Zaliczenie do kosztów wydatków związanych z emisją akcji może być ryzykowne

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy. W powyższym przepisie, wyliczającym koszty nieuznawane za koszty podatkowe, nie wymieniono wydatków na podwyższenie kapitału i emisję akcji.

Zatem wydatki poniesione w związku z podwyższeniem kapitału oraz z emisją akcji nie zostały na gruncie ustawy o CIT wprost wyłączone z kosztów uzyskania przychodów. Rozbieżności w podejściach co do związku takich wydatków z przychodem podatkowym doprowadziły do wykształcenia się dwóch odmiennych podejść odnośnie do ich kwalifikacji jako kosztów podatkowych bądź niepodatkowych.

Rozbieżne oceny

Głównym argumentem przemawiającym za niemożliwością zakwalifikowania wydatków na emisję akcji do kosztów podatkowych, prezentowanym przez niektóre urzędy skarbowe (np. postanowienie Pomorskiego Urzędu Skarbowego z 26 lutego 2007 r., sygn. DP/423-0194/06/AK) było przyjęcie koncepcji, iż wydatki takie nie wykazują bezpośredniego związku z przychodem podatkowym. Argument ten opierał się na założeniu, że związek taki istnieje co prawda pomiędzy wydatkami związanymi z emisją akcji a środkami uzyskanymi z tej emisji zwiększającymi kapitał podatnika, przy czym zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT do przychodów nie zalicza się m.in. przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego (w analizowanej sytuacji przychodów pochodzących z emisji akcji). Z kolei, zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 11 tej ustawy, do przychodów nie zalicza się kwot i wartości stanowiących nadwyżkę ponad wartość nominalną akcji, otrzymanych przy ich wydaniu i przekazanych na kapitał zapasowy. W konsekwencji niektóre organy podatkowe uznawały, iż związek pomiędzy poniesionymi na emisję akcji wydatkami a osiąganymi przychodami podatkowymi nie występuje, co skutkuje brakiem możliwości zaliczenia takich wydatków do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 3 ustawy o CIT.

Z drugiej strony jednak większość organów (np. Pierwszy Mazowiecki Urząd Skarbowy w postanowieniu z 10 lipca 2007 r., sygn. 1471/DPR1/423-47/07/KK, czy Łódzki Urząd Skarbowy w postanowieniu z 16 sierpnia 2007 r., sygn. ŁUS-II-2-423/256/07/AG) wskazywała, że przychód z podwyższenia kapitału nie jest celem samym w sobie. Pozyskanie nowego kapitału ma bowiem służyć prowadzeniu i rozwijaniu działalności gospodarczej podatnika, czyli potencjalnie generować przychody. Ponadto poprawa sytuacji finansowej skutkuje z pewnością zabezpieczeniem źródła przychodów. Takie podejście do wydatków na podwyższenie kapitału odpowiadało zatem definicji kosztów uzyskania przychodów, zawartej w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.

Związek z przychodem

Kwestia braku możliwości zaliczania wydatków związanych z emisją akcji do kosztów uzyskania przychodów jest jednomyślnie prezentowana przez organy podatkowe od czasu, gdy interpretacje wydawane są przez wybrane izby skarbowe w imieniu ministra finansów, tj. od 1 lipca 2007 r. Dyrektorzy izb zgodnie twierdzą (np. dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 29 listopada 2007 r., sygn. IP-PB3-423-137/07-2/AG), że wydatki związane z emisją są powiązane bezpośrednio z przychodami na podwyższenie kapitału, które stanowią z kolei przychód niepodlegający opodatkowaniu, co ostatecznie rozstrzyga o braku możliwości potraktowania takich wydatków jako kosztów podatkowych. Stanowisko takie znalazło również potwierdzenie w stosunkowo niedawnej interpretacji dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 16 maja 2008 r. (sygn. IP-PB3-423-308/08-2/JG), w której wskazuje się ponadto, iż środki z emisji akcji przekazywane są bezpośrednio na kapitał zakładowy, a sam cel i efekty podwyższenia kapitału nie mają znaczenia dla ich kwalifikacji podatkowej. Zatem dyrektorzy izb powtarzają negatywną dla podatników argumentację prezentowaną wcześniej przez niektóre urzędy, dodatkowo ją wzmacniając.

