Skutki przystąpienia do spółki jawnej

Zgodnie z przepisem art. 22 § 2 kodeksu spółek handlowych, każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Odpowiedzialność wspólnika - w aspekcie egzekucyjnym - ma charakter pomocniczy (art. 31 k.s.h.), co oznacza, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (zasada ta nie dotyczy zobowiązań powstałych przed wpisem spółki do rejestru).

 

Subsydiarność odpowiedzialności wspólników rzutuje nie na powinność świadczenia przez wspólników, ale na kolejność zaspokojenia wierzyciela z określonych mas majątkowych.

 

Co do zasady, wspólnicy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania powstałe w czasie, gdy są wspólnikami spółki. Jednak ze względu na potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa obrotu oraz ochrony praw wierzycieli spółki, w przepisach k.s.h. zastrzeżono także kilka przypadków „odpowiedzialności szczególnej”. Modyfikacja zakresu (rozszerzenie czasowych ram) odpowiedzialności wspólnika może nastąpić w sytuacji:

- przystąpienia nowego wspólnika do istniejącej spółki jawnej albo

- zawarcia umowy spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym.

Zmiana w składzie wspólników spółki jawnej może nastąpić poprzez:

- przystąpienie nowego wspólnika do spółki, bez równoczesnego wystąpienia któregokolwiek z dotychczasowych wspólników, albo

- sukcesję uniwersalną (np. w wyniku wstąpienia do spółki spadkobierców w miejsce zmarłego wspólnika) albo

- przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika na inną osobę (por. art. 10 k.s.h.).

Osoba przystępująca do spółki jawnej podlega, jak każdy wspólnik, omówionym wcześniej ogólnym zasadom odpowiedzialności. Odpowiada ona osobiście, w sposób nieograniczony, solidarnie i subsydiarnie. Zakres odpowiedzialności takiej osoby obejmuje jednak zarówno bieżące zobowiązania spółki, powstałe w czasie, gdy osoba ta jest już wspólnikiem, jak i zobowiązania spółki powstałe przed dniem przystąpienia tej osoby do istniejącej spółki jawnej (por. art. 32 k.s.h.). Przystępujący wspólnik ponosi zatem odpowiedzialność za zobowiązania spółki na tych samych zasadach jak pozostali jej wspólnicy.

PRZYKŁAD

 

Przepis art. 32 k.s.h, regulujący odpowiedzialność przystępującego wspólnika za zobowiązania zaciągnięte przed jego przystąpieniem, ma zastosowanie w razie przystąpienia kolejnego wspólnika (zwiększenia liczby wspólników) lub sukcesji uniwersalnej (np. wstąpienia nowego wspólnika będącego spadkobiercą zmarłego wspólnika). Nie wszyscy autorzy zgadzają się natomiast co do tego, czy zakres omawianego artykułu obejmuje również sytuację, gdy nowa osoba wstępuje w miejsce dotychczasowego wspólnika.

Przeważa pogląd, że zakres odpowiedzialności w razie wejścia do spółki osoby trzeciej w miejsce dotychczasowego wspólnika wyczerpująco reguluje przepis art. 10 § 3 k.s.h., zgodnie z którym za zobowiązania występującego wspólnika związane z uczestnictwem w spółce osobowej oraz za zobowiązania tej spółki odpowiadają solidarnie zarówno występujący, jak i przystępujący wspólnik.

Przystąpienie nowego wspólnika powinno zostać ujawnione w rejestrze. Chwilą decydującą o powstaniu skutków określonych w art. 32 k.s.h. jest jednak moment przystąpienia nowego wspólnika do spółki (zawarcia umowy).

 

Wspólnik, który przystąpił do spółki jawnej, odpowiada solidarnie z pozostałymi wspólnikami i ze spółką za zobowiązania spółki jawnej powstałe w okresie funkcjonowania spółki cywilnej i przejęte przez nią na mocy art. 553 § 1 k.s.h. (obecnie art. 26 § 4 k.s.h.), jak i powstałe w okresie, gdy był wspólnikiem spółki jawnej.

(Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 12 września 2006 r., sygn. akt I ACa 340/06)

Odpowiedzialność osoby, która zawarła umowę spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym, reguluje przepis art. 33 k.s.h. Zgodnie z jego treścią, zawarcie umowy spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym, który wniósł do spółki przedsiębiorstwo, powoduje, że osoba, która zawarła taką umowę, odpowiada za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu tego przedsiębiorstwa przed dniem utworzenia spółki.

Chodzi tu o utworzenie spółki jawnej przez kilka podmiotów (mogą to być osoby fizyczne lub prawne), z których co najmniej jedna osoba prowadziła wcześniej jednoosobowo działalność gospodarczą (omawiany przepis nie będzie miał natomiast zastosowania, gdy osoba prowadząca wcześniej takie jednoosobowe przedsiębiorstwo zostanie nowym wspólnikiem istniejącej już spółki jawnej poprzez zmianę umowy spółki).

Za przedsiębiorcę jednoosobowego, jak się powszechnie przyjmuje, należy w tym przypadku uznać osobę fizyczną, która we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej¹.

Odpowiedzialność podmiotu zawierającego umowę spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym za wcześniejsze zobowiązania tego przedsiębiorstwa:

- powstaje wyłącznie w razie wniesienia przedsiębiorstwa do spółki oraz

- odnosi się tylko do zobowiązań powstałych przy prowadzeniu tego (a więc wniesionego tytułem wkładu) przedsiębiorstwa przed dniem utworzenia spółki (w doktrynie podnosi się niekiedy, że w omawianym przypadku przez „dzień utworzenia spółki” należy rozumieć dzień zawarcia umowy spółki jawnej, a nie rejestracji spółki).

PRZYKŁAD

 

Przedmiot przedsiębiorstwa spółki jawnej nie musi pokrywać się z przedmiotem dotychczasowej działalności jednoosobowego przedsiębiorcy.

Przedstawiciele doktryny nie są natomiast zgodni co do tego, czy przez „wniesienie przedsiębiorstwa” należy rozumieć wyłącznie wniesienie całego przedsiębiorstwa, czy też może to być także wniesienie tzw. zorganizowanej części przedsiębiorstwa albo jego istotnych składników.

W literaturze przedmiotu można także zetknąć się z różnymi stanowiskami w kwestii tego, czy „wniesienie” oznacza wniesienie do spółki przedsiębiorstwa na własność, czy również tylko do korzystania (przeważa pogląd, że dyspozycja omawianego przepisu dotyczy wniesienia przedsiębiorstwa na własność spółki).

Jednocześnie warto zwrócić uwagę na różnice pomiędzy zasadami odpowiedzialności wspólnika oraz spółki - w przypadku zawarcia umowy spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym wnoszącym własność tego przedsiębiorstwa do spółki - za wcześniejsze zobowiązania związane z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa.

Zgodnie z jego treścią, nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.

Przed zawarciem umowy spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym warto zatem sprawdzić, czy i jak wywiązywał się on z dotychczasowych zobowiązań umownych i publicznoprawnych w ramach przedsiębiorstwa, które ma stanowić wkład do spółki. Możliwe jest także zawarcie odrębnej umowy, przewidującej wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności w stosunkach między wspólnikami. Takie wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności nie będzie miało wpływu na sytuację osób trzecich. Jednakże w razie zaspokojenia przez wspólnika (który nie był wcześniej - przed utworzeniem spółki jawnej - zaangażowany w prowadzenie przedsiębiorstwa jednoosobowego wniesionego do spółki tytułem wkładu) zobowiązań ciążących na tym przedsiębiorstwie, wspólnikowi, który spełnił takie świadczenie, przysługiwać będzie roszczenie regresowe wobec wspólnika, który wniósł to przedsiębiorstwo do spółki.