Przedsiębiorstwo spółki cywilnej aportem do spółki z o.o.

Zdarza się, że zachodzi potrzeba przeniesienia przedsiębiorstwa spółki cywilnej i wniesienia go jako aportu do spółki z o.o. Operacja taka rodzi określone komplikacje praktyczne, wynikające głównie z braku osobowości i podmiotowości prawnej spółki cywilnej. W rzeczywistości bowiem zachodzi konieczność objęcia udziałów przez poszczególnych wspólników będących współwłaścicielami łącznymi majątku wniesionego do spółki cywilnej.

Zdolność aportowa

Przyjmuje się, że wniesienie przedsiębiorstwa spółki cywilnej do innej spółki jest możliwe, byleby spełnione były wymogi wynikające z kodeksu cywilnego - art. 55² i art. 75¹ par. 1. Na takim też stanowisku stanął SN w uchwale z 22 maja 1996 r. (sygn. akt III CZP 49/96, OSNC z 1996 r. nr 9, poz. 119), w której stwierdzono: dopuszczalne jest objęcie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością na zasadzie współwłasności łącznej, w następstwie podwyższenia kapitału zakładowego wskutek wniesienia aportu w postaci przedsiębiorstwa spółki cywilnej przez jej wyłącznych wspólników. Zgodnie z art. 55² k.c. czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych. W rozumieniu tego przepisu przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Można skonkludować, że przy ocenie wniesienia przedsiębiorstwa jako aportu do spółki bez znaczenia jest, w jakiej formie prawnej prowadzone jest przedsiębiorstwo. W szczególności przedmiotem wkładu niepieniężnego do spółki z o.o. może być przedsiębiorstwo prowadzone przez spółkę cywilną i stanowiące wspólny majątek wspólników. Dla oceny, czy określony przedmiot może stanowić aport do spółki z o.o., jest też obojętne, czy wnoszony jest on przy tworzeniu spółki, czy też w trakcie jej istnienia. Jest to więc spore uproszczenie dla wspólników, którzy wnoszą do innej spółki całe przedsiębiorstwo jako wkład, nie zagłębiając się w skomplikowane kwestie majątkowe dotyczące poszczególnych składników przedsiębiorstwa. Oczywiście rodzi to komplikacje w zakresie przekształcenia współwłasności i przejścia uprawnień przysługujących poszczególnym wspólnikom.

Skutki zbycia

Zgodnie z art. 75¹ par. 1 k.c. zbycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim użytkowania powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.

Skutkiem zbycia przedsiębiorstwa jest wzmocniona odpowiedzialność za długi, które zgodnie z cytowanym wyżej katalogiem nie stanowią składnika przedsiębiorstwa. Jak stanowi art. 554 k.c. nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.

Przejęcie przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością jako aportu przedsiębiorstwa wspólników spółki cywilnej ma zatem skutek, że ponosi ona odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej powstałe przed przejęciem, a związane z prowadzeniem przejmowanego przedsiębiorstwa. Do zobowiązań tych zaliczyć trzeba świadczenia odszkodowawcze na rzecz kontrahentów spółki cywilnej powstałe w związku z nienależytym wykonaniem umów zawartych przez tę spółkę.

Wniesienie przedsiębiorstwa spółki cywilnej jako aportu do spółki z o.o. nie zawsze będzie prowadziło do jej rozwiązania. Może też nastąpić, gdy składy osobowe obu spółek nie pokrywają się, i następuje zawsze, gdy wniesiony do spółki z o.o. aport stanowi tylko część jej kapitału zakładowego. Udziały w kapitale zakładowym spółki z o.o. stanowią odpowiednik wartości wkładu (pieniężnego lub niepieniężnego) wspólników i służą do określenia ogółu praw i obowiązków w spółce, czyli ich pozycji prawnej i zakresu uczestnictwa w zyskach. Jeżeli przedmiot wkładu należy do wspólnego majątku wspólników spółki cywilnej, to udziały wspólników w spółce z o.o. stanowią odpowiednik wartości wkładu (abstrahując od udziału w przedmiocie wkładu) i mogą stanowić podstawę do określenia praw i obowiązków wspólników w spółce z o.o. Taki wniosek płynie również z analizy art. 184 par. 1 k.s.h., zgodnie z którym współuprawnieni z udziału lub udziałów wykonują swoje prawa w spółce przez wspólnego przedstawiciela; za świadczenia związane z udziałem odpowiadają solidarnie. W przepisie tym mowa jest o współuprawnionych, tj. osobach, które mogą być współuprawnionymi w częściach ułamkowych lub łącznie. Nabycie przez wspólników spółki cywilnej może mieć postać nabycia udziałów przez nich na wspólność, jak również może wystąpić przy wniesieniu wkładu w postaci przedsiębiorstwa spółki cywilnej do spółki z o.o. (przy utworzeniu spółki lub podwyższeniu kapitału zakładowego). Należy jednak wskazać, że w przypadku wniesienia przedsiębiorstwa spółki cywilnej jako aportu do innej spółki i jednoczesnej likwidacji spółki cywilnej dojdzie do przekształcenia współwłasności łącznej nabytych udziałów w spółce z o.o. w zwykłą współwłasność w częściach ułamkowych.

WAŻNE

CO OBEJMUJE PRZEDSIĘBIORSTWO

• Oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa),

• Własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości,

• Prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych,

• Wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne,

• Koncesje, licencje i zezwolenia, patenty i inne prawa własności przemysłowej, majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne,

• Tajemnice przedsiębiorstwa,

• Księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej,

PRZYKŁAD

BEZ LIKWIDACJI SPÓŁKI

11 lutego 2008 r. wspólnicy spółki cywilnej Katon nabyli za 190 tys. zł na współwłasność łączną 3800 udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością Papinian, jednocześnie prowadząc w dalszym ciągu spółkę cywilną. W takiej sytuacji udziały wchodzą do majątku wspólnego wspólników i prawa z nich będą wykonywane wedle określonych w art. 865 k.c. zasad prowadzenia spraw spółki, ewentualnie z modyfikacjami umownymi. Jeśli jednak przedsiębiorstwo spółki cywilnej zostałoby wniesione do spółki z o.o. i jednocześnie zlikwidowano by spółkę cywilną, to nabyte w zamian udziały będą już tylko przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych wspólników, którzy mogą w każdej chwili domagać się jej zniesienia.

ADAM MALINOWSKI

radca prawny

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Art. 55¹-55⁴ oraz art. 75¹ par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

• Art. 184 par. 1 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).