Egzekucja z udziału w spółce z o.o.

Udział w spółce z o.o. jest prawem majątkowym. Zatem zgodnie z treścią art. 909 kodeksu postępowania cywilnego do egzekucji z niego stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z wierzytelności, chyba że przepisy art. 909 - 912 k.p.c. (o egzekucji z innych praw majątkowych niż wierzytelności) stanowią inaczej. Ponieważ egzekucja z innych praw majątkowych niż wierzytelność, w tym udziału (udziałów) jest odrębnym rodzajem egzekucji uregulowanym we wspomnianych art. 909-912 k.p.c., to egzekucja z udziału będzie możliwa wtedy, gdy we wniosku o wszczęcie egzekucji będzie wskazany ten sposób egzekucji.

Zajęcie udziału

Do egzekucji przystępuje się przez zajęcie udziału przez komornika. Po zajęciu wspólnikowi nie wolno ani rozporządzać udziałem, ani go obciążać (np. zastawiać, oddawać w użytkowanie), ani też pobierać żadnych świadczeń należnych z udziału. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 910 par. 1 pkt 2 k.p.c. komornik ma obowiązek zawiadomić spółkę, by świadczenia pieniężne należne z udziału uiszczała komornikowi. Jednocześnie z zajęciem komornik wzywa spółkę, by w ciągu tygodnia złożyła oświadczenie, czy i w jakiej wysokości przysługuje wspólnikowi udział i czy inne osoby roszczą sobie prawa do udziału.

Ucieczka wspólnika przed egzekucją w drodze sprzedaży udziału jest znacznie utrudniona. Zgodnie bowiem z art. 180 kodeksu spółek handlowych sprzedaż udziału wymaga notarialnego poświadczenia podpisu. Poświadczając podpis złożony na dokumencie, notariusz wymienia datę poświadczenia, która ma charakter urzędowy. Możemy więc ustalić, iż zbycie udziału nastąpiło nie później niż w dacie poświadczenia. Nie można więc antydatować czynności zbycia udziału. Natomiast zbycie udziału w sytuacji grożącego postępowania egzekucyjnego może być traktowane jako przestępstwo i podlegać odpowiedzialności karnej (art. 300 kodeksu karnego).

Skutki zbycia

Osobnym problemem jest prawna skuteczność zbycia udziału w takiej sytuacji. Jeżeli zajęcie udziału przez komornika ma miejsce po dokonaniu wpisu w rejestrze nowego nabywcy udziału, należy uznać, iż zbycie udziału jest skuteczne i wspólnik uciekł przed egzekucją z udziału. Jeżeli zajęcie ma miejsce przed dokonaniem wpisu i przed zawiadomieniem spółki o zbyciu udziału, to zbycie jest nieskuteczne. Zgodnie bowiem z art. 187 k.s.h. zbycie udziału wywołuje skutek wobec spółki od chwili zawiadomienia jej o tym. Jednocześnie w orzeczeniu SN z 20 lutego 1936 r. (OSP XVI 32) stwierdzono, iż dla skuteczności zbycia udziału decydujące znaczenie ma jego skuteczność wobec spółki (E. Gabryelska, Egzekucja z udziału w spółce z o.o., Bielsko-Biała 1997, s. 42-43). Stąd jeżeli spółkę powiadomiono o zbyciu udziału przed jego zajęciem i dostarczono jej wymagany przez art. 187 k.s.h. dowód zbycia, zbycie będzie skuteczne, a nowemu wspólnikowi będzie służyć powództwo o wyłączenie udziału spod egzekucji.

Egzekucja z dochodu

Zgodnie z art. 911⁶ k.p.c. egzekucja z udziału jest prowadzona z dochodu, jaki zajęte prawo przynosi, albo ze sprzedaży udziału. Egzekucja z dochodu następuje w ten sposób, iż zgodnie z treścią art. 911⁵ k.p.c. komornik wzywa spółkę aby świadczenia z udziału spełniała wierzycielowi lub komornikowi. Egzekucja z dochodu przynoszonego przez udział, w razie bezskuteczności wspomnianego wyżej trybu, może być prowadzona także przez ustanowienie zarządu przymusowego.

Zajęcie w toku postępowania egzekucyjnego ma ten skutek, iż obejmuje wszystkie świadczenia pieniężne należne z udziału. Co do zasady, wywołuje ono skutek z chwilą zawiadomienia spółki o zajęciu przez komornika. Dotyczy zatem zarówno przypadającej na udziały części zysku spółki (art. 191 k.s.h.), jak i majątku przypadającego wspólnikowi w przypadku likwidacji spółki, sumy przypadającej tytułem umorzenia udziału (art. 199 k.s.h.), kwoty przypadającej z racji wyłączenia wspólnika w trybie art. 266 k.s.h., jak też sumy przypadającej na udział w przypadku połączenia z inną spółką.

