Kategorie

Dziedziczenie jednoosobowej działalności gospodarczej – co dalej po śmierci przedsiębiorcy

Ustanowienie zarządu sukcesyjnego tylko tymczasowo rozwiązuje problem kontynuacji działalności gospodarczej po śmierci przedsiębiorcy
Shutterstock
Prawnik wyjaśnia, co dzieje się po śmierci przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, wpisanej do CEIDG

Czym jest dziedziczenie jednoosobowej działalności gospodarczej?

Z punktu widzenia realiów rynkowych, kluczowe jest określenie tego co dzieje się po śmierci przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, wpisanej do CEIDG. Taki rodzaj prowadzonej działalności, charakteryzuje się brakiem istnienia osobnego podmiotu, jak chociażby spółka, ani masy majątkowej, gdyż zasadniczo majątek przedsiębiorstwa jest majątkiem przedsiębiorcy. Oznacza to, że omawiane pojęcie interpretować raczej jako możliwości kontynuowania prowadzenia działalności gospodarczej zmarłego przedsiębiorcy, a nie nabycie własności składników materialnych i niematerialnych (przedsiębiorstwa) wykorzystywanych do jej prowadzenia.

Zarząd sukcesyjny – nowa instytucja w polskim porządku prawnym

Reklama

Do niedawna, polski system prawny, nie przewidywał w zasadzie żadnej możliwości kontynuowania takiej działalności – śmierć takiego przedsiębiorcy oznaczała definitywny koniec działalności gospodarczej. Majątek podlegał dziedziczeniu na zasadach ogólnych, a zatem nie mogły zostać odziedziczone koncesje, zezwolenia i licencje, czy numer NIP. Z kolei umowy o pracę z zatrudnionymi pracownikami wygasały a kontrakty handlowe nie mogły być kontynuowane.

Zasadnicza zmiana nastąpiła z dniem 25 listopada 2018 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (dalej „Ustawa o zarządzie sukcesyjnym”). Idea instytucji zarządu sukcesyjnego sprowadza się do tego, że ustanowienie zarządu sukcesyjnego, służyć ma temu, żeby w krytycznym momencie po odejściu przedsiębiorcy była osoba, która zajmie się najpilniejszymi sprawami związanymi z kontynuowaniem działalności gospodarczej, tak aby bieżące zarządzanie przedsiębiorstwem znalazło się w jednych rękach kogoś, kto po prostu zastąpi przedsiębiorcę[1].

Czy zarządca sukcesyjny to rozwiązanie na stałe?

Co niezmiernie istotne, i co zdaje się umykać autorom artykułów o tematyce dziedziczenia jednoosobowej działalności gospodarczej, instytucja zarządu sukcesyjnego nie rozwiązuje całkowicie problemu sukcesji działalności gospodarczej po śmierci przedsiębiorcy. Ustanowienie zarządu sukcesyjnego tylko tymczasowo rozwiązuje problem kontynuacji działalności gospodarczej po śmierci przedsiębiorcy. Jego samego nie zwalnia to z obowiązku przygotowania wybranej osoby lub osób do prowadzenia działalności po swojej śmierci, przygotowania planu sukcesji czy dodatkowych dokumentów związanych z tym procesem, np. konstytucji firmy rodzinnej. W żadnym wypadku nie można jednak traktować wskazywania zarządcy sukcesyjnego jako jedynego rozwiązania związanego z sukcesją, chociażby z powodu ograniczenia czasowego wykonywania zarządu sukcesyjnego (zasadniczo 2 lata)[2].

Praktyczne aspekty zarządu sukcesyjnego

Reklama

Należy zatem postrzegać instytucję zarządu sukcesyjnego jako rozwiązanie na okres zaraz po śmierci przedsiębiorcy, do momentu podjęcia decyzji co do dalszych losów przedsiębiorstwa. Omówienie całości regulacji dotyczących zarządu sukcesyjnego, z punktu widzenia tej publikacji jest niemożliwe i niecelowe, zatem poniżej zaprezentowane zostaną kluczowe zagadnienia z punktu widzenia praktycznego.

Zarządcę sukcesyjnego warto powołać jeszcze za życia przedsiębiorcy - przedsiębiorca może ustanowić zarządcę sukcesyjnego, albo zastrzec, że z chwilą jego śmierci wskazany prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym. Wyznaczona osoba nie musi spełniać dodatkowych wymogów – musi jedynie mieć pełną zdolność do czynności prawnych i nie mieć orzeczonego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, a także osoba ta musi wyrazić zgodę na powołanie. Aby dopełnić formalności należy dokonać stosownego wpisu w CEIDG - online, na biznes.gov.pl; w wersji papierowej w urzędzie gminy lub listem poleconym - wypełniony wniosek powinien być własnoręcznie podpisany przez wnioskodawcę, a podpis musi potwierdzić notariusz. Jednak jeśli przedsiębiorca zmarł nie powołując wcześniej zarządcy sukcesyjnego, możliwe jest jego powołanie już przez osoby uprawnione do udziału w przedsiębiorstwie w kontekście dziedziczenia.

