca automatyzacja sprzedaży sprawia, że jest to istotny czynnik kosztowy dla całego sektora przedsiębiorstw. Za pośrednictwem automatów są sprzedawane słodycze, napoje, ciastka, bilety, paliwo samochodowe, a także wnoszone są opłaty za parkowanie, mycie samochodów, rozmowy telefoniczne i inne. W funkcjonowaniu automatów sprzedających należy oczekiwać nawet kilkudniowej przerwy, niezbędnej dla modernizacji urządzeń rozpoznających banknoty i monety euro.

W sektorze publicznym najistotniejszym czynnikiem kosztowym procesu wprowadzania euro jest modernizacja systemów informatycznych. Wszystkie jednostki tego sektora muszą przekształcić systemy księgowe i płacowe oraz inne systemy finansowe do rejestracji operacji w euro. W zmianach tych jest uwzględniany wymóg podwójnej ekspozycji cen i innych wartości pieniężnych zapewniający, że wynikowe kwoty przedstawiane przez administrację publiczną osobom indywidualnym, przedsiębiorstwom i innym instytucjom są prezentowane w euro i walucie krajowej. Szczególnie ważnym obszarem modyfikacji systemów informatycznych jest system naliczania podatków, ubezpieczeń społecznych, ceł oraz innych zobowiązań budżetowych. Złożoność tych procedur wpływa na podwyższenie kosztów informatycznych ponoszonych przez sektor publiczny.

Polecamy serwis Inwestycje

Oprócz modernizacji systemów informatycznych, wprowadzenie euro oznacza konieczność dodatkowej pracy służb finansowych, wydłużenia obsługi kasowej i informacyjnej w urzędach skarbowych, oddziałach ubezpieczeń społecznych i instytucjach pomocy społecznej, a także konieczność wymiany dotychczas stosowanych formularzy i blankietów. W działalności indywidualnych instytucji dodatkowymi kosztami są, m.in. przewalutowanie pracowniczych umów o pracę i kontraktów z podmiotami wykonującymi outsourcing, prace zlecone lub roboty remontowe i inwestycyjne.

Największym kosztem sektora publicznego jest przeprowadzenie publicznej kampanii informacyjnej, szczególnie skierowanej do osób starszych, niepełnosprawnych i mniejszości narodowych. Jej celem jest pokazanie praktycznej strony wymiany walut, m.in. rozpoznawanie nowych banknotów i monet, metody przeliczania kwot z i na euro oraz zasad zaokrąglania kwot powstałych po przeliczeniu.

Artykuł pochodzi z książki „Finanse” Mariana Podstawki (red. nauk.) (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010). Wykorzystanie za wiedzą Wydawcy.