Kategorie

Otwarcie postępowania upadłościowego a ochrona dłużnika przed egzekucją

Kolmers Legal
Kancelaria prawna dla biznesu
Radca prawny Aneta Jużak
Dzień ogłoszenia upadłości tworzy nową prawną rzeczywistość dla dłużnika./Fot. Shutterstock
Dzień ogłoszenia upadłości tworzy nową prawną rzeczywistość dla dłużnika./Fot. Shutterstock
Zabezpieczenie majątku niewypłacalnego dłużnika, wobec którego sąd upadłościowy postanowił ogłosić upadłość, jest kwestią kluczową zarówno w postępowaniu upadłościowym, jak i w postępowaniu restukturyzacyjnym. Możliwość wstrzymania toczących się egzekucji komorniczych ma ogromne znaczenie dla utrzymania majątku dłużnika, który ma stanowić masę upadłości lub bazę dla wykonywania postanowień przyszłego układu z wierzycielami. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że wstrzymanie działań egzekucyjnych przeciwko dłużnikowi może stanowić również szansę na dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa.

Na wstępie należy podkreślić, że konsekwencje opisane w prawie upadłościowym wywołuje dopiero postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika – samo zaś złożenie wniosku w tym przedmiocie nie ma wpływu na możliwość kontynuowania czy wszczynania przeciw dłużnikowi postępowań egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1182/10). Jednak zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe (dalej jako: „PrUp”) po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości sąd niezwłocznie orzeka w przedmiocie zabezpieczenia – z urzędu lub na wniosek. Zabezpieczenie takie może obejmować zawieszenie postępowania egzekucyjnego (art. 39 PrUp).

Polecamy: Kodeks pracy 2019 - komentarz

Kluczowe znaczenie w zakresie dalszych konsekwencji zbiegu postępowania upadłościowego z postępowaniem egzekucyjnym ma art. 52 PrUp, zgodnie z którym data wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości.

Istnieje spór w doktrynie co do rozstrzygnięcia, czy datą otwarcia postępowania upadłościowego jest początek dnia, w którym zapada postanowienie o ogłoszeniu upadłości, czy koniec tego dnia. Doktryna obecnie, poza odosobnionym stanowiskiem SSA Stanisława Gurgula, również w oparciu o postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2004 r. w sprawie pod sygnaturą II CK 364/03, przyjmuje stanowisko, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości wywiera skutek z początkiem dnia, w którym zostało wydane, a skutki wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości powstają od godziny 00:00, czyli z początkiem dnia umieszczonego w postanowieniu sądu upadłościowego jako dzień jego wydania. W tej sytuacji pozew przeciwko upadłemu dłużnikowi wniesiony w dacie postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest pozwem wniesionym po ogłoszeniu upadłości.

Reklama

Kwestie oddziaływania postępowania upadłościowego na postępowanie egzekucyjne reguluje ogólnie art. 144 PrUp. Treść art. 144 ust. 1 i 2 PrUp nie pozostawia wątpliwości, że stroną postępowań cywilnych i administracyjnych dotyczących masy upadłości jest syndyk, który działa na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym, a nie sam upadły dłużnik. Wszelkie konsekwencje podejmowanych przez syndyka czynności dotykają wprost osoby upadłego. Od powyższej zasady istnieją jednak wyjątki. Przepisów tych nie stosuje się do postępowań w sprawach o należne od upadłego alimenty oraz renty z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia albo utratę żywiciela oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę. Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Dotyczy to także sądowego postępowania egzekucyjnego. Okoliczność ta wynika z odebrania dłużnikowi prawa do samodzielnego zarządu zgromadzonym majątkiem i obowiązku przekazania go syndykowi.

Dzień ogłoszenia upadłości tworzy nową prawną rzeczywistość dla dłużnika. Od tego dnia upadły dłużnik jest chroniony przez szczególną regulację wynikającą z art. 146 PrUp. Brzmienie tego przepisu zapewnia zawieszenie wszystkich postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko masie upadłości, czyli aktywom stanowiącym majątek upadłego w dniu ogłoszenia upadłości. Z kolei uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości powoduje umorzenie postępowań egzekucyjnych. Podkreślenia wymaga fakt, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego uniemożliwia jedynie podejmowanie dalszych czynności – dokonane pozostają w mocy. Dopiero umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności zgodnie z właściwymi przepisami. Zawieszenie postępowania nie stoi na przeszkodzie przysądzeniu własności nieruchomości, jeżeli przybicia prawomocnie udzielono przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca egzekucyjny wpłaci w terminie cenę nabycia.

