Kategorie

Zwolnienie z odpowiedzialności karnej i cywilnej za naruszenie dyscypliny finansów publicznych w związku z epidemią

Tomasz Król
Ekspert podatkowy

Przepisy wprowadzone w związku z epidemią COVID-19 zwalniają z odpowiedzialności karnej lub cywilnej za zaniechania lub działania, które w normalnej sytuacji stanowią naruszenie przepisów. Dotyczy to także przepisów o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, o zamówieniach publicznych oraz przepisów Kodeksu spółek handlowych.

Zezwolenie na naruszenie norm prawnych wynika z ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: specustawa).

Ustawodawca, decydując się na takie rozwiązanie, porównał ze sobą dwie wartości:

  1. przestrzeganie norm prawnych obowiązujących od wielu lat, oraz
  2. wspieranie walki z pandemią COVID-19.

Uznano, że stan zagrożenia zdrowia, życia oraz destrukcji społeczeństwa, kultury i gospodarki uzasadnia czasowe odstępstwo od przestrzegania prawa znanego samorządowcom od dekady. Jest to bezprecedensowa sytuacja. Intencją było, aby m.in. kierownicy urzędów mogli podejmować decyzje niezbędne w powstałej lokalnie sytuacji - bez obaw o ich konsekwencje. Zamiast marnować czas na analizy prawne co do ewentualnej odpowiedzialności, pracownicy urzędów czy spółek samorządowych mogą się skupić na efektywnych decyzjach związanych z poprawą trudnej sytuacji. Ustawodawca założył tu pozytywne intencje osób podejmujących decyzje w sprawie pandemii COVID-19.

Interes społeczny wyłącza Kodeks karny (art. 10c specustawy)

Praktyka ostatnich miesięcy pokazała, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 instytucje publiczne (w tym samorządowe) nabywały towary lub usługi niezbędne do zwalczania epidemii, naruszając obowiązki służbowe lub obowiązujące w tym zakresie przepisy. Osoby podejmujące takie decyzje są zwolnione z odpowiedzialności karnej.

Dwie przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności karnej

  1. działanie naruszające przepisy miało miejsce w interesie społecznym,
  2. bez dopuszczenia się tych naruszeń nabycie tych towarów lub usług nie mogłoby zostać zrealizowane albo byłoby istotnie zagrożone.
Reklama

Po spełnieniu obu przesłanek funkcjonariusz publiczny nie odpowiada na podstawie art. 231 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (dalej: k.k.). Przepis ten stanowi, że funkcjonariusz, który przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Dotyczy to jednak także osób niebędących funkcjonariuszami. Przepis art. 10c specustawy wyłącza bowiem także art. 296 k.k. Przykładowo, nie stosuje się zasady, że „kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową - podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 296 § 1 k.k.)”.

Interes społeczny wyłącza dyscyplinę finansów publicznych (art. 10c specustawy)

Te same przesłanki, co przy wyłączeniu stosowania art. 231 k.k. lub art. 296 k.k., trzeba spełnić, aby nie odpowiadać za delikt oraz czyn, o którym mowa w art. 1 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (dalej: u.n.d.f.p.). Przepis ten stanowi, że ustawa określa zasady i zakres odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, organy właściwe oraz postępowanie w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Dwie podstawy zwolnienia z odpowiedzialności

Reklama

Przepis art. 10c specustawy jedynie uprościł dotychczas stosowane rozwiązania wyłączające odpowiedzialność za złamanie dyscypliny finansów publicznych. Jego uchwalenie przez parlament nie oznacza, że samorządowcy nie mogą stosować znanych im dobrze przepisów wyłączających tę odpowiedzialność. Takim przepisem jest np. art. 27 u.n.d.f.p. Stosuje się go, gdy naruszenie dyscypliny miało na celu ograniczenie skutków zdarzenia losowego. Chodzi tu o działania lub zaniechania podjęte wyłącznie w celu ograniczenia tych skutków.

