Znak towarowy pod ochroną

Wartość znaku towarowego największych światowych korporacji - takich jak Coca-Cola czy IBM - jest szacowana na ponad 50 mld dolarów. W przypadku każdego przedsiębiorstwa, które chce się pozytywnie wyróżnić na rynku, stanowi cenny kapitał - warto go chronić.

Wystarczy 550 zł, aby zyskać ochronę prawną na znak towarowy. Tyle kosztuje zgłoszenie znaku w Urzędzie Patentowym i ochrona w trzech podstawowych klasach towarów i usług (znaki towarowe zastrzega się dla konkretnych towarów i/lub usług, które są przyporządkowywane do specjalnych klas, na podstawie tzw. klasyfikacji nicejskiej; obecnie istnieją 34 klasy towarowe i 11 klas usługowych). Za każdą dodatkową klasę (grupę) trzeba dopłacić 120 zł, ale opłatę za zgłoszenie można odroczyć na miesiąc.

W minionym roku - jak podaje rzecznik UP, Adam Taukert - urząd przyjął 15 tys. 786 zgłoszeń w trybie krajowym (wszystkich zgłoszeń, także od osób fizycznych). Choć większość przedsiębiorców wie, co daje ochrona znaku towarowego, nadal wielu z niej nie korzysta. Tymczasem z uzyskaniem ochrony, nabywa się prawa do wyłącznego używania znaku towarowego, w sposób zarobkowy lub zawodowy, na całym obszarze, na jakim dokonane jest zgłoszenie.

Rejestracja firmy w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie oznacza uzyskania prawa ochronnego na znak towarowy. Wniosek o udzielenie prawa ochronnego na indywidualny znak towarowy może złożyć każda osoba fizyczna lub prawna. Od momentu dokonania prawidłowego zgłoszenia, uzyskuje się pierwszeństwo do uzyskania prawa wyłącznego (UP ma 3 miesiące na ogłoszenie dokonanego zgłoszenia).

Dlaczego się opłaca

Po pierwsze, znak towarowy pozwala konsumentom odróżnić/zidentyfikować pochodzenie towarów i usług. Na przykład wybrać ulubioną herbatę czy szampon z półki sklepowej. Ponadto może informować o jakości towaru/usługi i je reklamować.

Jest istotnym elementem promocji firmy, strategii budowania jej wizerunku oraz renomy. To z kolei umożliwia pozyskiwanie następnych, lojalnych klientów.

Pozwala powstrzymać ewentualne naruszenia praw.

Umożliwia czerpanie korzyści materialnych z eksploatacji znaku, pozytywnie postrzeganego przez konsumentów. Dobra opinia o towarach/usługach, oznaczonych konkretnym znakiem towarowym, decyduje o ich sukcesie na rynku. Dlatego tak ważne jest, by znak towarowy był jak najlepiej chroniony.

Brak odpowiedniego zabezpieczenia praw do własnego znaku towarowego może mieć negatywne skutki i narazić przedsiębiorcę na wymierne straty:

● nadszarpnąć lub zniszczyć reputację firmy, gdy inna, posługująca się tym samym znakiem, wprowadzi do obrotu handlowego towar/usługę niższej jakości;

● utrudnić, a niekiedy nawet ograniczyć, rozwój przedsiębiorstwa;

● doprowadzić do utraty pozostawionych bez ochrony znaków towarowych, np. na rzecz większych konkurentów.

 

Dodatkowe plusy

Finansowe korzyści z tytułu posiadania praw do danego znaku towarowego mogą pochodzić z następujących źródeł:

● sprzedaży znaku;

● zamiany znaku;

● darowizny znaku towarowego;

● zastawu;

● udzielenia licencji na używanie znaku przez innych przedsiębiorców w obrocie, np. w ramach sieci franchisingowej;

● wykorzystania znaku towarowego, jako argumentu wspomagającego, podczas ubiegania się o przyznanie środków z instytucji finansowych;

● zabezpieczenia zaciąganego kredytu;

● wniesienia znaku towarowego, jako aport do spółki.

Zasięg ochrony

Uzyskanie ochrony znaku towarowego na terytorium Polski jest możliwe w trybie krajowym, regionalnym albo międzynarodowym. Ochrony w trybie krajowym udziela Urząd Patentowy. Na terytorium Polski chronione są także wspólnotowe znaki towarowe rejestrowane w Urzędzie Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM) w Alicante. Znaki te podlegają ochronie na całym terytorium Unii Europejskiej, na podstawie jednego prawa wyłącznego, udzielonego przez OHIM.

Skuteczną ochronę w Polsce, można uzyskać również w trybie rejestracji międzynarodowej, w Biurze Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO), w Genewie, za pośrednictwem odpowiedniego krajowego urzędu ds. ochrony własności przemysłowej.

Ochrona, wynikająca z rejestracji międzynarodowej znaku towarowego, jest rozszerzana na Polskę, w momencie uznania jej skutków przez Urząd Patentowy (w innych państwach - właściwy krajowy urząd ds. własności przemysłowej).

Zgłaszający znak mogą w ten sam sposób uzyskać ochronę poza granicami Polski, natomiast obcokrajowcy - w Polsce.

