Rozliczanie VAT przy umowach barteru w 2014 roku

Na czym polega barter?

Barter to specyficzna transakcja - polega na tym, że jeden podmiot (np. firma) otrzymuje od drugiego określone dobro (towar lub usługę), w zamian za co przekazuje mu inne dobro o takiej samej lub zbliżonej wartości. Ta forma rozliczenia między przedsiębiorcami w rzeczywistości sprowadza się do wymiany towarów lub usług, w której pieniądze nie mają udziału. Bardzo istotnymi elementami umowy barterowej są wspomniane już założenie o porównywalnej wartości dóbr stanowiących przedmiot wymiany oraz fakt, że obie jej strony występują jednocześnie w roli sprzedawcy i nabywcy.

Porozmawiaj o tym na naszym FORUM!

Polecamy: 500 pytań o VAT

Wielu przedsiębiorców - szczególnie tych, którzy pierwszy raz spotykają się z tą formą rozliczeń - może traktować transakcję barterową jako neutralną dla urzędu skarbowego. Nie dochodzi przecież do zapłaty, transakcja (najczęściej) kończy się zerowym saldem - nikt nie zarabia, nie ma więc od czego odprowadzać podatków. Jak jest w rzeczywistości? Sprawdźmy.

Barter a konieczność zapłaty VAT

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podlega m.in. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Ten argument dla wielu podatników byłby wystarczający do uznania, że transakcja barterowa nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (z powodów wymienionych wyżej). W powszechnym przekonaniu za odpłatne świadczenie uznaje się takie, za które należy się zapłata w pieniądzu. Taki sposób rozumowania jest jednak błędny. W tym miejscu należy podkreślić, że w przypadku barteru odpłatność ma miejsce, ale nie ma charakteru pieniężnego. Zapłata za towar lub usługę przyjmuje formę ekwiwalentnego świadczenia w naturze (polega na otrzymaniu wynagrodzenia w postaci innego towaru lub usługi).

Oznacza to, że transakcje barterowe należy uznać za czynności odpłatne, które podlegają opodatkowaniu VAT. Za takie uważa się bowiem czynności, przy których istnieje możliwość określenia ceny wyrażonej w pieniądzu w stosunku do świadczenia wzajemnego stanowiącego wynagrodzenie. Takie podejście do kwestii opodatkowania barteru zostało potwierdzone w wielu interpretacjach indywidualnych wydawanych przez organy podatkowe (np. pismo Dyrektora IS w Łodzi z 22 kwietnia 2013 roku - sygn. IPTPP2/443-79/13-4/KW).

Odliczanie VAT podczas zawieszenia działalności

Barter a podstawa opodatkowania do 30 grudnia 2013 roku

Do końca 2013 roku, zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 29 ust. 3 i 9 ustawy o VAT, za podstawę opodatkowania transakcji barterowych należało przyjąć wartość rynkową towarów lub usług, pomniejszoną o kwotę VAT. Zapis ten budził jednak wątpliwości - zdaniem m.in. Trybunału Sprawiedliwości UE (wyrok z 19 grudnia 2012 roku w sprawie C-579/11) naruszał on zasadę neutralności VAT, ponieważ odmiennie traktował jedno świadczenie w zależności od formy zapłaty (rzeczowej lub pieniężnej).

Wiązało się to z tym, że przy takiej samej usłudze, za którą raz zapłata nastąpiła w pieniądzu, a innym razem stanowiącej przedmiot barteru, w inny sposób należało ustalić podstawę opodatkowania (odpowiednio w oparciu na zasadach ogólnych - czyli w wysokości kwoty faktycznie otrzymanej - oraz w oparciu na wartości rynkowej). Zarzuty te uwzględniono przy nowelizacji ustawy o VAT, która weszła w życie 1 stycznia 2014 roku.

Czy podatek VAT można zaliczyć w koszty firmy?

Barter a podstawa opodatkowania od 1 stycznia 2014 roku

Za sprawą wspomnianej nowelizacji zniknęły regulacje zawarte wcześniej w art. 29 ust. 3 i 9. W związku z tym do ustalenia podstawy opodatkowania transakcji barterowych obecnie należy stosować zasady ogólne określone w art. 29a ust. 1 oraz ust. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Zgodnie z tymi zapisami za podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług należy uznać wszystko to, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi:

• dotacjami,
• subwencjami

i innymi dopłatami o podobnym charakterze, mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika (bez VAT).

Limit zwolnienia z VAT w 2014 roku - od czego zależy?

Zapis taki może rodzić niemałe wątpliwości w przypadku ustalania podstawy opodatkowania przy transakcjach barterowych, w przypadku których zapłata ma formę niepieniężną. Na szczęście w tym wypadku z pomocą przychodzi orzecznictwo TSUE. Przede wszystkim należy podkreślić, iż zgodnie z opinią Trybunału Sprawiedliwości UE za podstawę opodatkowania należy przyjąć wynagrodzenie w rzeczywiści otrzymane z tytułu dostawy towarów bądź świadczenia usług. Chodzi tu o subiektywną wartość, jaką dla odbiorcy ma dane dobro, otrzymane w zamian za przekazanie innego dobra. Ponadto TSUE wskazuje, że podstawę opodatkowania w przypadku barteru należy ustalić zgodnie z kosztami poniesionymi w celu nabycia lub wytworzenia danego towaru lub usługi (np. orzeczenie z dnia 2 czerwca 1994 roku - C-33-93).

Zwolnienie podmiotowe z VAT - czy coś się zmieniło?

Dokumentowanie barteru

Podobnie jak każdą inną transakcję także i barter należy właściwie udokumentować. Przez wzgląd na fakt, iż jest to dostawa towarów lub świadczenie usług, w sytuacji gdy obie strony prowadzą działalność gospodarczą (są podatnikami VAT), mają obowiązek wystawić fakturę. Jeżeli obowiązek podatkowy dla dokonanej transakcji powstaje na zasadach ogólnych, wówczas fakturę wystawia się:

• nie wcześniej niż 30 dnia przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi,
• nie później niż 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towaru lub wykonano usługę.

Podsumowując, transakcje barterowe są świadczeniami odpłatnymi, które należy opodatkować podatkiem od towarów i usług. Za podstawę należy przyjąć - zgodnie z zasadą ogólną - wszystko to, co stanowi zapłatę (bez podatku VAT).

VAT od rzeczy używanych w 2014 roku

Autor: Andrzej Lazarowicz specjalista ds. prawa podatkowego wfirma.pl