Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

W jaki sposób firma powinna chronić należności podczas kryzysu

Ewa Dolińska
inforCMS
W obecnej sytuacji gospodarczej kwestia zabezpieczenia należności w obrocie gospodarczym nabiera jeszcze większego znaczenia. Dokonanie odpowiednich zabezpieczeń może umożliwić zachowanie płynności finansowej przedsiębiorstwa, a w konsekwencji utrzymanie miejsc pracy oraz terminowe wykonywanie zawartych kontraktów.

Zarządy firm mogą więc podejmować działania, aby z jak największym prawdopodobieństwem odzyskiwać należności od partnerów biznesowych, którzy w wielu przypadkach mogą podczas kryzysu tracić płynność finansową.

Jedną z podstawowych, a zarazem często niedocenianych metod zabezpieczenia jest odpowiednie skonstruowanie umowy regulującej wzajemne prawa i obowiązki stron danej transakcji.

Odpowiednia umowa

Bardzo często zdarza się bowiem, że przedsiębiorcy posługują się gotowymi wzorami umów, które nie są wystarczająco precyzyjne, są nieadekwatne do uzgodnionych przez strony warunków danej transakcji lub też nie uwzględniają wszystkich aspektów danej transakcji. W konsekwencji znacznie utrudnione zostaje dochodzenie ewentualnych roszczeń związanych z wykonaniem tej umowy.

Obok precyzyjnego zdefiniowania wzajemnych praw i obowiązków stron związanych z wykonaniem danej umowy, postanowieniami umownymi, które z pewnością mogą zapewnić wyższy poziom ochrony przedsiębiorcy są:

• określenie wzajemnych obowiązków informacyjnych stron,

•  określenie sankcji za niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie zobowiązania oraz

•  w przypadku umowy sprzedaży zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej do momentu uiszczenia należności przez nabywcę.

Obowiązek informowania

Zapis określający obowiązki informacyjne co najmniej jednej ze stron transakcji odgrywa rolę podwójnego zabezpieczenia. Po pierwsze, może nakładać obowiązek informowania o poszczególnych etapach wykonywania umowy przez strony oraz o sytuacji prawnej lub finansowej strony, mającej wpływ na sposób wykonania umowy lub na bezpieczeństwo transakcji. Po drugie, może umożliwiać wypowiedzenie umowy przez jedną ze stron na skutek niewypełnienia przez drugą stronę określonego obowiązku informacyjnego lub też na skutek zaistnienia sytuacji faktycznej, która skutkować może niewykonaniem czy też niewłaściwym wykonaniem umowy (np. zagrożenie upadłością).

Kary umowne

Najbardziej typową sankcją związaną z niewykonaniem lub też nienależytym wykonaniem zobowiązania o charakterze niepieniężnym jest kara umowna, określona w art. 483-484 Kodeksu cywilnego. Zastrzeżenie dotyczące kary umownej ma ten skutek, że w przypadku nieprawidłowości związanych z wykonywaniem umowy przez drugą stronę (dłużnika), wierzyciel zwolniony zostaje z obowiązku wykazania zaistnienia szkody lub jej wysokości na skutek działania dłużnika. Istotne jest, że zawarcie w umowie postanowień dotyczących kary umownej nie wyklucza możliwości umieszczenia w tej umowie zapisu umożliwiającego dochodzenie odszkodowania za szkodę wywołaną działaniem drugiej strony, w przypadku gdy szkoda ta przekracza wysokość ustalonej kary umownej.

Ochrona sprzedającego

Z kolei zastrzeżenie własności sprzedawanej rzeczy ruchomej ma na celu ochronę sprzedającego w przypadku, gdy płatność ceny zostaje odroczona lub rozłożona na raty. Co do zasady, własność rzeczy przechodzi na nabywcę z chwilą wydania tej rzeczy (w przypadku zawarcia umowy sprzedaży rzeczy określonych co do gatunku) lub z chwilą zawarcia umowy (rzeczy oznaczone co do tożsamości). Strony mogą jednak umówić się inaczej. Zgodnie bowiem z art. 589 Kodeksu cywilnego, jeżeli sprzedawca zastrzegł sobie własność sprzedanej rzeczy ruchomej aż do uiszczenia ceny, poczytuje się w razie wątpliwości, że przeniesienie własności rzeczy nastąpiło pod warunkiem zawieszającym. Oznacza to, że kupujący stanie się właścicielem rzeczy dopiero wówczas, gdy cena sprzedaży zostanie przez niego uiszczona w całości. Istotne jest, że dla celów dowodowych (również na wypadek ewentualnej egzekucji), zastrzeżenie to powinno być dokonane w formie pisemnej z datą pewną.

