Czy polski system podatkowy wymaga deregulacji, czy budowy od nowa? Oto głos przedsiębiorców [Gość Infor.pl]

• Trzydzieści tysięcy interpretacji i brak spójności
• Silniejsza pozycja podatnika w starciu z fiskusem
• Formalizm kontra zdrowy rozsądek
• Cyfryzacja zmienia reguły gry
• Deregulacja to za mało?
• Konkurencyjność gospodarki w tle

Trzydzieści tysięcy interpretacji i brak spójności

Jednym z głównych problemów, na które wskazują przedsiębiorcy, jest chaos interpretacyjny. W Polsce funkcjonuje około 30 tysięcy interpretacji podatkowych. Często są one niespójne, zwłaszcza w zakresie podatków i opłat lokalnych, które pozostają w gestii samorządów.

W praktyce oznacza to, że ta sama sytuacja podatkowa może być różnie oceniana w różnych częściach kraju. Przedsiębiorca, który w jednym województwie otrzyma korzystną interpretację, w innym może usłyszeć coś zupełnie przeciwnego. To podważa poczucie bezpieczeństwa prawnego.

Postulat jest prosty: ujednolicić system interpretacji i ograniczyć liczbę organów uprawnionych do ich wydawania. Tak, by podatnik wiedział, że zasady są takie same niezależnie od miejsca prowadzenia działalności.

Silniejsza pozycja podatnika w starciu z fiskusem

Druga grupa propozycji dotyczy wzmocnienia pozycji podatnika, zwłaszcza w trakcie kontroli. Dziś kontrola potrafi sparaliżować firmę. W skrajnych przypadkach – doprowadzić do utraty płynności, a nawet upadłości, zanim sprawa trafi do sądu.

Przedsiębiorcy chcą, by wątpliwości interpretacyjne były rozstrzygane z poszanowaniem praw nabytych i interesów w toku. Chodzi o sytuacje, w których firma podejmuje decyzję inwestycyjną w oparciu o obowiązujące przepisy i utrwaloną praktykę, a po kilku latach słyszy, że organ podatkowy interpretuje je inaczej.

Przykład? Spółka korzysta z określonego rozwiązania podatkowego. W trakcie kontroli urząd stwierdza, że w tej konkretnej sytuacji jeden element różni się od wcześniejszych przypadków i dlatego całość należy ocenić inaczej. Skutek może być dotkliwy – wielomilionowy domiar podatku.

Formalizm kontra zdrowy rozsądek

Wśród postulatów znalazł się też zapis, że przepisów pozbawionych racjonalnego uzasadnienia nie powinno się stosować na niekorzyść podatnika. To brzmi ogólnie, ale problem jest realny.

Chodzi o sytuacje, w których drobne uchybienie formalne prowadzi do poważnych konsekwencji finansowych. Na przykład utrata prawa do określonej formy opodatkowania tylko dlatego, że sprawozdanie nie zostało podpisane w terminie. Skutek bywa nieproporcjonalny do wagi uchybienia.

Przedsiębiorcy podkreślają, że prawo powinno być stosowane z uwzględnieniem celu regulacji, a nie wyłącznie w sposób mechaniczny.

Cyfryzacja zmienia reguły gry

Dużo miejsca w rozmowie poświęcono cyfryzacji. Administracja skarbowa ma dziś dostęp do ogromnej ilości danych: jednolite pliki kontrolne, systemy raportowania, a wkrótce obowiązkowy Krajowy System e-Faktur (KSeF). Do tego coraz bardziej zaawansowana analityka i narzędzia oparte na sztucznej inteligencji.

Skoro państwo już na starcie dysponuje pełnymi informacjami, pojawia się pytanie: czy utrzymywanie pięcioletniego terminu przedawnienia ma sens? Zdaniem wielu przedsiębiorców wystarczyłby termin trzyletni, jeśli podatnik rzetelnie raportuje wszystkie dane.

Podobnie z obowiązkami sprawozdawczymi. Część z nich, jak twierdzą pracodawcy, jest dziś nadmiarowa. Dane i tak znajdują się w systemach państwa, a firmy muszą je dodatkowo przetwarzać i raportować w odrębnej formie. To generuje koszty i angażuje ludzi, którzy mogliby pracować przy rozwoju biznesu.

Deregulacja to za mało?

Pojawia się jednak pytanie zasadnicze: czy wystarczy punktowa deregulacja? Czy może trzeba usiąść i zaprojektować system podatkowy od nowa, z myślą o realiach XXI wieku?

Zdaniem Roberta Draby deregulacja jest potrzebna tu i teraz, by usunąć najbardziej uciążliwe bariery. Ale w dłuższej perspektywie niezbędna jest głębsza reforma.

Nie chodzi jednak o rewolucję z dnia na dzień. Prawo podatkowe to także dorobek orzecznictwa i wypracowane przez lata definicje. Całkowite wyzerowanie systemu mogłoby otworzyć nowe spory i niepewności.

Reforma powinna więc łączyć dwa elementy: wykorzystanie dotychczasowego dorobku oraz dostosowanie przepisów do świata cyfrowego, w którym informacja przepływa w czasie rzeczywistym, a analiza danych może zastąpić część tradycyjnych obowiązków kontrolnych.

Konkurencyjność gospodarki w tle

Stawką nie jest tylko wygoda podatników. To także konkurencyjność Polski. W świecie, w którym kapitał i inwestycje mogą relatywnie łatwo zmieniać lokalizację, prosty i przewidywalny system podatkowy staje się jednym z kluczowych argumentów.

Przedsiębiorcy deklarują gotowość do udziału w szerokiej debacie nad kształtem systemu. Podkreślają, że bez ich doświadczenia trudno będzie zbudować rozwiązania, które sprawdzą się w praktyce.

Jak twierdzą, otwarcie na dialog już się pojawiło. Rozmowy z rządem trwają, choć nie zawsze są łatwe. Najważniejsze jednak, że są prowadzone.

Czy skończy się na kilku korektach, czy rozpocznie się prawdziwa reforma? To pytanie pozostaje otwarte. Jedno jest pewne: presja na uproszczenie i unowocześnienie systemu podatkowego będzie w najbliższych latach tylko rosła.