Rozstrzygnięcia sądów

Wobec niekorzystnej linii interpretacyjnej organów podatkowych nadzieją dla podatników są rozstrzygnięcia sądów administracyjnych, które niestety nie są jednolite. Ostatnie orzeczenia należy uznać za korzystne dla podatników. Przykładowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 26 marca 2008 r., sygn. III SA/Wa 2218/07, wskazał, iż przyczyny podwyższenia kapitału zakładowego mogą być bardzo różne, przy czym jeżeli spółka jest w stanie wykazać nawet pośredni związek wydatków związanych z emisją akcji z przychodami uzyskiwanymi z działalności gospodarczej, to możliwe jest zaliczenie takich wydatków do kosztów uzyskania przychodów.

Jako interesujące należy również określić uzasadnienie tego samego sądu wyrażone w wyroku z 10 czerwca 2008 r., sygn. III SA/Wa 544/08, gdzie stwierdzono, że powoływany przez organy podatkowe argument, iż wydatki związane z emisją akcji nie stanowią kosztu podatkowego jako bezpośrednio związane z przychodem niebędącym przychodem podatkowym, tj. podwyższeniem kapitału, nie jest słuszny. Zgodnie bowiem z podejściem sądu art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT odnosi się wyłącznie do przychodu już otrzymanego, a nie takiego, który ma wystąpić w przyszłości. Z kolei przygotowanie emisji nowych akcji nie daje przychodu przed dniem ich zbycia.

Warto jednak wskazać, iż w ostatnim okresie sądy administracyjne wydawały również niekorzystne dla podatników rozstrzygnięcia, stosując argumentację analogiczną do tej, jaką przedstawiają organy podatkowe (przykładowo wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 13 sierpnia 2007 r., sygn. III SA/Wa 390/07).

W opinii autorów wydatki poniesione w celu podwyższenia kapitału w drodze publicznej emisji akcji stanowią koszt związany pośrednio z przychodami, które mają być w założeniu osiągane przez podatnika wskutek dokapitalizowania, co powinno przesądzać o możliwości zaliczenia ich do kosztów podatkowych. Podwyższenie kapitału będące skutkiem emisji akcji nie stanowi bowiem celu samego w sobie, a ukierunkowane jest na pozyskanie środków na finansowanie działalności gospodarczej. Warto dodać, iż zasadniczo wydatki związane z pozyskaniem finansowania (pożyczka, leasing) mogą być kosztem uzyskania przychodów pod warunkiem spełnienia przesłanki związku z przychodem. Brak możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków związanych z pozyskaniem finansowania w drodze emisji akcji stawiałby podatników dokonujących takiego wyboru w sytuacji gorszej od podatników finansujących działalność w inny sposób.

WAŻNE

Jeżeli spółka jest w stanie wykazać nawet pośredni związek wydatków związanych z emisją akcji z przychodami uzyskiwanymi z działalności gospodarczej, to możliwe jest zaliczenie takich wydatków do kosztów uzyskania przychodów

WYDATKI NA AKCJE KOSZTEM POŚREDNIM

Wydatki związane z emisją akcji nie są bezpośrednio związane z ewentualnie otrzymanym konkretnym przychodem z emisji nowych akcji i mogą być zaliczone do pośrednich kosztów uzyskania przychodów, gdyż poniesione zostały w celu osiągnięcia przychodu będącego zdarzeniem przyszłym i niepewnym.

ADAM MAJCHERCZYK

doradca podatkowy, doświadczony konsultant w zespole CIT Ernst & Young Oddział Katowice

MICHAŁ LESIUK

konsultant w zespole CIT Ernst & Young Oddział Katowice

PODSTAWA PRAWNA

• Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).