Weksel

Weksel jest papierem wartościowym, w którym wystawca weksla zobowiązuje się zapłacić określoną kwotę na rzecz podmiotu uprawnionego (jest to tzw. weksel własny lub inaczej sola weksel) bądź też nakazuje osobie trzeciej wypłacenie środków na rzecz uprawnionego (tzw. weksel trasowany).

Weksel dla swej ważności musi zawierać wymagane przez prawo elementy. Na przykład weksel trasowany powinien zawierać następujące elementy: „weksel” w tekście dokumentu, w języku, w jakim dokument ten wystawiono, bezwarunkowe polecenie zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, nazwisko osoby, która ma dokonać zapłaty (trasata), oznaczenie terminu i miejsca płatności, nazwisko osoby, na której rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana, oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla oraz podpis wystawcy weksla.

Przeniesienie praw z weksla nastąpić może w drodze dziedziczenia, przelewu wierzytelności bądź też przez indos - pisemne oświadczenie zbywcy złożone na wekslu lub przedłużku.

Warto wspomnieć, że od 1 stycznia 2007 r. zniesiona została opłata skarbowa związania z wystawieniem weksla, a równocześnie zniesione zostały urzędowe blankiety wekslowe. Nie oznacza to jednak, że wystawienie weksla na urzędowym blankiecie stanowić będzie błąd. W obrocie gospodarczym funkcjonuje obecnie wiele wzorów weksli, żaden z nich jednak nie jest wzorem wiążącym.

Ustanowienie hipoteki

Hipoteka, uregulowana w ustawie o księgach wieczystych i hipotece, jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych form zabezpieczenia. Polega ona na obciążeniu nieruchomości prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości, bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. Hipoteka może obciążać także użytkowanie wieczyste, własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego czy też wierzytelność zabezpieczoną hipotecznie. Do powstania hipoteki konieczne jest dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Zaspokojenie wierzyciela hipotecznego następuje zgodnie z przepisami o sądowym postępowaniu egzekucyjnym, chyba że z nieruchomości dłużnika jest prowadzona egzekucja przez administracyjny organ egzekucyjny.

Ważne jest, że hipoteka zabezpiecza jedynie wierzytelności pieniężne, w tym roszczenia o odsetki oraz o przyznane koszty postępowania.

W obrocie gospodarczym najczęściej spotykana jest hipoteka umowna, zwana również hipoteką zwykłą. Jej ustanowienie następuje na zgodny wniosek stron połączony z dokonaniem stosownego wpisu w księdze wieczystej. Innym dość często w praktyce stosowanym rodzajem hipoteki jest hipoteka kaucyjna. W odróżnieniu od hipoteki zwykłej, zabezpiecza ona istniejące lub przyszłe wierzytelności o nieustalonej wysokości do oznaczonej sumy najwyższej (w jej ramach mogą być również zabezpieczone odsetki oraz koszty postępowania).

Zastaw i zastaw rejestrowy

Zastaw uregulowany został w art. 306 i nast. Kodeksu cywilnego. Cechą charakterystyczną zastawu „kodeksowego” jest to, że może być on ustanawiany jedynie na rzeczach ruchomych lub prawach zbywalnych (np. na akcjach). Jednocześnie, wraz z ustanowieniem zastawu powstaje więź łącząca go z wierzytelnością, którą zabezpiecza. W konsekwencji, na skutek zaspokojenia wierzyciela zastaw wygasa. W przeciwnym wypadku, tj. w razie niemożności zaspokojenia wierzyciela przez dłużnika, wierzyciel ma prawo do sprzedaży rzeczy objętej zastawem w trybie egzekucji sądowej i zaspokojenia się z uzyskanej sumy. Ponadto wierzyciel ma pierwszeństwo do zaspokojenia się z rzeczy zabezpieczonej zastawem przed innymi wierzycielami, chyba że na ich rzecz zastaw został ustanowiony wcześniej.

