Odszkodowanie za zakaz konkurencji podlega PIT

Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od podatku są otrzymane odszkodowania, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw. Ustawodawca przewidział jednak wiele odstępstw od tej zasady. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. d) ustawy o PIT z podatkowej preferencji nie korzystają m.in. odszkodowania przyznane na podstawie przepisów o zakazie konkurencji.

W zakresie opodatkowania odszkodowań otrzymywanych w związku z naruszeniem tzw. zakazu konkurencji długo istniał spór. Zasady wypłaty tego typu rekompensat wynikają z przepisów kodeksu pracy, dlatego odszkodowanie to - jako wypłacane w oparciu o przepisy odrębnej ustawy często uważane było za zwolnione z podatku dochodowego. Ponieważ odszkodowania z tytułu podejmowania działalności konkurencyjnej w praktyce wypłacane są na podstawie umowy zawartej między pracodawcą a pracownikiem, ustawodawca ostatecznie rozstrzygnął, że nie korzystają one ze zwolnienia podatkowego. Wyraźne wyłączenie w tym zakresie zostało wprowadzone do ustawy o PIT 1 stycznia 2001 r.

Istotna umowa

Obowiązek wypłaty odszkodowania na skutek zawarcia umowy o zakazie konkurencji normują przepisy art. 1011-1014 kodeksu pracy. Regulacje te przewidują, że zakaz konkurencji wynikający z zawartej umowy może odnosić się zarówno do okresu zatrudnienia, jak i określonego czasu po ustaniu stosunku pracy. W przypadku jednak gdy pracownik i pracodawca zawierają umowę o zakazie konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy, przepisy nie przewidują obowiązku wypłaty pracownikowi z tego tytułu dodatkowego wynagrodzenia (odszkodowania). Obowiązek wypłaty odszkodowania na skutek zawarcia umowy o zakazie konkurencji występuje natomiast w przypadku, gdy zakaz podjęcia pracy w konkurencyjnej firmie dotyczy okresu po ustaniu zatrudnienia. Odszkodowanie wypłacone z tego tytułu podlega opodatkowaniu.

WAŻNE

Kwoty odszkodowania wypłacane pracownikowi z tytułu umowy o zakazie konkurencji mogą być zaliczane do kosztów uzyskania przychodu pracodawcy

Zgodnie z przepisami kodeksu pracy w zakresie określonym w odrębnej umowie pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani też świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność (zakaz konkurencji). Kodeks pracy stanowi także, że pracodawca, który poniósł szkodę wskutek naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji przewidzianego w umowie, może dochodzić od pracownika wyrównania tej szkody. W umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy należy określić okres obowiązywania zakazu oraz wysokość odszkodowania należnego pracownikowi od pracodawcy. Odszkodowanie nie może być niższe od 25 proc. wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji. Strony mogą ustalić, że odszkodowanie będzie wypłacane w miesięcznych ratach. Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy przestaje obowiązywać przed upływem terminu, na jaki została zawarta umowa w razie ustania przyczyn uzasadniających taki zakaz lub niewywiązywania się pracodawcy z obowiązku wypłaty odszkodowania.

Przychód z pracy

Odszkodowanie wypłacone z tytułu zawartej umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy w praktyce organów podatkowych traktowane jest jako świadczenie wynikające ze stosunku pracy. Wyjaśnijmy, że za przychody ze stosunku pracy ustawodawca uznaje wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty, niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona. Przychodami ze stosunku pracy są ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Odszkodowanie przysługujące na podstawie umowy o zakazie konkurencji po ustaniu zatrudnienia (jak i w trakcie trwania stosunku pracy - jeżeli zawarta umowa takie odszkodowanie przewiduje) stanowi przychód, którego źródłem jest stosunek pracy. Pracodawca jako płatnik pobiera zaliczkę od wypłaconego odszkodowania, a następnie przekazuje ją urzędowi skarbowemu. Pracodawca zobowiązany jest ponadto do wystawienia imiennej informacji w terminie do końca lutego następującego po roku podatkowym, a w przypadku gdy obowiązek poboru zaliczek na podatek ustał w ciągu roku - w terminie do 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrana została ostatnia zaliczka. Pracownik powinien natomiast zapłacić podatek od otrzymanego odszkodowania według skali podatkowej.

Koszty podatkowe

W przypadku odszkodowania wypłacanego na podstawie umowy, przewidującej zakaz konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy, takie świadczenie traktowane jest jako wynagrodzenie i nie ma wątpliwości, ze pracodawca może zaliczyć poniesiony wydatek do kosztów uzyskania przychodów. Koszt podatkowy powinno stanowić również odszkodowanie wypłacane byłemu pracownikowi, z tytułu zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy, jako wydatek mający na celu zabezpieczenie źródła przychodów.

Warto wskazać, że zakaz konkurencji nie zawsze musi wynikać z umowy zawartej między pracownikiem a pracodawcą. Klauzula o zakazie konkurencji stosowana jest również w praktyce obrotu gospodarczego. Organy podatkowe wypowiadały się pozytywnie na temat możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez przedsiębiorcę na wypłatę odszkodowania za powstrzymanie się kontrahenta od działalności konkurencyjnej. Przykładem może być pismo Izby Skarbowej w Warszawie z 10 października 2005 r. (sygn. PB1/4218-SIP-4/05). W ocenie dyrektora Izby Skarbowej w dobie gospodarki rynkowej i wiążącej się z tym konkurencji wydatek poniesiony na ochronę rynku potencjalnych odbiorców towarów nie może być uznany za nieracjonalny. Powszechnie bowiem wiadomo, że wyeliminowanie lub ograniczenie skutków konkurencji może się przyczynić do zwiększenia sprzedaży towarów, a co za tym idzie - do zwiększenia osiąganych przychodów.

PRZYKŁAD

OPODATKOWANIE ODSZKODOWANIA

Dyrektor administracyjny zawarł z pracodawcą umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. Na mocy umowy zobowiązał się do niepodejmowania pracy w konkurencyjnej firmie przez okres 12 miesięcy, natomiast pracodawca - do wypłacania mu przez ten okres odszkodowania w miesięcznych ratach w wysokości dotychczasowego wynagrodzenia. Otrzymywane przez byłego dyrektora miesięczne odszkodowanie stanowi przychód ze stosunku pracy. Przychód ten należy rozliczyć w rocznym zeznaniu podatkowym na podstawie imiennej informacji wystawionej przez byłego pracodawcę.

MAGDALENA MAJKOWSKA

magdalena.majkowska@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Art. 9, art. 11, art. 12, art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. d) ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

• Ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).