Polecamy serwis: Upadłość

Reklama

Zawieszenie wszelkich postępowań egzekucyjnych skierowanych do majątku wchodzącego w skład masy upadłości następuje z mocy samego prawa w dniu wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Dotyczy to również postępowania wszczętego przez innego wierzyciela niż ten, który złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. Zbędne jest wydawanie przez organ egzekucyjny jakiegokolwiek postanowienia w tym przedmiocie, ewentualnie zaś wydane postanowienie będzie miało jedynie deklaratoryjny charakter (umorzenie następuje z mocy samego prawa, tj. decyzji ustawodawcy, a nie jest czynnością organu egzekucyjnego, por. wyrok SN z dnia 31 marca 2000 r., III CKN 872/00). W doktrynie oraz judykaturze podnosi się, że regulacja art. 146 PrUp przesądza o prymacie postępowania upadłościowego nad egzekucyjnym (por. uchwała SN z dnia 16 maja 1996 r., III CZP 44/96).

W takiej sytuacji na podstawie art. 826 KPC następuje ipso iure uchylenie wszystkich dokonanych czynności egzekucyjnych, co powoduje upadek podstawy prawnej do przekazania wierzycielowi uzyskanych w egzekucji sum pieniężnych. Istotną kwestią pozostaje okoliczność, że zawieszenie postępowania nie uchyla dokonanych czynności, w związku z czym sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, a jeszcze niewydane, przelewa się do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. W orzecznictwie przyjęto, że skutki zawieszenia oceniać należy według art. 179 § 2 i 3 w zw. z art. 13 § 2 KPC, co prowadzi do wniosku, że w okresie zawieszenia organ egzekucyjny nie podejmuje żadnych czynności, a zatem także nie przekazuje wierzycielowi egzekwującemu uzyskanych wcześniej, a do czasu ogłoszenia upadłości nierozdysponowanych, kwot.

W przypadku naruszenia przez organ egzekucyjny obowiązku wynikającego z art. 146 ust. 2 PrUp, polegającego na przekazaniu wierzycielom wyegzekwowanych kwot już po ogłoszeniu upadłości dłużnika, syndykowi przysługują dwa roszczenia. Jedno przeciwko wierzycielom o zwrot otrzymanych z naruszeniem powyższego przepisu kwot (na podstawie art. 405 KC) i drugie, odszkodowawcze, przeciwko organowi egzekucyjnemu o naprawienie szkody wyrządzonej bezprawnym działaniem organu egzekucyjnego (na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz art. 417 § 1 KC). Nie przysługuje syndykowi natomiast roszczenie o zwrot na podstawie art. 146 ust. 2 PrUp przez organ egzekucyjny kwoty przekazanej wierzycielom już po ogłoszeniu upadłości dłużnika (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 20.04.2010 r., I ACa 39/10).

Naganna, zdaniem niektórych, w tym względzie jest także praktyka komorników, którzy potrącają własne wynagrodzenie z kwoty przekazywanej do masy upadłości (P. Zimmerman, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne, Warszawa 2016, s. 294.). Po ogłoszeniu upadłości organ egzekucyjny nie może z wyegzekwowanych wcześniej środków części z nich rozdysponować na swoją rzecz tytułem pokrycia należnych kosztów egzekucyjnych (por. wyrok SN z dnia 18.06.2004 r., II CK 364/2003). Należy podkreślić, że prawo nie przewiduje możliwości tego typu potrącenia. W orzecznictwie przyjęto, że opłaty egzekucyjne pobrane przez komornika na jego rzecz po zawieszeniu postępowania egzekucyjnego stanowią korzyść majątkową uzyskaną przez organ egzekucyjny bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 405 w zw. z art. 410 § 2 KC. Koszty egzekucyjne i wydatki postępowania, stanowiące należność wynikającą z tytułów wykonawczych stanowiących podstawę egzekucji, są świadczeniem nienależnym, ponieważ wraz z ogłoszeniem upadłości dłużnika odpadła podstawa prawna do ich uzyskania przez organ egzekucyjny.

Analiza orzecznictwa dowodzi również, jak istotnym problemem w razie zbiegu postępowań jest prawidłowy obieg informacji między organami upadłościowymi a egzekucyjnymi – warunkujący wykonanie normy prawnej regulującej wpływ postępowania upadłościowego na postępowanie egzekucyjne. Faktem jest istniejący problem braku regulacji przepływu informacji dotyczących wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości, jak i jego uprawomocnienia. Co prawda art. 53 ust. 5 PrUp nakłada obowiązek poinformowania o wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości znane sądowi organy egzekucyjne prowadzące egzekucję przeciw upadłemu, a w uzasadnieniu do projektu ustawy podnosi się, że taka regulacja ma służyć umożliwieniu organom egzekucyjnym zastosowanie się do regulacji art. 146 PrUp, to należy wziąć pod uwagę, że wypełnienie przez sąd upadłościowy tego obowiązku będzie uzależnione od ilości informacji, które znajdą się we wniosku o ogłoszenie upadłości przygotowanym przed dłużnika.