Przepis definiuje określenie „zdarzenie losowe” jako wywołane przez czynniki zewnętrzne, którego nie można przewidzieć z pewnością. Powołany art. 27 zawiera otwarty katalog takich zdarzeń. Jest to np. zdarzenie zagrażające bezpośrednio życiu lub zdrowiu ludzi lub grożące powstaniem szkody niewspółmiernie większej niż spowodowana działaniem lub zaniechaniem naruszającym dyscyplinę finansów publicznych.

Z uwagi na otwarty charakter przepisu (co wynika ze zwrotu „w szczególności”) można go stosować do zdarzeń związanych z pandemią COVID-19.

Porównanie art. 10c specustawy i art. 27 u.n.d.f.p.

Art. 10c

Art. 27

Dotyczy tylko nabycia towarów i usług niezbędnych dla zwalczania COVID-19 (nie dotyczy więc np. niezgodnego z prawem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników medycznych pracujących w gminnym szpitalu).

Nie zawiera zastrzeżenia, że art. 27 stosuje się tylko do nabywania towarów i usług z naruszeniem dyscypliny finansów publicznych.

Stosuje się tylko do wydatków związanych z walką z COVID-19.

Dotyczy każdego zdarzenia losowego.

Bez dopuszczenia się naruszeń nabycie towarów lub usług nie mogłoby zostać zrealizowane albo byłoby istotnie zagrożone.

Art. 27 nie zawiera takiego warunku.

Przepis obejmuje działania w interesie społecznym, kiedy bez dopuszczenia się naruszeń prawa nabycie towarów lub usług nie mogłoby zostać zrealizowane albo byłoby istotnie zagrożone. Określenie „działania w interesie społecznym” jest mniej rygorystyczne i szersze niż „działania wyłącznie w celu ograniczenia skutków zdarzenia losowego”.

Działanie lub zaniechanie ma być wyłącznie w celu ograniczenia skutków zdarzenia losowego - powoduje to problemy z sytuacjami, gdy np. na skutek błędu 5% zakupionych środków dezynfekcyjnych zostało użyte na cele medyczne, ale niezwiązane z walką z COVID-19.

Nie dotyczy zaniechania.

Dotyczy zaniechania.

Przepis art. 10c specustawy nie wyklucza też możliwości skorzystania np. przez kierowników jednostek sektora finansów publicznych z art. 28 u.n.d.f.p. Ten przepis stanowi z kolei, że nie dochodzi się odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, którego stopień szkodliwości dla finansów publicznych jest znikomy.

 

Aby uzyskać dostęp do całego artykułu zamów abonament INFORLEX Twój Biznes. PROMOCJA! Teraz dwa dostępy w cenie 98 zł za miesiąc. Kup dostęp >>

 

Tomasz Król

prawnik, ekspert z zakresu prawa administracyjnego i podatkowego, prawnik kancelarii prawnej, wykładowca

Podstawy prawne

  • art. 10c, art. 15r, art. 15t, art. 15u, art. 15v, art. 15zzze 15zzzg, art. 15zzzzzb 15zzzzzd ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 374; ost. zm. Dz.U. z 2020 r/ poz. 875)

  • art. 1, art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 17 ust. 6, art. 27, art. 28, art. 78 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 1440; ost. zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 284)

  • art. 19a ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 688; ost. zm. Dz.U z 2020 r. poz. 284)

  • art. 231, art. 296 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 1950; ost. zm. z 2020 r. poz. 568)

 

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
Ustawa o rachunkowości z komentarzem do zmian
Ustawa o rachunkowości z komentarzem do zmian
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Moja firma
    1 sty 2000
    3 sie 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Check engine: czy można jeździć?

    Check engine: czy można jeździć? Czasami tak, a czasami nie. To wszystko zależy od tego czy pojawieniu się kontrolki towarzyszą dodatkowe objawy.