O ile przyznanie wierzycielowi możliwości wykonywania uprawnień zwanych tradycyjnie prawami majątkowymi jest w pełni uzasadnione celem zajęcia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, o tyle przyznanie wierzycielowi takiej możliwości co do uprawnień określanych mianem praw organizacyjnych, korporacyjnych, osobistych lub niemajątkowych nie miałoby takiego uzasadnienia i godziłoby zarazem w godne ochrony interesy wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością; zarówno tego z nich, którego udziały zostały zajęte, jak i pozostałych (uchwała SN III CZP 57/2005, Rejent 2006 nr 9, s. 198). Wierzyciel egzekwujący zatem nie może uczestniczyć w zgromadzeniu wspólników ani głosować nad uchwałami (w tej kwestii raczej jednolite orzecznictwo sądowe, m.in. wspomniana wyżej uchwała, a także wyrok SN z 3 grudnia 2004 r. IV CK 330/2004, LexPolonica nr 405200). Zatem mimo zajęcia udziału wspólnik pozostaje wspólnikiem.

Sposób egzekucji powinien sprecyzować wierzyciel. Jeżeli jednak żąda on sprzedaży udziału, a udział przynosi dochód umożliwiający jego zaspokojenie, to dłużnik może ubezskutecznić sprzedaż udziału, podnosząc, iż zgodnie z art. 799 k.p.c., komornik powinien zastosować sposób egzekucji najmniej uciążliwy dla dłużnika, a więc zaspokojenie z dochodu. Zgodnie z art. 911 k.p.c. na żądanie wierzyciela komornik sporządza opis udziału. Udział jednak trudno opisać i w praktyce jego opis będzie powtórzeniem postanowień umowy spółki, tj. elementów wymienionych w art. 911¹ k.p.c wraz z ewentualną wzmianką o sporach dotyczących udziału.

POSTĘPOWANIE EGZEKUCYJNE

Postępowanie egzekucyjne służy temu, by dłużnik, który nie chce dobrowolnie spełnić świadczenia na rzecz wierzyciela, spełnił je w następstwie środków stosowanych przez powołane do tego organy państwowe. Aby wszcząć postępowanie egzekucyjne, musimy uzyskać tytuł egzekucyjny. Tytułami egzekucyjnymi są orzeczenie sądowe prawomocne i inne dokumenty wymienione w art. 777 k.p.c. Następnie w celu wszczęcia egzekucji tytuł egzekucyjny musimy zaopatrzyć w klauzulę wykonalności. Tytuł zaopatrzony w tę klauzulę jest tytułem wykonawczym, który umożliwia wszczęcie egzekucji.

Sprzedaż udziału

Drugi sposób egzekucji to wspomniana już sprzedaż udziału. Może ona nastąpić w dwóch trybach. Pierwszym z nich jest art. 185 k.s.h. Ma on zastosowanie, tylko jeżeli umowa spółki zawiera postanowienia ograniczające sprzedaż udziału. Spółka ma wtedy prawo wskazać nabywcę. Wówczas cenę zbycia udziału określa sąd rejestrowy, który ma prawo powołać biegłego. Jeżeli spółka w ciągu dwóch tygodni od zawiadomienia przez sąd rejestrowy o zarządzeniu sprzedaży nie złoży wniosku o przeprowadzenie wyceny udziału albo jeżeli osoba wskazana przez spółkę nie wpłaci w terminie komornikowi ustalonej ceny nabycia, udziały są sprzedawane w trybie egzekucji cywilnej.

Sprzedaży prawa udziałowego w toku egzekucji dokonuje się w drodze licytacji prowadzonej według przepisów o egzekucji z ruchomości po dokonaniu oszacowania. Oszacowania zgodnie z art. 853 par. 1 k.p.c. dokonuje komornik. Jeżeli komornik uzna, że w celu oszacowania należy wezwać biegłego albo jeżeli wierzyciel lub dłużnik podnoszą w skardze zarzuty na oszacowanie, oszacowania dokonuje biegły.

Zgodnie z art. 911⁷ k.p.c. komornik może sprzedać zajęty udział z wolnej ręki po cenie nie niższej niż 75 proc. ceny oszacowania. Sprzedaż ta nie może nastąpić wcześniej niż 14 dnia od oszacowania. Na wniosek wspólnika (dłużnika) i za zgodą wierzyciela sprzedaż może nastąpić z wolnej ręki bez oszacowania prawa. Wówczas sprzedaż za wskazaną przez dłużnika cenę może nastąpić, gdy nie naruszyło to interesów wierzycieli. Dłużnik powinien wówczas wskazać cenę minimalną, poniżej której sprzedaż nie może być dokonana. Dłużnik może wskazać osobę nabywcy albo też wskazać kilka osób uprawnionych do nabycia oraz kolejność, w jakiej prawo nabycia będzie im przysługiwało. Jeżeli taka sprzedaż nie dojdzie do skutku w terminie tygodnia od dnia, w którym wierzyciel wyraził zgodę na sprzedaż, komornik sprzedaje zajęte prawo (udział lub udziały) w drodze licytacji, chyba że wierzyciel wyrazi zgodę na ponowną sprzedaż z wolnej ręki (art. 911⁷ par. 3 k.p.c.).

ADAM AMBROZIEWICZ

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Ustawa z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).