W doktrynie prawidłowo podkreśla się obowiązek weryfikacji przez komornika okoliczności ogłoszenia upadłości dłużnika, i to na każdym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, gdyż komornik ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą w wypadku wyegzekwowania i przekazania wierzycielowi choćby części z egzekwowanego roszczenia pieniężnego po ogłoszeniu upadłości dłużnika, w stosunku do którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a odpowiedzialność ta oparta jest na zasadzie ryzyka. Na tym polu należy ocenić pozytywnie najnowsze zmiany w prawie upadłościowym. Od 1 grudnia 2020 r. będą obowiązywały przepisy ustawy z dnia 6 grudnia 2019 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Dostęp do rejestru będzie powszechny za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.

W konsekwencji, wierzytelności powstałe przed datą ogłoszenia upadłości, a dochodzone po tej dacie - mogą być realizowane jedynie poprzez udział w postępowaniu upadłościowym, a ich egzekucja jest wykluczona. Dopiero w przypadku umorzenia postępowania upadłościowego wierzytelności podlegać będą rozdysponowaniu w ramach postępowania egzekucyjnego na zasadach ogólnych.

Polecamy serwis: Windykacja

Dowiedz się więcej z naszej publikacji
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych
Tylko teraz
89,00 zł
99,00
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Moja firma
    1 sty 2000
    3 sie 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Check engine: czy można jeździć?

    Check engine: czy można jeździć? Czasami tak, a czasami nie. To wszystko zależy od tego czy pojawieniu się kontrolki towarzyszą dodatkowe objawy.

    Polski Ład. Zmiany w uldze mieszkaniowej

    Ulga mieszkaniowa. Polski Ład zakłada modyfikację przepisów w zakresie ulgi mieszkaniowej. Zmiany dotyczą wydatków na spłatę kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego na zbywaną nieruchomość. Co ulegnie zmianie?

    Kontrolka silnika: co oznacza?

    Kontrolka silnika: co oznacza? Jej zaświecenie się w czasie jazdy bez wątpienia stanowi ważny sygnał. Ale czy zawsze dalszą podróż należy przerwać?

    Wibracje w samochodzie: skąd się biorą?

    Wibracje w samochodzie, czyli dziś opowiemy o tym, skąd się biorą drgania w kabinie w czasie jazdy. A najczęstszym ich powodem są... opony!

    Ile kosztuje metr kwadratowy mieszkania w Warszawie?

    Ceny mieszkań w Warszawie. Na koniec połowy 2021 roku po raz pierwszy w historii cena metra kwadratowego mieszkania pozostającego w ofercie w Warszawie przekroczyła 12 tys. zł i była o 7,8 proc. wyższa niż w końcówce 2020 roku.

    Ostatnie 4 dni na wycofanie się z oferty przedłużenia umowy najmu lokalu w centrum handlowym

    Najemcom lokali w centrach handlowych pozostały ostatnie 4 dni na wycofanie się z oferty przedłużenia umów najmu – termin mija 6 sierpnia 2021 roku.

    Bezpieczeństwo danych w chmurze - certyfikaty bezpieczeństwa

    Pro dostawca usług w chmurze powinien posiadać niezbędne certyfikaty, które są potwierdzeniem, że nasze dane będą całkowicie bezpieczne. Na praktyki bezpieczeństwa składają się również inne czynności, prowadzone przez dostawcę, na przykład kontrole ryzyka czy audyty wewnętrzne oraz zewnętrzne. W jaki sposób zapewnić bezpieczeństwo danych w chmurze? Którzy z usługodawców działających na polskim rynku są godni zaufania? I czy w ogóle chmura może być bezpieczna?

    Przyczyny wypadków na autostradzie. Co mówią statystyki?

    Przyczyny wypadków na autostradzie? Dziś przyjrzymy się statystykom z polskich dróg. Na jakie nieprawidłowe zachowania kierowców wskazują?

    Zaległości branży fitness rosną [BADANIE]

    Wraz ze zniesieniem części ograniczeń, przyrost długów branży sportowej przyhamował. Nie dotyczy to klubów fitness i siłowni, które mają niemal 23 mln zł zaległości.

    Tańsza energia elektryczna. Umowy z cenami dynamicznymi

    Energia elektryczna - ceny. Możliwość uzyskania niższych cen za energię, jako efekt dostosowywania swojego zużycia energii w odpowiedzi na sygnały rynkowe, to najważniejszy dla odbiorców skutek zmian proponowanych przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska w projekcie nowelizacji ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy o odnawialnych źródłach energii, wprowadzającym umowy z tzw. cenami dynamicznymi.

    Nowy Peugeot 308 SW w Polsce. Znamy cennik francuskiego kombi!