Co może być w praktyce istotne, dzięki zarządcy sukcesyjnemu przedsiębiorcą może być także osoba małoletnia (nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych). Dla przykładu, działalność gospodarczą prowadzić będzie dziecko przedsiębiorcy – osoba o ograniczonej zdolności do czynności prawnych, która objęła przedsiębiorstwo w spadku oraz zostanie w takiej sytuacji ustanowiony zarządca sukcesyjny (posiadający pełną zdolność do czynności prawnych)[3].

Dziedziczenie jednoosobowej działalności gospodarczej sensu stricto

Jak już wskazano wcześniej, zarząd sukcesyjny jest instytucją jedynie tymczasową, choć bardzo pomocną. W trakcie tego przejściowego okresu sytuacja działalności gospodarczej przedstawia się następująco. Umowy handlowe podpisane przez zmarłego przedsiębiorcę nie wygasają z powodu jego śmierci, zarządca sukcesyjny może płynnie kontynuować ich wykonywanie. Przejmuje także wszystkie obowiązki pracodawcy. Przedsiębiorstwo w spadku posługuje się dotychczasowym NIP, jest podatnikiem podatków, m.in. VAT, akcyzy czy podatku dochodowego. Zarządca sukcesyjny ma dostęp do kont firmowych (tj. do rachunków związanych z działalnością gospodarczą) w bankach lub w SKOK. Rachunki te nie są przez bank lub kasę zamykane z chwilą śmierci przedsiębiorcy. Istnieje również możliwość dalszego wykonywania decyzji wydanej dla przedsiębiorstwa (zezwolenia, koncesje, licencje).

W związku z tymczasowym charakterem instytucji, należy określić moment wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego i dojścia do końcowego etapu dziedziczenia jednoosobowej działalności gospodarczej. Generalną zasadą wynikającą z Ustawy o zarządzie sukcesyjnym będzie wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego, kiedy nastąpi dział spadku, który obejmuje przedsiębiorstwo w spadku (art. 59 ust. 1 pkt 6 Ustawy o zarządzie sukcesyjnym). Chodzi o dział spadku, a nie samo stwierdzenie nabycia spadku. Dział spadku obejmujący przedsiębiorstwo w spadku będzie oznaczał (zwłaszcza z uwagi na nowy art. 10381 kodeksu cywilnego), że przedsiębiorstwo będzie miało nowego dysponenta, który nie będzie potrzebował już pomocy zarządcy sukcesyjnego[4]. Wtedy nowy przedsiębiorca będzie prowadził własną działalność gospodarczą, pod nowym numerem NIP, pod własną firmą ale z wykorzystaniem przedsiębiorstwa zmarłego przedsiębiorcy. Właśnie w ten sposób obecnie można rozumieć pojęcie dziedziczenia jednoosobowej działalności gospodarczej. Aby zwiększyć użyteczność instytucji zarządcy sukcesyjnego, doktryna postuluje m.in. wprowadzenie nowelizacji Kodeksu cywilnego zmierzającej w kierunku dopuszczalności testamentowego wyłączenia przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c[5].

Jakub Majewski, Młodszy Prawnik w Dziale Prawa dla Biznesu, Kancelaria Kopeć Zaborowski Adwokaci i Radcowie Prawni Sp. p.

Więcej informacji znajdziesz w serwisie MOJA FIRMA

[1] Blajer Paweł, Zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Pytania i odpowiedzi. Wzory pism. Przepisy, opublikowano: WKP 2019

[2] Ibidem

[3] Szerzej na temat możliwości prowadzenia działalności gospodarczej przez osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych zob. P. Majewski, J. Majewski, M. Ślusarczyk, Prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę o ograniczonej zdolności do czynności prawnych na tle regulacji o zarządzie sukcesyjnym [w:] Regulacje prawne a funkcjonowanie polskiej gospodarki, red. A. Krzysztofek, K. Szewczyk, A. Borcuch, Laboratorium Wiedzy Artur Borcuch, Kielce 2019, s. 241-251.