Instytucję zastawu rejestrowego reguluje ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. Dla skuteczności ustanowienia takiego zastawu niezbędna jest umowa pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem oraz wpis do rejestru zastawów. Ważne jest, że ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów przyznaje wierzytelnościom zabezpieczonym zastawem rejestrowym uprzywilejowaną pozycję, pozwalającą na ich zaspokojenie z pierwszeństwem przed innymi. Wyjątkiem są m.in. wierzytelności, takie jak koszty egzekucyjne czy należności alimentacyjne.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie

Przewłaszczenie na zabezpieczenie jest tzw. umową nienazwaną. Oznacza to, że nie jest ona uregulowana przez przepisy prawa. Wykształciła się w praktyce obrotu i obecnie funkcjonuje na zasadzie swobody umów. Wyjątkiem jest przewłaszczenie na zabezpieczenie stosowane przez banki i uregulowane w ustawie Prawo bankowe.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie polega na przeniesieniu przez właściciela - dłużnika rzeczy ruchomej z zastrzeżeniem, iż po dokonaniu zapłaty nastąpi przeniesienie własności na właściciela. Istotne jest, że pomimo dokonania przewłaszczenia, właściciel nie traci posiadania rzeczy i może z nich w dalszym ciągu korzystać, które cały czas pozostają w jego władaniu.

Poręczenie

Poręcznie jest osobistym zabezpieczeniem określonej wierzytelności, uregulowanym w art. 876-887 Kodeksu cywilnego. Przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się wykonać zobowiązanie na rzecz wierzyciela w sytuacji gdy dłużnik tego zobowiązania nie wykonał. W konsekwencji poręczyciel zaciąga własne zobowiązanie, ale wykonując je, spłaca cudzy dług.

Istotne jest, że oświadczenie poręczyciela powinno być złożone na piśmie pod rygorem nieważności. Ponadto, zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, do zawarcia umowy poręczenia przez jednego małżonka w czasie trwania wspólności ustawowej wymagana jest zgoda drugiego małżonka, wówczas gdy umowa ta jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym.

Gwarancja bankowa

Gwarancja bankowa jest specyficznym rodzajem zabezpieczenia, na mocy którego bank (czyli gwarant) zobowiązuje się na rzecz beneficjenta określonej w gwarancji kwoty pieniężnej, w sytuacji gdyby zleceniodawca (klient banku składający zlecenie o udzielenie gwarancji) nie wywiązał się z zobowiązań zabezpieczonych gwarancją.

Warto wskazać, że gwarancja bankowa zabezpieczać może m.in. wpłatę wadium w przetargu, należyte wykonanie umowy, terminową spłatę pożyczki, zwrot zaliczki czy też cła lub podatki w przypadku tranzytu.

Przedstawione powyżej zabezpieczenia są zabezpieczeniami spotykanymi najczęściej w praktyce obrotu. Trzeba jednak pamiętać, że najprostszym zabezpieczeniem jest weryfikacja kontrahenta oraz samo zawarcie umowy w formie pisemnej. Zachowanie należytej staranności w powyższych kwestiach z pewnością przyczyni się do polepszenia sytuacji przedsiębiorcy zawierającego umowę i ułatwi dochodzenie ewentualnych roszczeń.

Jest więc wiele sposobów na zwiększenie prawdopodobieństwa odzyskania przez firmy należności podczas kryzysu. Wybrane instrumenty powinniśmy stosować jednak bardzo indywidualnie, w zależności od sytuacji, w jakiej znajduje się spółka oraz jej kontrahenci.

Ewa Dolińska

Autorka jest specjalistką prawa finansowego w Kancelarii Krawczyk i Wspólnicy.

Kontakt:

ewa.dolinska @krawczyk-legal.com

 

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Komplet: Spółki. W jakiej formie prowadzić biznes + PGP 2/2022 - 103 błędy w sp. z o.o. – jak ich uniknąć
Komplet: Spółki. W jakiej formie prowadzić biznes + PGP 2/2022 - 103 błędy w sp. z o.o. – jak ich uniknąć
Tylko teraz
Źródło: Personel i Zarządzanie
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Moja firma
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    NBP: w marcu 2022 r. saldo rachunku bieżącego było ujemne i wyniosło 14,2 mld zł
    Ze wstępnych danych bilansu płatniczego Polski za marzec 2022 r. wynika, że saldo rachunku bieżącego było ujemne i wyniosło 14,2 mld zł – podał NBP w piątkowym komunikacie. W analogicznym miesiącu 2021 r. saldo rachunku bieżącego było dodatnie i wyniosło 0,6 mld zł.
    GUS opublikował dane o inflacji w kwietniu 2022
    Ceny towarów i usług konsumpcyjnych wzrosły przeciętnie o 2,0 % w stosunku do marca i były jednocześnie o 12,4 % wyższe niż przed rokiem (w marcu dwunastomiesięczny wskaźnik inflacji wynosił 11,0%).
    Wakacje kredytowe 2022 – warunki
    Wakacje kredytowe to forma rządowej pomocy dla kredytobiorców z kredytem hipotecznym w złotówkach. Dzięki niej będą mogli oni odroczyć płatność czterech rat swojego zobowiązania wobec banku w 2022 i 2023 roku. Na czym polegają?
    Najem instytucjonalny w Polsce
    Najem instytucjonalny w Polsce nie jest powszechnie znaną formą wynajmu mieszkania. Jakie są największe atuty korzystania z tego typu mieszkań, a co najemcy instytucjonalni woleliby zmienić? Na zlecenie Polskiego Związku Firm Deweloperskich firma analityczno-badawcza Zymetria zbadała rynek wynajmu w Polsce.
    Wycena szkody? Sztuczna inteligencja w akcji
    Wycena szkody? Sztuczna inteligencja teraz zajmie się ocenieniem skali uszkodzeń i przygotowaniem wartości odszkodowania. I to w Polsce!
    Gdzie jest najwięcej wypadków? Lista powiatów.
    Gdzie jest najwięcej wypadków? To pytanie postanowił zadać sobie GUS. Odpowiadając na nie, przygotował listę najniebezpieczniejszych powiatów.
    Zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego 2022
    Zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego 2022. Czyli o co chodzi w tym dokumencie i jak go zdobyć?
    Więcej Polaków chce oszczędzać pieniądze, ale nie wszystkich na to stać
    Rosnąca inflacja oraz wojna bardziej mobilizują do oszczędzania pieniędzy niż pandemia – wynika z badania „Inflacja i wojna w Ukrainie a budżety domowe Polaków”, wykonanego dla Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor. Polacy coraz bardziej doceniają znaczenie oszczędności. Jedna czwarta przyznaje, że aktualna sytuacja wpływa na ich stosunek do posiadania grosza na czarną godzinę. Niemal tyle samo stwierdza jednak, że nie stać ich na to, by odkładać.
    Bentley Bentayga EWB. Brytyjski SUV z długimi drzwiami
    Bentley Bentayga EWB, czyli auto, które można skonfigurować na 24 miliardy sposobów. Co wiadomo o dłuższej wersji hitowego modelu Bentley`a?
    Wojna zmieniła warunki prowadzenia biznesu przez ukraińskich przedsiębiorców i ich kontrahentów
    W ubiegłym roku Polska stała się drugim największym partnerem gospodarczym Ukrainy. Agresja Rosji na ten kraj położyła kres wypracowanym procedurom współpracy i wstrzymała możliwość otrzymywania przez polskie firmy współpracujące z ukraińskimi przedsiębiorstwami wynagrodzenia za dostawy i usługi. Zablokowano główne szlaki handlowe przez porty czarnomorskie. 80 proc. ukraińskich firm zostało dotkniętych skutkami wojny.
    Sasin: magazyny gazu napełnione w 84 proc.
    Magazyny gazu mamy napełnione w 84 proc. - przekazał w środę wicepremier, minister aktywów państwowych Jacek Sasin. Zaznaczył, że Polska obywa się dziś bez gazu rosyjskiego
    Europejski rynek nieruchomości komercyjnych pozostaje odporny na inflację i wojnę w Ukrainie
    Rynek nieruchomości komercyjnych w regionie EMEA oparł się negatywnemu wpływowi inwazji Rosji na Ukrainę w I kw. 2022 r. Przyszłe konsekwencje wojny pozostają jednak trudne do przewidzenia.
    Wynajem nieruchomości mieszkalnych samorządom bez VAT