    Polski Ład. Zmiany w uldze mieszkaniowej

    Ulga mieszkaniowa. Polski Ład zakłada modyfikację przepisów w zakresie ulgi mieszkaniowej. Zmiany dotyczą wydatków na spłatę kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego na zbywaną nieruchomość. Co ulegnie zmianie?

    Kontrolka silnika: co oznacza?

    Kontrolka silnika: co oznacza? Jej zaświecenie się w czasie jazdy bez wątpienia stanowi ważny sygnał. Ale czy zawsze dalszą podróż należy przerwać?

    Wibracje w samochodzie: skąd się biorą?

    Wibracje w samochodzie, czyli dziś opowiemy o tym, skąd się biorą drgania w kabinie w czasie jazdy. A najczęstszym ich powodem są... opony!

    Ile kosztuje metr kwadratowy mieszkania w Warszawie?

    Ceny mieszkań w Warszawie. Na koniec połowy 2021 roku po raz pierwszy w historii cena metra kwadratowego mieszkania pozostającego w ofercie w Warszawie przekroczyła 12 tys. zł i była o 7,8 proc. wyższa niż w końcówce 2020 roku.

    Ostatnie 4 dni na wycofanie się z oferty przedłużenia umowy najmu lokalu w centrum handlowym

    Najemcom lokali w centrach handlowych pozostały ostatnie 4 dni na wycofanie się z oferty przedłużenia umów najmu – termin mija 6 sierpnia 2021 roku.

    Bezpieczeństwo danych w chmurze - certyfikaty bezpieczeństwa

    Pro dostawca usług w chmurze powinien posiadać niezbędne certyfikaty, które są potwierdzeniem, że nasze dane będą całkowicie bezpieczne. Na praktyki bezpieczeństwa składają się również inne czynności, prowadzone przez dostawcę, na przykład kontrole ryzyka czy audyty wewnętrzne oraz zewnętrzne. W jaki sposób zapewnić bezpieczeństwo danych w chmurze? Którzy z usługodawców działających na polskim rynku są godni zaufania? I czy w ogóle chmura może być bezpieczna?

    Przyczyny wypadków na autostradzie. Co mówią statystyki?

    Przyczyny wypadków na autostradzie? Dziś przyjrzymy się statystykom z polskich dróg. Na jakie nieprawidłowe zachowania kierowców wskazują?

    Zaległości branży fitness rosną [BADANIE]

    Wraz ze zniesieniem części ograniczeń, przyrost długów branży sportowej przyhamował. Nie dotyczy to klubów fitness i siłowni, które mają niemal 23 mln zł zaległości.

    Tańsza energia elektryczna. Umowy z cenami dynamicznymi

    Energia elektryczna - ceny. Możliwość uzyskania niższych cen za energię, jako efekt dostosowywania swojego zużycia energii w odpowiedzi na sygnały rynkowe, to najważniejszy dla odbiorców skutek zmian proponowanych przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska w projekcie nowelizacji ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy o odnawialnych źródłach energii, wprowadzającym umowy z tzw. cenami dynamicznymi.

    Nowy Peugeot 308 SW w Polsce. Znamy cennik francuskiego kombi!

    Nowy Peugeot 308 SW oficjalnie pojawił się w Polsce. Znamy cennik auta. Za francuskie kombi trzeba zapłacić co najmniej 91 800 zł.

    Volkswagen Passat GTE: test niemieckiej hybrydy plug-in

    Volkswagen Passat GTE ma przestronną kabinę i duży bagażnik. Czy rodzinne nadwozie uzupełnione hybrydą plug-in sprawdza się w praktyce?

    Content marketing w biznesie – jak to robić dobrze

    Content marketing w biznesie. Gdy na marketingowym horyzoncie pojawia się hasło “content”, naturalnym skojarzeniem jest produkcja, dystrybucja i zarządzanie treścią, która z jednej strony dawałaby wymierną wartość dla odbiorcy, a z drugiej – kreowała pożądany wizerunek danej marki. Tyle i aż tyle? W praktyce działania contentowe to o wiele bardziej złożone przedsięwzięcia, a potencjalni twórcy pożądanych materiałów powinni dwa razy się zastanowić przed postawieniem pierwszego przecinka lub kropki.