Nieużywany znak

Istnieje możliwość wystąpienia o ochronę znaku towarowego, zanim zacznie on być wykorzystywany, tym bardziej że procedura uzyskania ochrony, od momentu zgłoszenia, trwa w Polsce ok. 3 lat.

W większości państw, ochrona znaku towarowego, który nie był używany, po pewnym czasie wygasa. W Polsce jest to ostatni dzień pięcioletniego okresu, liczonego od początkowej daty nieużywania znaku, o czym mówi art. 169 ust. 1 pkt. 1, ustawy Prawo własności przemysłowej: „na skutek nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty, dla towarów objętych prawem ochronnym, w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, chyba że istnieją ważne powody jego nieużywania”. Urząd Patentowy wydaje decyzję o wygaśnięciu prawa ochronnego na dany znak towarowy - na wniosek każdej osoby, która ma w tym prawny interes.

 

Obrona przed nadużyciami

Ciężar dbałości o ochronę znaku towarowego spoczywa na jego właścicielu. To do niego należy monitorowanie ewentualnych naruszeń i powstrzymywanie konkurencji przed popełnianiem nieautoryzowanego użycia chronionego znaku handlowego, np. w wyniku używania łudząco podobnych znaków i etykiet.

Aby się bronić, przedsiębiorca ma do wyboru następujące możliwości:

● może grzecznie poprosić np. daną firmę o zaprzestanie niedozwolonego procederu; czasem firmy po prostu się dogadują, jeśli działają w tej samej branży, ale na zupełnie innym obszarze - np. jedna w Szczecinie, druga w Katowicach; jeżeli sporny znak dotyczy innych branż - nie ma w ogóle problemu, obydwa podmioty mogą korzystać z tego samego znaku towarowego; zdarza się, że przedsiębiorcy podpisują także umowy licencyjne;

● może wystąpić do właściwego sądu na drodze powództwa cywilnego i oprotestować wszystkie znaki konkurencji, które uważa za identyczne lub zbyt podobne do swojego;

Protest właściciela znaku będzie skuteczny, o ile zarejestrował już znak lub będzie w stanie udowodnić, że używał go wcześniej i konsekwentnie. Wówczas może domagać się odszkodowania nawet wtedy, gdy do naruszenia jego praw przez osoby trzecie doszło przypadkowo (nie sposób znać wszystkich znaków z całego świata). Tego typu spory zazwyczaj kończą się polubownie, jednak celowe podszywanie się pod cudze znaki jest bardzo dotkliwie karane finansowo.

Ze względu na specyfikę sporów, dotyczących ochrony prawnej do znaku towarowego, zanim rozpocznie się jakiekolwiek działania, warto udać się po poradę prawną do rzecznika patentowego lub adwokata czy radcy, specjalizującego się w ochronie własności przemysłowej.

Co może być znakiem towarowym?

Znakiem towarowym jest każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, o ile nadaje się do odróżniania towarów (lub usług) jednego przedsiębiorstwa od towarów (lub usług) innego przedsiębiorstwa (art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej).

Najbardziej tradycyjnymi i najczęściej występującymi formami znaków towarowych są oznaczenia:

● słowne (wyraz, fraza, zdania, slogany);

Uwaga: w przypadku znaków słownych ważny jest sam element słowny - nie jest chroniona grafika, w jakiej występuje element słowny (krój i wielkość czcionki);

● słowno-graficzne (oznaczenia, w których występują zarówno elementy słowne, jak i graficzne);

● graficzne (rysunki, ornamenty).

Innymi, często spotykanymi w obrocie gospodarczym, znakami towarowymi są:

● znaki towarowe przestrzenne (w tym formy/kształt towaru lub opakowania);

● dźwiękowe (melodie, inne sygnały dźwiękowe);

● przestrzenno-słowno-graficzne;

● przestrzenno-graficzne;

● kompozycje kolorystyczne.

W polskim prawie nie został ograniczony katalog oznaczeń, które mogą być zarejestrowane jako znaki towarowe. Ważne jest, by miały charakter odróżniający oraz żeby można je było przedstawić w sposób graficzny.

Co nie może być znakiem towarowym?

Nie udziela się praw ochronnych na oznaczenia, które (art. 129. przepisów ustawy Prawo własności przemysłowej [Wyłączenia ochrony]:

1) nie mogą być znakiem towarowym;

2) nie mają dostatecznych znamion odróżniających, czyli:

● nie nadają się do odróżniania w obrocie towarów, dla których zostały zgłoszone;

● składają się wyłącznie z elementów mogących służyć w obrocie, do wskazania w szczególności rodzaju towaru, jego pochodzenia, jakości, ilości, wartości, przeznaczenia, sposobu wytwarzania, składu, funkcji lub przydatności;

● weszły do języka potocznego lub są zwyczajowo używane w uczciwych i utrwalonych praktykach handlowych.

Przeszkody w rejestracji

W Polsce z zasady nie udziela się praw ochronnych na poniższe oznaczenia:

1) których używanie narusza prawa osobiste lub majątkowe osób trzecich;

2) które są sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami;

3) które ze swojej istoty mogą wprowadzać odbiorców w błąd, w szczególności co do charakteru, właściwości lub pochodzenia geograficznego towaru.

Pozostałe przeszkody w rejestracji - względne i bezwzględne - określają art. 131. i art. 132. ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późniejszymi zmianami).

Oprac. Lila