    Nowy Peugeot 308 SW oficjalnie pojawił się w Polsce. Znamy cennik auta. Za francuskie kombi trzeba zapłacić co najmniej 91 800 zł.

    Volkswagen Passat GTE: test niemieckiej hybrydy plug-in

    Volkswagen Passat GTE ma przestronną kabinę i duży bagażnik. Czy rodzinne nadwozie uzupełnione hybrydą plug-in sprawdza się w praktyce?

    Content marketing w biznesie – jak to robić dobrze

    Content marketing w biznesie. Gdy na marketingowym horyzoncie pojawia się hasło “content”, naturalnym skojarzeniem jest produkcja, dystrybucja i zarządzanie treścią, która z jednej strony dawałaby wymierną wartość dla odbiorcy, a z drugiej – kreowała pożądany wizerunek danej marki. Tyle i aż tyle? W praktyce działania contentowe to o wiele bardziej złożone przedsięwzięcia, a potencjalni twórcy pożądanych materiałów powinni dwa razy się zastanowić przed postawieniem pierwszego przecinka lub kropki.

    Kredyt na samochód. Jaki wybrać i czym się różnią?

    Kredyt na samochód, czyli kredyt gotówkowy, kredyt samochodowy i leasing konsumencki. Która forma jest najlepsza?

    Wydatki na mieszkanie w budżecie domowym

    Wydatki na mieszkanie. Wydatki na utrzymanie i wyposażenie mieszkania lub domu w Polsce stanowią prawie 25% wydawanych przez nas pieniędzy – wynika z danych Eurostatu. To jeden z najgorszych wyników w Europie. Co ciekawe, jeszcze gorzej jest w Niemczech.

    Rolniczy handel detaliczny - co się zmieni

    Rolniczy handel detaliczny. 30 lipca Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia prowadzenia przez rolników rolniczego handlu detalicznego, przedłożony przez ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Wejście w życie nowych rozwiązań uzależnione jest od przebiegu procesu notyfikacji projektu ustawy w Komisji Europejskiej i w państwach członkowskich UE.

    Bezpieczne wakacje 2021: o czym pamiętać?

    Bezpieczne wakacje 2021 to pojęcie, o którym w tym roku Policja powtarza do znudzenia. Te zasady naprawdę warto jednak przyswoić. Jak brzmią?

    e-Bilety Morskie Oko. Rezerwacja lub nie zaparkujesz!

    e-Bilety Morskie Oko - to jedyny sposób, aby w najbliższych dniach zostawić auto w Palenicy Białczańskiej. Muszą o tym wiedzieć odwiedzający TPN.

    Rynek nieruchomości biurowych w Polsce

    Rynek nieruchomości biurowych. Sytuacja związana z pandemią istotnie wpłynęła na rynek biurowy. Inwestorzy w sektorze biurowym jeszcze mocniej stawiają obecnie, zarówno na rozwiązania energooszczędne, jak również ekologię i udogodnienia z zakresu wellbeingu.

    Trudniej o kredyt hipoteczny - nowa Rekomendacja S

    Kredyty hipoteczne - Rekomendacja S. Od lipca bieżącego roku obowiązują nowe zasady udzielania kredytów mieszkaniowych. Co o „nowej” Rekomendacji S przyszły kredytobiorca wiedzieć powinien?

    Volkswagen Taigo: Niemcy stawiają na SUV-a coupe

    Volkswagen Taigo to nowa propozycja w ofercie marki w Europie. Czym jest Taigo? To tak naprawdę model T-Cross, jednak w wersji coupe.

    Firma w mediach. Na czym polegają skuteczne media relations?

    Firma w mediach. Ogromna konkurencja rynkowa oraz wysokie wymagania ze strony samych konsumentów niejako wymuszają na biznesach cykliczną obecność w mediach. Aby regularnie pojawiać się na łamach prasy, tytułów online czy platformach influencerów należy wyjątkowo poważnie potraktować kwestię kontaktu z poszczególnymi redakcjami. W jaki sposób? Odpowiedzią są skuteczne działania media relations.

    Prawo, a zakłady bukmacherskie!

    2017 rok to przełomowa data w historii polskiej branży zakładów bukmacherskich. Właśnie wtedy weszła w życie nowelizacja ustawy o grach hazardowych, którą wprowadziło Prawo i Sprawiedliwość. Co zmieniło się po tej dacie pod kątem prawnym i jak było wcześniej?

    Test: Peugeot 508 SW PSE, czyli francuskie AMG w akcji

    Test: Peugeot 508 PSE, czyli napęd na cztery koła, 360 koni mechanicznych i hybryda plug-in. W skrócie francuskie AMG spisało się na medal.

    Ile lat wstecz sprawdza UFG?

    Ile lat wstecz sprawdza UFG? Czyli za ile lat kierowca może otrzymać karę za brak ubezpieczenia OC? Postanowiliśmy to sprawdzić.