Ochrona praw własności intelektualnej w firmie. Jak zbudować strategię ochrony marki?

• Etap 1 - Badanie portfolio towarów i usług
• Etap 2 - Audyt dostępnych praw
• Etap 3 - Defensywa czy ofensywa?
• Etap 4 - Ochrona wewnętrzna
• Etap 5 - Monitoring rynku

Mattel, INC, to międzynarodowy producent zabawek m.in. lalek Barbie. Poza samym faktem produkcji lalek, firma ta to świetny przykład na to, jak przedsiębiorstwa powinny dbać o swoje prawa własności intelektualnej. Na przykładzie historii posiadanych przez Mattel, INC praw, można zadać pytanie, czy odpowiednia strategia ochrony praw własności intelektualnej może przełożyć się na sukces rynkowy. Początki firmy Mattel, Inc. sięgają 1945 roku, natomiast pierwsza lalka Barbie pojawiła się na rynku w roku 1959^[1]. Firma Mattel, INC posiada wiele praw chroniących markę „Barbie”. Jeden z najstarszych znaków towarowych „BARBIE” nr 689055 zarejestrowany został w Urzędzie Patentowym USA w latach 60 XX wieku. W Polsce z kolei znak „BARBIE” został zarejestrowany w 1990 roku pod nr R.066865, a w Urzędzie Unii Europejskiej ds. własności intelektualnej w 1999 roku pod nr 000170019. 

Strategia ochrony praw własności intelektualnej to ważny temat dla przedsiębiorców. Dlatego też, w tym artykule zostanie przedstawiony ogólny schemat działań, jakie warto podjąć w celu stworzenia odpowiedniej strategii dla swojego przedsiębiorstwa. 

Co wymaga podkreślenia, obranie określonej strategii jest kwestią niezmiernie indywidualną. Odpowiednie działania powinny zostać bowiem dobrane nie tylko do oferowanego przez nas produktu lub usługi, ale też planowanego sposobu działania na rynku. Dlatego też, jeżeli zależy nam na dopasowanej do potrzeb naszego przedsiębiorstwa strategii warto skontaktować się ze specjalistami – prawnikami specjalizującymi się we własności intelektualnej lub rzecznikami patentowymi.

Zatem, w ogólnym wymiarze, budowanie strategii ochrony marki należałoby rozpocząć od poniższych etapów. 

Etap 1 - Badanie portfolio towarów i usług

Pierwszy etap działania odnosi się do dokonania badania i odpowiedzi na pytanie, jakie prawa najlepiej zabezpieczą towary, które sprzedaję lub usługi, które oferuję. Ten etap jest złożony, bowiem wymaga przeprowadzenia dokładnej analizy dostępnych praw wyłącznych pod kątem profilu naszej działalności. Warto zatem zastanowić się i dopasować, które z praw wyłącznych sprawdzałaby się w naszym przypadku najlepiej. Na przykład czy potrzebujemy ochrony tzw. „logo”, który możemy zastrzec w oparciu o znak towarowy. W konsekwencji, jaki rodzaj znaku towarowego zapewni nam najszerszą ochronę – krajowy, a może unijny. Albo, dojdziemy do wniosku, że posiadane przez nas informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa i jako takie powinny podlegać ochronie. Może również okazać się, że chcemy nasze prawa licencjonować lub pozyskać nowe prawa w ramach licencji. 

W związku z powyższym, na tym etapie powinniśmy mieć podstawowe rozeznanie o prawie własności intelektualnej. 

Znaki towarowe 

Znak towarowy to prawo, które pomaga chronić markę i pozwala odróżnić towary lub usługi jednego przedsiębiorcy od innych. Znak towarowy pozwala nam na  posługiwanie się nim w sposób zarobkowy i zawodowy na całym terytorium, na którym znak ten został zarejestrowany (np. RP, UE). Co więcej, poprzez rejestrację uzyskujemy swoisty monopol na używanie danego oznaczenia. 

Wzory przemysłowe

Wzór przemysłowy z kolei służy ochronie designu. Generalnie, wzór przemysłowy chroni zewnętrzny wygląd towaru. Prawa z rejestracji wzoru udziela się na 25 lat od daty dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym, podzielone na pięcioletnie okresy. 