    Do tej pory zwolniony od VAT był wyłącznie wynajem nieruchomości mieszkalnych na cele mieszkaniowe na rzecz ostatecznych najemców oraz na rzecz społecznych agencji najmu. Inne podmioty przyjmujące nieruchomości w najem, w tym Jednostki Samorządu Terytorialnego, nie mogły korzystać z takiego zwolnienia.
    Jak fiskus zastępuje dowody poszlakami, usiłując karać przedsiębiorców
    Znana polska spółka działająca w branży wrażliwej obrotu elektroniką została oskarżona przez skarbówkę o świadome uczestnictwo w karuzeli VAT, w tzw. odwróconym łańcuchu dostaw.
    Nadpłata bądź wcześniejsza spłata kredytu hipotecznego a zwrot opłat – UOKiK sprawdza czy banki zwracają je kredytobiorcom
    Jeśli spłacasz całkowicie lub nadpłacasz kredyt hipoteczny, który wziąłeś po 21 lipca 2017 r., bank musi się z tobą rozliczyć z opłat pobranych w związku z zawarciem umowy. Prezes UOKiK wszczął postępowania wyjaśniające wobec 17 banków, w których sprawdza, czy prawidłowo rozliczają się z konsumentami.
    Rządowe wakacje kredytowe umożliwią wydanie na raty kredytu hipotecznego tyle co w 2021
    Zasady ustawowych wakacji kredytowych spowodują, że w drugiej połowie tego roku będzie można zapłacić tylko dwie raty zamiast sześciu. Z kolei w całym przyszłym roku osiem rat zamiast dwunastu. To spowoduje, że w skali całego roku wydatki na raty w 2022 r. będą bardzo zbliżone do tych z ubiegłego roku.
    Złoto inwestycyjne: sztabki i monety bulionowe od Mennicy Polskiej
    Złoto inwestycyjne jest obecnie jedną z najchętniej wybieranych form lokowania finansów. Nic dziwnego, zapewnia bowiem wysokie bezpieczeństwo oszczędności. Wartość złota nie tylko nie odnotowuje wysokich spadków, ale wręcz przeciwnie. Wystarczy przyjrzeć się jego kursom na przestrzeni lat, by zauważyć, że ten wyjątkowy kruszec ma stałą tendencję wzrostową. Inwestując w złoto, warto jednak dokładnie przemyśleć wybór jego formy – im wyższa próba, tym większa wartość. Biżuteria bywa pod tym względem zawodna, ale świetnym wyborem są sztabki złota oraz monety bulionowe Mennicy Polskiej.
    Pakiet wsparcia dla kredytobiorców - co zawiera?
    Rozszerzamy tarczę antyputinowską o pakiet wsparcia dla kredytobiorców – powiedział 10 maja premier Mateusz Morawiecki. Zapewnił, że pomoc dla kredytobiorców nie będzie impulsem inflacyjnym.
    Pierwszy dzień lata w 2022 r.
    Kiedy w 2022 r. wypada pierwszy dzień lata w Polsce? Czy jest to najdłuższy dzień w roku? Co warto wiedzieć o tym czasie?
    Eko jazda dieslem. Jak oszczędzać paliwo?
    Eko jazda dieslem: czy różni się od eko jazdy benzyniakiem? O jakich zasadach powinien pamiętać kierowca? O tym opowiemy w naszym materiale.
    Licencja wspólnotowa, brak przewoźników i paraliż w Europie?
    Licencja wspólnotowa brak przewoźników. Pytanie na dziś brzmi: czy nowe przepisy mogą sparaliżować transport w Europie? Mogą. To realne widmo!
    Zmiany podatkowe dla przedsiębiorców wspierających Ukraińców
    Rząd wprowadził ulgi podatkowe dla przedsiębiorców udzielających pomocy Ukraińcom - w odpowiedzi na wspólny apel Rady Przedsiębiorczości i Polsko-Ukraińskiej Izby Gospodarczej. Obejmują one m.in. możliwość odliczenia przekazanych na ten cel darowizn od podstawy opodatkowania PIT i CIT odpowiednio do kwoty 6% lub 10% dochodu, 0% stawkę VAT na dostawy pomocowe, czy zaniechanie poboru ryczałtu od dochodów spółek.
    Ekspert: rosyjska gospodarka skurczy się w tym roku o około 15-20 proc. przez wojnę i sankcje
    Rosyjska gospodarka przez wojnę z Ukrainą oraz europejskie sankcje skurczy się w tym roku o ok. 15-20 proc. - ocenił w rozmowie z PAP Jakub Rybacki z Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Jak zwrócił uwagę Rybacki, przedsiębiorstwa przemysłowe ankietowane w badaniu PMI wskazują, że konieczna będzie największa redukcja zatrudnienia od czasów pandemii Covid-19, "a to prawdopodobnie dopiero początek depresji"
    Obowiązkowe naklejki na samochód. Mandat to 500 zł!
    Obowiązkowe naklejki na samochód? 4 maja 2022 roku w Polsce zaczął obowiązywać wzór naklejki dotyczącej strefy zeroemisyjnej.
    W jakich branżach mikrofirmy wystawiają mniej faktur w 2022 r.?
    W pierwszym kwartale 2022 r. mikrofirmy z wielu branż wystawiały mniej faktur niż w trzech pierwszych miesiącach zeszłego roku.