[4] Blajer Paweł, Zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Pytania i odpowiedzi. Wzory pism. Przepisy, opublikowano: WKP 2019

[5] P. Majewski, J. Majewski, M. Ślusarczyk, M. Walczak Znaczenie rynkowe zarządu sukcesyjnego przedsiębiorstwem osoby fizycznej – postulaty de lege ferenda [w]: Instytucje i prawo. Wyzwania ekonomiczne XXI wieku, red. K. Gutbier, K. Szewczyk, A. Borcuch, Laboratorium Wiedzy Artur Borcuch, Kielce 2019

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Moja firma
    1 sty 2000
    21 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Tydzień Przedsiębiorcy 21-25 czerwca

    Tydzień Przedsiębiorcy 21-25 czerwca. W dniu 21 czerwca przypada Dzień Przedsiębiorcy. Z tej okazji Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii zaprasza w tym roku firmy i przedsiębiorców, w tym szczególności z sektora MŚP, na specjalnie zorganizowane wydarzenia. Potrwają one do 25 czerwca 2021 r. Podczas organizowanych w tym celu spotkań, telekonferencji, webinariów i podcastów MRPiT chce wesprzeć małe i średnie przedsiębiorstwa praktyczną wiedzą, doświadczeniem i kontaktami na rzecz rozwoju ich działalności biznesowej tak w kraju, jak i na rynkach Unii Europejskiej, a także pozaunijnych.

    Które firmy stać na sztuczną inteligencję?

    Sztuczna inteligencja odmieniana jest przez wszystkie przypadki. Chociaż średnie i małe firmy nie mają embarga na technologie wykorzystujące SI, praktyka pokazuje, że istnieje wewnętrzny opór. Dlaczego tak się dzieje?

    Firma w Czechach. Przedsiębiorcy pomału odpuszczają

    Nawet o kilkaset procent wzrosła w ostatnich tygodniach liczba pytań kierowanych do firm pomagających prowadzić firmę w Czechach. Ale jak podkreślają eksperci, nie każdy biznes można przenieść do Czech czy na Słowację. Wyjaśniamy dlaczego.

    Handel hurtowy i detaliczny szuka pracowników

    Przedsiębiorcy z sektora handlu detalicznego i hurtowego w najbliższych trzech miesiącach mają zamiar dość intensywnie rozbudowywać swoje zespoły. Kogo głównie poszukują pracodawcy?

    Tokenizacja - słowo klucz w nowoczesnym biznesie. Co można stokenizować?

    Tokenizacja to termin zdobywający ostatnimi czasy olbrzymią popularność, w szczególności w środowiskach biznesowych. Przedsiębiorcy zaczynają żywiej interesować się możliwościami, jakie oferuje ta oparta na technologii blockchain forma cyfryzacji. Pytanie tylko, cyfryzacji… czego? Jak działa blockchain? Czym jest tokenizacja? Co to jest token? Jakie są rodzaje tokenów? Co można stokenizować? Jak przeprowadzić cyfryzację biznesu poprzez tokenizację? Wyjaśniają eksperci z Kancelarii Prawnej RPMS Staniszewski & Wspólnicy

    Ceny mieszkań rosną wolniej niż zarobki

    Ceny mieszkań. W trakcie trwającej hossy mieszkaniowej pensje Polaków wzrosły o prawie 53% - sugerują dane GUS. To prawie tyle, o ile zdrożały w międzyczasie nieruchomości. W ostatnim kwartale znowu pensje wyprzedziły ceny. Oby nie na chwilę.

    Odejście od chowu klatkowego jest niemożliwe

    Resort rolnictwa przygląda się działaniom KE ws. chowu klatkowego. Tymczasem branża stoi na stanowisku, że rezygnacja z chowu klatkowego nie jest możliwa.

    Przedsiębiorcy częściej źle oceniają jakość pracy zdalnej

    Po upływie kilkunastu miesięcy model pracy zdalnej przynosi gorsze efekty zdaniem co trzeciego pracodawcy. Najmniej zadowoleni z home office są przedstawiciele handlu, przemysłu i mikrofirm.

    Działalność gospodarcza a status osoby bezrobotnej

    Czy osoba prowadząca działalność gospodarczą z wpisem do CEIDG może uzyskać status osoby bezrobotnej? Jak wygląda sytuacja spółek prawa handlowego i działalności nierejestrowej?

    Dariusz Bliźniak: dlaczego drzewa i zieleń stają się kapitałem?

    Ślad węglowy to jedno z największych wyzwań XXI wieku, które nie pozostaje obojętne zarówno pojedynczym obywatelom, jak i całym rządom poszczególnych państw - mówi Dariusz Bliźniak.

    PR w firmie. Czym jest pozycjonowanie eksperckie?

    Pozycjonowanie eksperckie - na czym polega ten rodzaj prowadzenia dialogu z publicznością (a docelowo – przyszłymi klientami)? Jakie narzędzia są niezbędne w skutecznym pozycjonowaniu eksperckim?

    Audi RS e-tron GT: w 3,2 sek. do setki w elektryku! Pierwsza jazda.