Patenty

Natomiast patenty udzielane są na wynalazki, czyli rozwiązania techniczne, które spełniają określone wymagania w ustawie prawo własności przemysłowej. Czas trwania patentu wynosi 20 lat od daty dokonania zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym. Podobną do patentów kategorią praw wyłącznych są prawa ochronne na wzory użytkowe, które również chronią rozwiązania techniczne, ale kryteria przyznania ochrony są nieco odmienne. 

Etap 2 - Audyt dostępnych praw

Następującym etapem jest tzw. „Audyt dostępnych praw”, czyli zorientowanie się w prawach własności intelektualnej na interesującym nas rynku. Może okazać się bowiem, że na przykład stworzone na potrzeby naszego przedsięwzięcia oznaczenie zostało już zarejestrowane jako znak towarowy. 

Rzetelne podejście w tym zakresie zaprocentować powinno uwolnieniem się od ewentualnych zarzutów konkurentów o naruszenie praw wyłącznych lub popełnianie czynów nieuczciwej konkurencji. 

Etap 3 - Defensywa czy ofensywa?

Po przejściu powyższych etapów można przejść do badania pozycji naszego przedsiębiorstwa - czy jesteśmy nastwieni na budowanie silnej pozycji na rynku i zwalczanie konkurencji, czy też zależy nam na zmniejszeniu ryzyka sporów sądowych związanych z wykorzystaniem własności intelektualnej w prowadzonej przez nas działalności gospodarczej. 
Nasze podejście determinować będzie, czy przyjmiemy tzw. strategię ofensywną czy też defensywną. 

Dodatkowo, powinniśmy również zawczasu zastanowić się jak będziemy reagować na ewentualne zarzuty naruszenia. Możemy bowiem szukać polubownych sposobów rozwiązania sporów. Z drugiej strony, możemy aktywnie chronić nasze prawo wyłączne, czy to poprzez wszczynanie postępowań o unieważnienie praw wyłącznych konkurencji lub postępowań sądowych mających na celu ochronę naszych praw. 

Etap 4 - Ochrona wewnętrzna

Po obraniu odpowiedniej strategii ochrony naszego przedsiębiorstwa, kolejnym ważnym elementem jest uczulenie swoich pracowników na tę problematykę. W tym celu warto przeprowadzić szkolenia z podstawowych zagadnień praw własności intelektualnej, tak aby poszerzyć świadomość wagi tego zagadnienia. 

Jeżeli na przykład zależy nam na zachowaniu tajemnicy przedsiębiorstwa, to innym sposobem zadbania o nasze interesy mogą być również odpowiednie umowy o zachowaniu poufności lub zapisy w regulaminach pracy. 

Etap 5 - Monitoring rynku

Na końcowym etapie istotne jest ciągłe monitorowanie rynku, w celu weryfikacji, czy nie doszło do naruszenia naszych praw wyłącznych i przygotowanie odpowiedniego scenariusza działania na taką okoliczność. W tym przypadku warto pamiętać, że urzędy nie zawsze badają pierwszeństwo z uprzednio zarejestrowanego prawa wyłącznego. Przykładowo, możemy monitorować, czy nie został zgłoszony podobny do naszego znak towarowy. Jeżeli tak, to na odpowiednim etapie rejestracji możemy rozważać wniesienie sprzeciwu lub wniosku o unieważnienie. 

Na zakończenie, istotnym jest, aby zaznaczyć, że powyższe nie stanowi zamkniętego katalogu kroków, które należy podjąć. Jest to tylko pewien ogólny zarys omawianej problematyki. Niemniej jednak, co ważne to fakt, że ochrona praw własności intelektualnej jest kwestią, która wymaga przemyślanej strategii działania. To w jaki sposób podchodzimy do tematyki ochrony praw własności intelektualnej przedsiębiorstwa przekładać się może na pozycję na rynku lub też rozpoznawalność naszej marki. Zauważyć należy, że prawo własności intelektualnej jest ściśle związane i nakierowane na prowadzoną przez przedsiębiorców działalność gospodarczą oraz jej ochronę. A zatem warto skorzystać z przepisów ustaw, dzięki którym możemy mieć realny wpływ na ochronę naszego przedsięwzięcia.