    Kredyt na samochód. Jaki wybrać i czym się różnią?

    Kredyt na samochód, czyli kredyt gotówkowy, kredyt samochodowy i leasing konsumencki. Która forma jest najlepsza?

    Wydatki na mieszkanie w budżecie domowym

    Wydatki na mieszkanie. Wydatki na utrzymanie i wyposażenie mieszkania lub domu w Polsce stanowią prawie 25% wydawanych przez nas pieniędzy – wynika z danych Eurostatu. To jeden z najgorszych wyników w Europie. Co ciekawe, jeszcze gorzej jest w Niemczech.

    Rolniczy handel detaliczny - co się zmieni

    Rolniczy handel detaliczny. 30 lipca Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia prowadzenia przez rolników rolniczego handlu detalicznego, przedłożony przez ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Wejście w życie nowych rozwiązań uzależnione jest od przebiegu procesu notyfikacji projektu ustawy w Komisji Europejskiej i w państwach członkowskich UE.

    Bezpieczne wakacje 2021: o czym pamiętać?

    Bezpieczne wakacje 2021 to pojęcie, o którym w tym roku Policja powtarza do znudzenia. Te zasady naprawdę warto jednak przyswoić. Jak brzmią?

    e-Bilety Morskie Oko. Rezerwacja lub nie zaparkujesz!

    e-Bilety Morskie Oko - to jedyny sposób, aby w najbliższych dniach zostawić auto w Palenicy Białczańskiej. Muszą o tym wiedzieć odwiedzający TPN.

    Rynek nieruchomości biurowych w Polsce

    Rynek nieruchomości biurowych. Sytuacja związana z pandemią istotnie wpłynęła na rynek biurowy. Inwestorzy w sektorze biurowym jeszcze mocniej stawiają obecnie, zarówno na rozwiązania energooszczędne, jak również ekologię i udogodnienia z zakresu wellbeingu.

    Trudniej o kredyt hipoteczny - nowa Rekomendacja S

    Kredyty hipoteczne - Rekomendacja S. Od lipca bieżącego roku obowiązują nowe zasady udzielania kredytów mieszkaniowych. Co o „nowej” Rekomendacji S przyszły kredytobiorca wiedzieć powinien?

    Volkswagen Taigo: Niemcy stawiają na SUV-a coupe

    Volkswagen Taigo to nowa propozycja w ofercie marki w Europie. Czym jest Taigo? To tak naprawdę model T-Cross, jednak w wersji coupe.

    Firma w mediach. Na czym polegają skuteczne media relations?

    Firma w mediach. Ogromna konkurencja rynkowa oraz wysokie wymagania ze strony samych konsumentów niejako wymuszają na biznesach cykliczną obecność w mediach. Aby regularnie pojawiać się na łamach prasy, tytułów online czy platformach influencerów należy wyjątkowo poważnie potraktować kwestię kontaktu z poszczególnymi redakcjami. W jaki sposób? Odpowiedzią są skuteczne działania media relations.

    Prawo, a zakłady bukmacherskie!

    2017 rok to przełomowa data w historii polskiej branży zakładów bukmacherskich. Właśnie wtedy weszła w życie nowelizacja ustawy o grach hazardowych, którą wprowadziło Prawo i Sprawiedliwość. Co zmieniło się po tej dacie pod kątem prawnym i jak było wcześniej?

    Test: Peugeot 508 SW PSE, czyli francuskie AMG w akcji

    Test: Peugeot 508 PSE, czyli napęd na cztery koła, 360 koni mechanicznych i hybryda plug-in. W skrócie francuskie AMG spisało się na medal.

    Ile lat wstecz sprawdza UFG?

    Ile lat wstecz sprawdza UFG? Czyli za ile lat kierowca może otrzymać karę za brak ubezpieczenia OC? Postanowiliśmy to sprawdzić.