    Audi e-tron GT choć jest elektryczny, powstaje w tej samej fabryce co R8. Choć nie emituje spalin, generuje potężną ilość emocji.

    Jacek Czauderna: Panie Premierze, przedsiębiorcy czekają na konkrety [PODCAST]

    Polski Ład to kolejna piękna, marketingowa, ale polityczna akcja – mówi Jacek Czauderna. Na co mogą liczyć przedsiębiorcy? Zapraszamy do wysłuchania podcastu.

    Opłacalność fotowoltaiki - co się zmieni od 2022 roku?

    Opłacalność fotowoltaiki. Szykują się duże zmiany na rynku fotowoltaiki. Ministerstwo Klimatu i Środowiska przekazało do konsultacji publicznych projekt ustawy, który m.in. reguluje nowe zasady dla prosumentów. Co to oznacza? Jak mówi Jakub Jadziewicz, Członek Zarządu Alians OZE - „Magazyny energii staną się niezbędnym elementem instalacji fotowoltaicznej”. Dla rynku PV niebawem rozpocznie się nowy rozdział.

    Uproszczone Postępowanie Restrukturyzacyjne to już 84% wszystkich spraw

    UPR okazało się niewątpliwie czarnym koniem restrukturyzacji ostatnich kilkunastu miesięcy. Na koniec czwartego kwartału ubiegłego roku UPR stanowiło 52% wszystkich postępowań restrukturyzacyjnych. Na czym polega UPR?

    Zastaw rejestrowy na pojeździe. Czym jest i kiedy jest wpisywany?

    Zastaw rejestrowy na pojeździe. Czyli dziś opowiemy o tym, czemu pojawia się taka adnotacja w dokumentach pojazdu i jak się jej pozbyć.

    Małgorzata Ławnik: oszczędność na pracownikach to pierwszy krok do strat w biznesie

    Zignorowanie potencjału, jaki niosą ze sobą pracownicy, jest jednym z największych błędów przedsiębiorstw, ponieważ to właśnie od zatrudnionych osób zależy przyszłość firmy – mówi Małgorzata Ławnik, dyrektor Pionu Personalnego Kaufland Polska.

    Nadanie nowego numeru VIN. Na czym polega?

    Nadanie nowego numeru VIN może być konieczne po poważnej modyfikacji pojazdu. jak przeprowadzić procedurę zgodnie z przepisami?

    Polski Ład napędzi ceny mieszkań. Będzie drożej

    Polski Ład. Mieszkania to wciąż atrakcyjna lokata kapitału, dlatego ich ceny pomimo pandemii idą cały czas w górę. Eksperci prognozują, że wprowadzenie Polskiego Ładu przyczyni się do zwiększenia inflacji, a tym samym do jeszcze wyższych wzrostów cen mieszkań. W praktyce może być trudniej uzyskać kredyt hipoteczny, a tym samym kupić nowe lokum.

    Jaką rolę w transformacji cyfrowej firm odgrywa chmura obliczeniowa?

    Chmura obliczeniowa w trakcie pandemii zyskała na znaczeniu. Korzyści płynące z jej wdrożenia to m.in. optymalizacja kosztów, zwiększenie efektywności operacyjnej, ale przed wszystkim wzrost biznesu. Co jeszcze zyskują firmy w chmurze?

    Wydanie dowodu rejestracyjnego zatrzymanego przez Policje

    Wydanie dowodu rejestracyjnego zatrzymanego przez Policje. Czyli jak odzyskać dokumenty pojazdu po kontroli funkcjonariuszy?

    Jaki jest cel nowelizacji ustawy odległościowej?

    Ustawa odległościowa to jedno z założeń transformacji energetycznej. Lądowa energetyka wiatrowa ma być korzyścią dla branży, dostawców energii wiatrowej, ale też mieszkańców i samorządów. Na czym mają polegać zmiany?

    Będą zmiany w ustawie o cudzoziemcach

    Ustawa o cudzoziemcach - będą zmiany dotyczące cudzoziemców prowadzących działalność gospodarczą w Polsce i będących uczestnikami programów wsparcia.

    Jak branża gastronomiczna może na nowo zdobyć klientów?

    Przed branżą gastronomiczną pojawiło się nowe wyzwanie. W jaki sposób ponownie pozyskać kandydatów do pracy? Czy pomoże im w tym pozytywny wizerunek pracodawcy?

    Praca w IT - home office, ale projekty nierozwojowe

    Warunki zatrudnienia na rynku pracy IT są lepsze niż przed pandemią – wynika z najnowszego badania przeprowadzonego przez firmę HRK S.A. Zdaniem 39% specjalistów pracujących w IT COVID-19 miał pozytywny wpływ na ich branżę.