Umowa zawarta przez telefon - czy przedsiębiorca może uniknąć jej skutków?

Inaczej niż w przypadku konsumentów przedsiębiorcy nie przysługuje prawo do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia. 

Jeżeli zatem przedsiębiorca w rozmowie z telemarketerem przyjmie składaną mu ofertę to jest związany zawartą w ten sposób umową.

Co jednak może zrobić przedsiębiorca jeżeli  po zakończeniu rozmowy wykryje, że telemarketer wprowadził go w błąd?

Niekiedy techniki stosowane przez telemarketerów mogą  wprowadzać przedsiębiorcę w błąd.

Przykładem może być sytuacja gdy telemarketer sugeruje, że jest to ostatnia chwila aby zawrzeć umowę po bardzo korzystnej cenie, gdyż od kolejnego dnia cena danego produktu będzie kilkakrotnie wyższa.

Takie działanie będzie jak najbardziej zgodne z prawem o ile pozostaje w zgodzie z prawdą. Jeżeli natomiast z forów internetowych czy od innych przedsiębiorców dowiadujemy się, że cena nie uległa zmianie we wskazanym przez rozmówcę terminie wówczas możemy mówić o wprowadzeniu w błąd.

Wszystko o umowie na odległość

Co zrobić, gdy kontrahent wprowadził w błąd?

Może się także zdarzyć, że telemarketer opisuje reklamowany  produkt w sposób odbiegający od rzeczywistych jego cech.  Niekiedy okazuje się, że proponowana przez telefon cena nie zawiera wszystkich jej elementów np. kosztów obowiązkowego ubezpieczenia towaru od kradzieży czy tzw. kosztów manipulacyjnych.

Zgodnie z kodeksem cywilnym  w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli  złożonego drugiej stronie wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć.  Jednakże  należy podkreślić, że można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).

W praktyce oznacza to, że nie każda nieprawdziwa informacja przekazana przez telemarketera będzie upoważniać przedsiębiorcę do uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli o przyjęciu oferty.

Przykładowo jeżeli telemarketer podał nam informację o funkcjach sprzedawanego urządzenia, a okaże się następnie, że zakupione urządzenie jednej z tych funkcji nie spełnia, to przedsiębiorca może powołać się na błąd tylko wówczas gdy dana funkcja była dla niego istotna. Jeżeli mając wiedzę o braku tej jednej funkcji i tak zawarłby umowę to nie może się uchylić od skutków przyjęcia oferty sprzedaży.

Jeżeli jednak błąd został wywołany przez telemarketera podstępnie, wówczas przedsiębiorca może uchylić się od skutków prawnych oświadczenia woli  o przyjęciu oferty także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej. 

Jak zdefiniować podstęp?

Kodeks cywilny nie zawiera definicji podstępu. Pojecie to należy interpretować zatem zgodnie z jego potocznym znaczeniem.

Dodatkową pomocą może być orzecznictwo sądów powszechnych.   Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 stycznia 2010 r. (sygn. akt: II CSK 239/09, LEX nr 560847) słusznie zauważył: „Działanie podstępne polega na świadomym wywołaniu u drugiej osoby mylnego wyobrażenia o rzeczywistym stanie rzeczy w celu skłonienia jej do złożenia określonego oświadczenia woli. Działanie podstępne jest zawsze - niezależnie od pobudek i skutków działania sprawcy - etycznie naganne. Zmierza ono bowiem do zakłócenia procesu decyzyjnego innej osoby i doprowadzenia jej na podstawie zasugerowanych fałszywych przesłanek rozumowania do złożenia określonego oświadczenia woli. Użyte środki, gradacja winy czy złej woli osoby działającej podstępnie nie mają znaczenia prawnego. Liczy się tylko samo wprowadzenie w błąd, będące bezprawiem cywilnym. Podstępu nie ekskulpuje lekkomyślność i łatwowierność ofiary. Etyczna naganność podstępu stała się motywem surowego potraktowania przez prawo cywilne skutków wywołanego nim błędu. Uchylenie się od skutków prawnych błędu wywołanego podstępnie jest ułatwione, może ono nastąpić bowiem także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej.”

Ile czasu ma przedsiębiorca na uchylenie się od skutków oświadczenia woli?

Uprawnienie przedsiębiorcy do uchylenia się od skutków przyjęcia oferty pod wpływem błędu wygasa po roku od wykrycia błędu.

W jakiej formie przedsiębiorca powinien złożyć oświadczenie o uchyleniu się od skutków swojego oświadczenia woli?

Oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia o przyjęcia oferty złożonego pod wpływem błędu należy złożyć na piśmie i doręczyć przedsiębiorcy z którym zawarliśmy umowę przez telefon.

Zgodnie z orzecznictwem sądów składający oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli nie ma obowiązku używania w nim określonych słów czy formułek.

Nie ma więc znaczenia, czy użyje słowa "uchylam się", czy też posłuży się jakimkolwiek innym, jeżeli tylko z oświadczenia wynika, że nie traktuje czynności prawnej za ważną i wiążącą go.