33 procent kobiet w zarządach spółek – nowy obowiązek. Których firm dotyczy? Kary do pół mln zł

• Czym jest równowaga płci w spółkach?
• Kogo dotyczy nowa ustawa?
• Jakie są konkretne obowiązki spółek?
• Jak to będzie działać w praktyce?
• Ile wynoszą kary?
• Jak to wygląda w innych krajach?
• Kiedy wejdzie w życie?
• FAQ - podsumowanie w pytaniach i odpowiedziach o równość płci w organach spółek

Czym jest równowaga płci w spółkach?

Równowaga płci to zapewnienie, aby w organach zarządczych firm (zarząd, rada nadzorcza) były reprezentowane zarówno kobiety, jak i mężczyźni – w określonych minimalnych proporcjach.

Cel regulacji: zwiększenie różnorodności w procesach decyzyjnych największych firm, co według badań poprawia innowacyjność i wyniki finansowe przedsiębiorstw.

Płeć niedostatecznie reprezentowana – formalnie takim pojęciem posługuje się nowa ustawa, ale w praktyce chodzi o kobiety, które zazwyczaj stanowią mniejszość w zarządach polskich spółek giełdowych.

Kogo dotyczy nowa ustawa?

Przepisy obejmują tylko duże spółki giełdowe z siedzibą w Polsce, które spełniają następujące kryteria:

• Zatrudniają co najmniej 250 pracowników,
• Osiągają roczny obrót powyżej 50 mln euro lub,
• Mają całkowity bilans roczny ponad 43 mln euro.

Jakie są konkretne obowiązki spółek?

Minimalny próg 33%

Co najmniej jedna trzecia miejsc w zarządzie i radzie nadzorczej musi być zajęta przez osoby z płci niedostatecznie reprezentowanej.

Przejrzyste procedury rekrutacji

Spółka musi stosować jasne, niedyskryminacyjne kryteria wyboru. Gdy dwóch kandydatów ma porównywalne kwalifikacje, pierwszeństwo dostaje osoba z płci niedostatecznie reprezentowanej.

Polityka równowagi płci

Walne zgromadzenie akcjonariuszy musi podjąć uchwałę przyjmującą politykę równowagi – dokument określający strategię działań i wspieranie rozwoju zawodowego członków organów.

Coroczne raporty

Zarząd będzie publikował raporty o udziale kobiet i mężczyzn w zarządzie oraz radzie nadzorczej, a także o działaniach na rzecz utrzymania równowagi.

Jak to będzie działać w praktyce?

Spółka giełdowa ma 9-osobową radę nadzorczą. Zgodnie z nową ustawą minimum 3 miejsca (33%) muszą zajmować kobiety (jeśli są płcią niedostatecznie reprezentowaną w tej spółce).

Podczas rekrutacji jest dwoje kandydatów – kobieta i mężczyzna – i mają podobne CV i doświadczenie. Zgodnie z nowymi przepisami pierwszeństwo dostaje kobieta.

Ile wynoszą kary?

Spółki, które nie wywiązują się z obowiązków, mogą zostać ukarane karą do 500 000 zł. Organy nadzoru mogą również wydawać zalecenia nakazujące zaprzestanie naruszeń. Kandydaci pokrzywdzeni w procesie rekrutacji (np. pominięci wbrew zasadom równowagi) będą mogli dochodzić odszkodowania przed sądem - niezależnie od nałożonej na spółkę kary.

Jak to wygląda w innych krajach?

Norwegia – podawana jako pionier zmian

Już w 2003 r. Norwegia wprowadzała obowiązek zapewnienia 40% kobiet w radach nadzorczych spółek publicznych. Efekt? Znaczny wzrost liczby kobiet na wysokich stanowiskach i poprawa wyników firm.

Unia Europejska

W 2022 r. UE przyjęła dyrektywę nakładającą na wszystkie kraje członkowskie obowiązek zapewnienia minimum 33% udziału kobiet w organach zarządczych spółek giełdowych. Polska właśnie wdraża tę dyrektywę.

Inne państwa:

Francja, Niemcy, Belgia, Włochy również mają podobne przepisy – w niektórych próg wynosi 40%.

Kiedy wejdzie w życie?

Ustawa wejdzie w życie po zakończeniu ścieżki legislacyjnej – po uchwaleniu przez Sejm, podpisaniu przez Prezydenta i ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Aktualnie Rada Ministrów przyjęła projekt. Spółki będą miały czas na dostosowanie do nowych wymogów. Jednak vacatio legis przewidziano póki co dość krótkie - zaledwie 14 dni od publikacji. Warto zatem przygotowania rozpocząć odpowiednio wcześniej, aby zdążyć wdrożyć procedury.

FAQ - podsumowanie w pytaniach i odpowiedziach o równość płci w organach spółek

Czy ustawa już obowiązuje?

Nie. Projekt przyjęła Rada Ministrów – teraz trafi do Sejmu. Po uchwaleniu i ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw wejdzie w życie po 14 dniach (aktualny w projekcie termin).

Czy dotyczy to wszystkich firm?

Nie, tylko spółek giełdowych będących dużymi przedsiębiorcami (250+ pracowników, 50 mln euro obrotu). Małe i średnie firmy nie muszą się dostosowywać.

Czy to oznacza, że kobiety będą wybierane bez względu na kompetencje?

Nie. Ustawa wymaga porównywalnych kwalifikacji – pierwszeństwo dostaje osoba z płci niedostatecznie reprezentowanej tylko wtedy, gdy kandydaci mają podobne CV i doświadczenie. Jeżeli kandydat-mężczyzna ma wyższe kwalifikacje i większe doświadczenie - to on może zwycięsko przejść rekrutację i parytet nie musi być zachowany. Trzeba jednak udokumentować proces.

Co grozi za brak przestrzegania ustawy?

Kara do 500 000 zł oraz zalecenia naprawcze od organów nadzoru.

Dlaczego "płeć niedostatecznie reprezentowana", a nie po prostu "kobiety"?

Przepisy są neutralne płciowo. W teorii mogą dotyczyć też mężczyzn, jeśli w danej spółce to oni stanowią mniejszość.

Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości