Jak odzyskać dług, gdy dłużnik wyzbywa się posiadanego majątku?

Skarga pauliańska jest ochroną wierzyciela już od czasów prawa rzymskiego. Jako doskonale działające od wieków rozwiązanie została zaadoptowana również w polskim Kodeksie cywilnym. Aby skorzystać z tej instytucji, muszą jednak wystąpić określone przesłanki.

Co to jest Rejestr Dłużników Niewypłacalnych?

Tylko post factum

Skarga pauliańska pozwala uznać za bezskuteczną wobec osoby wierzyciela czynność, której dłużnik dokonał i tym samym pomniejszył swój majątek. Istotnym jest tutaj podkreślenie, że czynność musi być już dokonana – wierzyciel nie może zabronić dłużnikowi rozporządzania swoim majątkiem po powstaniu długu, a jedynie stwierdzić, że rozporządzenie to jest wobec niego bezskuteczne. Oznacza to, że wierzyciel może uznać czynność za niebyłą i domagać się wydania rzeczy zarówno od dłużnika, jak i od osoby na rzecz której przysporzenie nastąpiło.

Wierzyciel nie może jednak bezwarunkowo uznać bezskuteczności czynności prawnej. Ważny jest tutaj element pogorszenia wypłacalności dłużnika, wskutek której stał się zupełnie niewypłacalny, albo niewypłacalny w większym stopniu, niż był. By takie zwiększenie niewypłacalności nastąpiło, może mieć miejsce zarówno działanie (darowizna udzielona przez dłużnika, długoterminowa pożyczka) i zaniechanie (odmowa przyjęcia darowizny) dłużnika, prowadzące ostatecznie do zmniejszenia jego majątku.

Porozmawiaj o tym na naszym FORUM!

Polecamy: 500 pytań o VAT

Świadome działanie

Dodatkowym elementem koniecznym do wniesienia skargi pauliańskiej jest świadomość pokrzywdzenia wierzyciela przez dłużnika. Dłużnik musi kierować się złą wiarą i chęcią niespłacenia długu, by można było uznać jego czynności za bezskuteczne. Podobnie wiedza potrzebna jest po stronie osoby, na rzecz której następuje przysporzenie. Wierzyciel nie może domagać się wydania rzeczy lub innych części majątkowych od każdego, lecz musi wykazać, że strona czynności prawnej z dłużnikiem wiedziała, lub przy zachowaniu odpowiedniej staranności mogła się dowiedzieć o tym, że dłużnik dokonując tej czynności pomniejsza swój majątek i działa na szkodę swojego wierzyciela. To wierzyciel musi udowodnić przed sądem zarówno działanie ze świadomością pokrzywdzenia przez dłużnika, jak i wiedzę po stronie osoby trzeciej. By mu to ułatwić, ustawodawca przyjął kilka domniemań prawnych, czyli okoliczności, które, jeśli wystąpią, jednoznacznie wskazują na dowód i zwalniają wierzyciela z dokonywania żmudnego procesu:

- dokonanie darowizny – przyjmuje się, że jeśli dłużnik dokonał darowizny na rzecz osoby trzeciej, to działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela

- korzyść majątkowa została uzyskana przez osobę bliską dla dłużnika lub przedsiębiorcę pozostającą z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych – ze względu na trwałą relację domniemywa się, że osoby tego typu wiedziały o niewypłacalności dłużnika, a z pewnością z łatwością mogły się o niej dowiedzieć.

Wyjawienie majątku dłużnika

Możliwości osoby trzeciej

Osoba na rzecz której dłużnik dokonał przysposobienia może jednak zachować przedmiot tej czynności prawnej, jeśli przykładowo stanowi dla niej szczególną wartość osobistą. Chcąc uniknąć egzekucji z tej konkretnej rzeczy, powinna wskazać wierzycielowi mienie dłużnika z którego można zaspokoić wierzytelność, a jeśli nie jest to możliwe – sama spłacić dług z pomocą swojego majątku.

Należy pamiętać, że skarga pauliańska szczegółowo dookreśla zarówno strony, jak i przedmiot tej instytucji. Wniesienie skargi uprawnia jedynie wierzyciela, który ją wniósł do zaspokojenia wierzytelności tylko z rzeczy, która stanowiła przedmiot czynności prawnej między dłużnikiem, a osobą trzecią. Warto wspomnieć, że jeśli rzecz jest określona indywidualnie (np. droga biżuteria, samochód), wówczas wierzyciel będzie domagać się egzekucji bezpośrednio z niej, jeśli zaś przedmiotem rozporządzenia były rzeczy określone gatunkowo (pieniądze, płody rolne, jeśli strony są rolnikami), to przysporzenie to łączy się z majątkiem osoby trzeciej i wierzyciel może prowadzić egzekucję z całego majątku.